SAS Nedir? Sağlıkta Akreditasyon Standartları
SAS (Sağlıkta Akreditasyon Standartları), Türkiye'de sağlık kuruluşlarının hizmet kalitesini ve hasta güvenliğini ölçmek, değerlendirmek ve sürekli iyileştirmek amacıyla Sağlık Bakanlığı Sağlıkta Kalite ve Akreditasyon Daire Başkanlığı (SKAD) tarafından geliştirilen ulusal akreditasyon standartlarıdır.
SAS, uluslararası akreditasyon kuruluşu JCI (Joint Commission International) standartlarından esinlenerek Türk sağlık sistemine uyarlanmıştır. Hastanelerin tıbbi bakım kalitesi, hasta güvenliği, enfeksiyon kontrolü, ilaç yönetimi ve kurumsal yönetim gibi kritik alanları sistematik olarak değerlendirir.
SAS'ın Tarihçesi ve Gelişimi
Türkiye'de sağlıkta kalite yolculuğu aşamalı olarak gelişmiştir:
| Dönem | Gelişme |
|---|---|
| 2003 | Sağlıkta Dönüşüm Programı başlatıldı |
| 2005 | İlk Hizmet Kalite Standartları (HKS) yayımlandı |
| 2011 | Sağlıkta Kalite ve Akreditasyon Daire Başkanlığı (SKAD) kuruldu |
| 2015 | ISQua (International Society for Quality in Health Care) tarafından akredite edildi |
| 2017 | SAS Hastane Seti v1.0 yayımlandı |
| 2020 | SAS Hastane Seti v1.1 güncellendi |
| 2023 | SAS kapsamı genişletildi, Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi Seti eklendi |
SAS, Türkiye'nin uluslararası alanda tanınan ilk sağlık akreditasyon programıdır. ISQua akreditasyonu, SAS'ın uluslararası standartlara uygun olduğunu teyit eder.
SAS Standart Yapısı
SAS Hastane Seti, sağlık hizmetlerinin tüm boyutlarını kapsayan 5 ana boyut altında düzenlenmiştir:
Boyut 1: Kurumsal Yönetim
Hastanenin stratejik planlaması, organizasyonel yapısı ve yönetim süreçlerini değerlendirir.
- Liderlik ve Yönetişim: Kurum politikalarının belirlenmesi, stratejik planlama, performans yönetimi
- İnsan Kaynakları Yönetimi: Personel yetkinlik değerlendirmeleri, oryantasyon programları, sürekli eğitim
- Kalite Yönetimi: Kalite yönetim sistemi altyapısı, sürekli iyileştirme mekanizmaları, PDCA döngüsü uygulaması
- Risk Yönetimi: Kurumsal risk değerlendirmesi, proaktif risk analizi, olay raporlama
Boyut 2: Sağlık Hizmeti Yönetimi
Klinik süreçlerin standartlaştırılması ve etkin yönetimini kapsar.
- Hasta Değerlendirmesi: Başlangıç ve yeniden değerlendirme süreçleri
- Bakım Planlaması: Multidisipliner bakım planları, kanıta dayalı protokoller
- Anestezi ve Cerrahi Hizmetler: Preoperatif değerlendirme, cerrahi güvenlik kontrol listesi, postoperatif izlem
- İlaç Yönetimi: Reçeteleme, hazırlama, uygulama ve izleme süreçleri
- Beslenme Hizmetleri: Beslenme taraması, diyet tedavisi, gıda güvenliği
Boyut 3: Hasta ve Çalışan Güvenliği
SAS'ın en kritik boyutlarından biridir. 6 Uluslararası Hasta Güvenliği Hedefi (IPSG) temel alınır:
- Hasta Kimlik Doğrulama: En az iki tanımlayıcı ile kimlik doğrulama (isim + TC/protokol no)
- Etkin İletişim: Sözlü/telefon order'larının geri okuma ile doğrulanması (read-back)
- Yüksek Riskli İlaçlar: Yüksek uyarılı ilaçların (KCl, heparin, insülin vb.) güvenli yönetimi
- Doğru Taraf Cerrahisi: Cerrahi güvenlik kontrol listesi (WHO Checklist), ameliyat öncesi işaretleme
- Enfeksiyon Önleme: El hijyeni uyumu, sağlık bakımı ilişkili enfeksiyon sürveyansı
- Düşme Önleme: Düşme riski değerlendirmesi, önleme müdahaleleri, çevresel güvenlik
Boyut 4: Hasta Deneyimi
- Hasta Hakları: Bilgilendirilmiş onam, mahremiyet, şikayet yönetimi
- Hasta Eğitimi: Hastalık ve tedavi konusunda hasta/aile eğitimi
- Hasta Memnuniyeti: Sistematik memnuniyet ölçümü, geri bildirim mekanizmaları
Boyut 5: Destek Hizmetleri
- Tesis Yönetimi: Bina güvenliği, yangın güvenliği, tehlikeli madde yönetimi
- Tıbbi Cihaz Yönetimi: Cihaz bakım ve kalibrasyon programı
- Bilgi Yönetimi: Hasta kayıtlarının güvenliği, veri bütünlüğü
- Sterilizasyon: Sterilizasyon yöntemleri ve merkezi sterilizasyon ünitesi (MSÜ) yönetimi
JCI Nedir? Joint Commission International Akreditasyonu
JCI (Joint Commission International), ABD merkezli Joint Commission'ın uluslararası kolu olup dünya genelinde sağlık kuruluşlarını akredite eden en prestijli kuruluştur. 1994 yılında kurulmuş olup, 100'den fazla ülkede 1.000'den fazla sağlık kuruluşunu akredite etmiştir.
JCI Standart Bölümleri
JCI Hastane Akreditasyon Standartları iki ana grup altında düzenlenmiştir:
Hasta Odaklı Standartlar:
| Bölüm | Kapsam |
|---|---|
| IPSG | Uluslararası Hasta Güvenliği Hedefleri (6 hedef) |
| ACC | Bakıma Erişim ve Süreklilik (Access to Care and Continuity) |
| PCC | Hasta ve Aile Merkezli Bakım (Patient and Family-Centered Care) |
| ASC | Anestezi ve Cerrahi Bakım (Anesthesia and Surgical Care) |
| MMU | İlaç Yönetimi ve Kullanımı (Medication Management and Use) |
| AOP | Hasta Değerlendirmesi (Assessment of Patients) |
Sağlık Kuruluşu Yönetim Standartları:
| Bölüm | Kapsam |
|---|---|
| QPS | Kalite İyileştirme ve Hasta Güvenliği |
| PCI | Enfeksiyon Önleme ve Kontrol |
| GLD | Yönetişim, Liderlik ve Yönlendirme |
| FMS | Tesis Yönetimi ve Güvenlik |
| SQE | Personel Nitelikleri ve Eğitim |
| MOI | Bilgi Yönetimi |
JCI Akredite Türkiye Hastaneleri
Türkiye, dünyada en fazla JCI akrediteli hastaneye sahip ülkelerden biridir. Başlıca JCI akrediteli kurumlar arasında Acıbadem, Memorial, Florence Nightingale, Liv Hospital, Koç Üniversitesi Hastanesi gibi lider kuruluşlar yer almaktadır.
SAS ve JCI Karşılaştırması
| Kriter | SAS | JCI |
|---|---|---|
| Geliştiren | Sağlık Bakanlığı (SKAD) | Joint Commission International (ABD) |
| Kapsam | Türkiye | Uluslararası (100+ ülke) |
| ISQua Akreditasyonu | Evet (2015) | Evet |
| Standart Sayısı | ~350 standart | ~1.200+ ölçülebilir eleman |
| Geçerlilik Süresi | 3 yıl | 3 yıl |
| Denetim Süresi | 3-5 gün | 4-7 gün |
| Maliyet | Düşük (kamu desteği) | Yüksek (50.000-200.000$+) |
| Zorunluluk | Kamu hastaneleri için fiilen zorunlu | Gönüllü |
| Uluslararası Tanınırlık | Sınırlı | Çok yüksek |
| Sağlık Turizmi Etkisi | Orta | Çok yüksek |
Hangisini Tercih Etmeli?
- Kamu Hastaneleri: SAS zorunludur, JCI opsiyoneldir
- Özel Hastaneler (Ulusal): SAS yeterlidir, JCI prestij ve pazarlama avantajı sağlar
- Sağlık Turizmi Odaklı: JCI akreditasyonu uluslararası hasta çekmekte büyük avantaj sağlar
- İkisi Birden: Birçok büyük özel hastane hem SAS hem JCI akreditasyonuna sahiptir
Hizmet Kalite Standartları (HKS)
Hizmet Kalite Standartları (HKS), SAS'ın öncülü olan ve Sağlık Bakanlığı tarafından 2005 yılından itibaren uygulanan kalite değerlendirme çerçevesidir. HKS, sağlık kuruluşlarının hizmet kalitesini belirli kriterlere göre ölçen ve derecelendiren bir sistemdir.
HKS'den SAS'a Geçiş
| Özellik | HKS | SAS |
|---|---|---|
| Dönem | 2005-2017 | 2017-günümüz |
| Yaklaşım | Standart uyum kontrolü | Akreditasyon (süreç odaklı) |
| Değerlendirme | Puan bazlı derecelendirme | Akredite/akredite değil |
| Uluslararası Tanınma | Yok | ISQua akrediteli |
| Sürekli İyileştirme | Sınırlı | Güçlü PDCA vurgusu |
Sağlıkta Hizmet Kalite Standartlarının Temel Bileşenleri
Hizmet Kalite Standartları genel olarak şu alanları kapsar:
- Erişilebilirlik: Sağlık hizmetlerine zamanında ve engelsiz erişim
- Etkililik: Kanıta dayalı tıp uygulamaları, klinik sonuçların ölçülmesi
- Verimlilik: Kaynakların optimal kullanımı, maliyet-etkinlik analizi
- Güvenlik: Hasta ve çalışan güvenliği, tıbbi hata önleme
- Hakkaniyetlilik: Ayrımcılık gözetmeksizin hizmet sunumu
- Hasta Merkezlilik: Hasta tercihleri, değerleri ve ihtiyaçlarına saygı
Size Uygun Eğitimi Bulun
Bireysel mi yoksa kurumsal mı eğitim arıyorsunuz?
Sağlık Akreditasyonunda Temel Süreçler
1. Öz Değerlendirme
Kuruluş, akreditasyon standartlarını kendi bünyesinde değerlendirir. Bu aşamada:
- Mevcut durum analizi yapılır
- Standartlara uyum düzeyi belirlenir
- Eksiklik (gap) analizi oluşturulur
- İyileştirme planı hazırlanır
2. Dokümantasyon Yönetimi
Akreditasyon sürecinin temel taşlarından biri dokümantasyon sistemidir:
- Politikalar: Kurumsal yaklaşım ve ilkeleri tanımlar
- Prosedürler: Süreçlerin adım adım nasıl yürütüleceğini belirler
- Protokoller: Klinik uygulamaları standartlaştırır
- Talimatlar: Spesifik görev ve işlemleri detaylandırır
- Formlar: Kayıt ve izleme araçlarını oluşturur
3. Eğitim ve Farkındalık
- Tüm personele akreditasyon standartları eğitimi
- Hasta güvenliği kültürü oluşturma
- Departman bazlı özel eğitimler
- Olay raporlama sistemi eğitimi
- Mock survey (deneme denetimi) uygulamaları
4. İç Denetim ve Habersiz Saha Turları
Akreditasyon hazırlığında ve sürdürülebilirliğinde habersiz saha turları (tracer) kritik öneme sahiptir:
- Bireysel Tracer: Bir hastanın kurumdaki yolculuğu takip edilir (kabul → tedavi → taburcu)
- Sistem Tracer: Belirli bir sistem (ilaç yönetimi, enfeksiyon kontrolü vb.) izlenir
- Program Tracer: Özel programlar (organ nakli, onkoloji vb.) değerlendirilir
Bu turlar, standartların günlük uygulamadaki gerçek durumunu ortaya koyar. JCI ve SAS denetçileri de benzer tracer metodolojisi kullanır.
5. Dış Denetim ve Akreditasyon Kararı
- Akreditasyon kuruluşu tarafından yerinde denetim
- Denetçi ekibi: En az 3-5 deneyimli denetçi (hekim, hemşire, yönetici)
- Denetim süresi: 3-7 gün (kuruluş büyüklüğüne göre)
- Karar: Akredite / Koşullu Akredite / Akredite Değil
SAS ve JCI Denetim Süreci
Denetim Öncesi Hazırlık
- Başvuru: Online başvuru ve gerekli belgelerin sunulması
- Öz Değerlendirme Raporu: Kurumun kendi değerlendirmesini içeren kapsamlı rapor
- Denetim Planlaması: Denetçi ekibi ve takvimin belirlenmesi
- Mock Survey: İç ekip tarafından deneme denetimi yapılması
Denetim Sırasında
- Açılış Toplantısı: Denetim kapsamı ve planının paylaşılması
- Doküman İnceleme: Politika, prosedür ve kayıtların değerlendirilmesi
- Saha Turları: Bölümlerin yerinde ziyareti, hasta bakım süreçlerinin gözlemi
- Personel Görüşmeleri: Farklı düzeylerde personel ile standart bilgisi ve uygulama kontrolü
- Hasta Görüşmeleri: Hasta deneyimi ve hakları konusunda hasta geri bildirimi
- Kapanış Toplantısı: Ön bulguların paylaşılması
Denetim Sonrası
- Resmi denetim raporu (30-60 gün içinde)
- Varsa düzeltici faaliyet planı istenmesi (CAPA)
- Akreditasyon kararının açıklanması
- 3 yıllık akreditasyon döneminde ara izleme ziyaretleri
Sağlık Akreditasyonunda Kariyer Olanakları
SAS ve JCI bilgisine sahip profesyoneller, sağlık sektöründe yüksek talep görmektedir:
İş Pozisyonları
| Pozisyon | Açıklama | Aranan Yetkinlikler |
|---|---|---|
| Kalite Yöneticisi | Hastanenin kalite yönetim sistemini yönetir | SAS/JCI standartları, iç denetim, PDCA |
| Akreditasyon Koordinatörü | Akreditasyon sürecini planlar ve yürütür | Proje yönetimi, dokümantasyon, standart bilgisi |
| Hasta Güvenliği Uzmanı | Hasta güvenliği programını yürütür | Olay analizi, kök neden analizi, risk yönetimi |
| İç Denetçi | Departman bazlı denetimler yapar | Denetim teknikleri, tracer metodolojisi |
| Kalite Hemşiresi | Klinik kalite göstergelerini takip eder | Klinik göstergeler, veri analizi, raporlama |
| Eğitim Koordinatörü | Personel eğitim programlarını yönetir | Eğitim tasarımı, yetkinlik değerlendirme |
İş İlanlarında Aranan Temel Yetkinlikler
İş ilanlarında sıkça karşılaşılan gereksinimler:
- SAS, JCI ve Hizmet Kalite Standartlarına hakimiyet
- Hasta güvenliği hedeflerini bilme ve uygulama deneyimi
- Habersiz saha turu ve tracer deneyimi
- Klinik kalite göstergeleri (KPI) takibi
- CAPA ve olay raporlama sistemi yönetimi
- ISO 9001 kalite yönetim sistemi bilgisi
- Dokümantasyon ve süreç yönetimi deneyimi
İlgili Standartlar ve Entegrasyonlar
Sağlık akreditasyonu diğer standart ve yaklaşımlarla birlikte uygulanabilir:
| Standart/Yaklaşım | İlişki |
|---|---|
| ISO 9001 | Kalite yönetim sistemi alt yapısı |
| ISO 15189 | Tıbbi laboratuvar akreditasyonu |
| ISO 14971 | Tıbbi cihaz risk yönetimi |
| [GMP](/blog/gmp-nedir) | Hastane eczanesi iyi üretim uygulamaları |
| GLP | Laboratuvar iyi uygulamaları |
| HACCP | Hastane mutfağı gıda güvenliği |
| ISO 27001 | Hasta bilgi güvenliği yönetimi |
| Lean/Yalın | Sağlık süreçlerinde israf azaltma |
| Six Sigma | Klinik süreçlerde varyasyon azaltma |
SAS/JCI Akreditasyonu için Uygulama Rehberi
Adım 1: Liderlik Taahhüdü
Üst yönetimin akreditasyona açık taahhüdü ve kaynak tahsisi
Adım 2: Kalite Ekibi Oluşturma
Multidisipliner kalite ekibi: hekim, hemşire, eczacı, kalite uzmanı, teknik personel
Adım 3: Gap Analizi
Mevcut durum ile standart gereksinimleri arasındaki farkların belirlenmesi
Adım 4: İyileştirme Planı
Eksikliklerin giderilmesi için zaman çizelgeli eylem planı
Adım 5: Dokümantasyon Geliştirme
Politika, prosedür, protokol ve talimatların oluşturulması/güncellenmesi
Adım 6: Eğitim Programı
Tüm personelin standartlar konusunda eğitilmesi ve farkındalık yaratılması
Adım 7: Uygulama ve İzleme
Standartların günlük uygulamaya entegrasyonu, KPI takibi, iç denetimler
Adım 8: Mock Survey
Deneme denetimi ile hazırlık seviyesinin test edilmesi
Adım 9: Başvuru ve Denetim
Resmi başvuru, denetim planlaması ve yerinde denetim
Adım 10: Sürdürülebilirlik
Akreditasyon sonrası sürekli iyileştirme, ara izleme hazırlığı
