WPQR Nedir? Welding Procedure Qualification Record Rehberi

Bir kaynak mühendisi WPS hazırladı. Parametreler belirlendi, malzemeler seçildi. Ama bu prosedürün gerçekten işe yarayacağını nasıl kanıtlayacak? İşte WPQR tam bu soruya cevap verir.

WPQR — Welding Procedure Qualification Record — Türkçesiyle Kaynak Prosedür Kalifikasyon Kaydı, bir kaynak prosedürünün test edildiğini ve başarılı sonuçlar verdiğini belgeleyen resmi dokümandır. WPS'in "diploma"sı gibidir: prosedürün yetkinliğini kanıtlar.

WPQR ve PQR Farkı

Farklı standartlar farklı terimler kullanır:

WPQR (Welding Procedure Qualification Record): ISO 15614 serisinde kullanılan terim
PQR (Procedure Qualification Record): ASME Section IX'da kullanılan terim

İkisi de aynı amaca hizmet eder: kaynak prosedürünün test edildiğini ve onaylandığını belgelemek. Bu makalede her iki terimi de eşanlamlı olarak kullanacağız.

WPQR Neden Gerekli?

Bir kaynak prosedürünün kağıt üzerinde iyi görünmesi yetmez. Gerçek dünyada çalıştığı kanıtlanmalıdır.

Güvenlik. Basınçlı kaplar, boru hatları, köprüler, binalar... Kaynak hataları felaketlere yol açabilir. WPQR, prosedürün güvenli sonuçlar ürettiğini kanıtlar.

Standart zorunluluğu. ISO 15614, ASME Section IX, AWS D1.1 gibi standartlar, üretimde kullanılan her WPS'in arkasında geçerli bir WPQR olmasını zorunlu kılar.

Müşteri güvenci. Kritik uygulamalarda müşteriler WPQR görmek ister. Onaylı WPQR olmadan sipariş alamazsınız.

Yasal sorumluluk. Bir kazada, WPQR eksikliği ihmal olarak değerlendirilebilir.

WPQR Süreci

WPQR oluşturma süreci şu adımlardan oluşur:

1. pWPS Hazırlama

Kaynak mühendisi, test edilecek parametreleri tanımlayan ön WPS (pWPS) hazırlar. Bu doküman:

Kaynak yöntemini belirler
Malzemeleri tanımlar
Parametre aralıklarını önerir
Test parçası tasarımını içerir

2. Test Parçası Hazırlama

Standartın gerektirdiği boyutlarda test parçası (coupon) hazırlanır:

Malzeme gerçek üretimde kullanılacak malzemeyle aynı veya eşdeğer olmalı
Ağız hazırlığı pWPS'e uygun yapılmalı
Test parçası boyutları, gerekli tüm testler için yeterli olmalı

3. Kalifikasyon Kaynağı

Test kaynağı yapılır:

pWPS parametrelerine uyulur
Tüm gerçek parametreler kayıt altına alınır (akım, gerilim, hız, sıcaklıklar)
Kaynak denetçisi veya tanık süreci izler
Fotoğraf/video kaydı alınabilir

4. Tahribatsız Muayene (NDT)

Kaynak sonrası tahribatsız testler yapılır:

Görsel muayene (VT)
Radyografik muayene (RT) veya ultrasonik muayene (UT)
Penetrant veya manyetik parçacık muayenesi (PT/MT)

5. Tahribatlı Muayene

Test numuneleri kesilir ve laboratuvar testleri yapılır:

Çekme testi
Eğme testleri (kök, yüz, yan)
Darbe testi (gerekiyorsa)
Sertlik testi (gerekiyorsa)
Makro inceleme

6. Değerlendirme ve Onay

Test sonuçları kabul kriterlerine göre değerlendirilir:

Tüm testler geçtiyse WPQR onaylanır
Herhangi bir test başarısızsa kök neden analizi yapılır, gerekirse test tekrarlanır

7. WPQR Dokümantasyonu

Onaylanan WPQR resmi olarak belgelenir:

Gerçek kaynak parametreleri
Tüm test sonuçları
Onay imzaları
Kalifikasyon aralığı

WPQR İçeriği

Standart bir WPQR şu bölümleri içerir:

Genel Bilgiler

WPQR/PQR numarası
İlgili pWPS numarası
Uygulanan standart
Kaynak tarihi
Test tarihi
Firma bilgileri

Kaynak Yöntemi ve Detayları

Kaynak prosesi (SMAW, GMAW, GTAW, SAW vb.)
Manuel/yarı otomatik/otomatik
Tek taraf/çift taraf
Destek (backing) kullanımı

Ana Metal Bilgileri

Malzeme spesifikasyonu
P-Number / Group Number (ASME) veya Malzeme grubu (ISO)
Gerçek kalınlık
Gerçek çap (boru için)
Heat/Lot numaraları

Sarf Malzeme Bilgileri

Elektrot/tel spesifikasyonu
F-Number / A-Number (ASME)
Gerçek çaplar
Lot numaraları
Koruyucu gaz türü ve akışı
Flux türü ve lot numarası

Gerçek Kaynak Parametreleri

Her paso için:

Akım (A)
Gerilim (V)
Kaynak hızı
Isı girdisi (kJ/mm)
Tel besleme hızı (GMAW/FCAW için)

Sıcaklık Kayıtları

Gerçek ön ısıtma sıcaklığı
Pasolar arası sıcaklık aralığı
PWHT parametreleri (varsa)
Sıcaklık ölçüm yöntemi

Test Sonuçları

Görsel Muayene

Yüzey durumu
Geometrik uygunluk
Görünür kusurlar

Radyografik/Ultrasonik Muayene

Muayene standardı
Kabul kriteri
Sonuçlar (kabul/ret)
Rapor numarası

Çekme Testi

Numune	Kesit Alanı	Max. Yük	Çekme Dayanımı	Kopma Yeri	Sonuç
T1	mm²	kN	MPa	HAZ/Kaynak/Ana Metal	Kabul/Ret
T2	mm²	kN	MPa	HAZ/Kaynak/Ana Metal	Kabul/Ret

Eğme Testi

Numune	Tip	Eğme Açısı	Çatlak/Açılma	Sonuç
B1	Kök	180°	Yok	Kabul
B2	Yüz	180°	Yok	Kabul

Darbe Testi (Gerekiyorsa)

Numune	Konum	Sıcaklık	Absorbe Edilen Enerji	Min. Gerekli	Sonuç
CV1	Kaynak Metali	-20°C	J	J	Kabul/Ret
CV2	HAZ	-20°C	J	J	Kabul/Ret

Sertlik Testi (Gerekiyorsa)

Ölçüm konumları (kaynak metali, HAZ, ana metal)
Ölçüm değerleri (HV veya HB)
Maksimum kabul edilebilir değer
Sonuç

Makro İnceleme

Kaynak geometrisi
Nüfuziyet durumu
Kusur tespiti
Fotoğraf

Kalifikasyon Aralığı

WPQR, test edilen parametrelerin belirli bir aralığını kapsar:

Kalınlık aralığı: Test kalınlığına göre belirlenir. Örneğin ASME'de 10mm test, 3mm-20mm aralığını kapsayabilir.

Çap aralığı: Boru kaynağında geçerlidir. Küçük çaplar daha geniş aralık sağlar.

Pozisyon: Test pozisyonu belirli pozisyonları kapsar. Örneğin 6G tüm pozisyonları kapsar.

Malzeme grubu: Aynı P-Number/grup içindeki malzemeler kapsanır.

Onay Bölümü

Kaynakçı adı ve imzası
Tanık/denetçi adı ve imzası
Kaynak mühendisi onayı
Kalite onayı
Tarihler

ISO 15614 ve ASME Section IX Karşılaştırması

Özellik	ISO 15614	ASME Section IX
Terim	WPQR	PQR
Malzeme gruplandırması	EN ISO/TR 15608	P-Number
Sarf malzeme sınıflandırması	-	F-Number, A-Number
Kalınlık aralığı	Daha dar	Daha geniş
Pozisyon kapsama	Sınırlı	Daha geniş
Darbe testi	Genellikle zorunlu	Supplementary variable
Sertlik testi	Genellikle zorunlu	Bazı durumlarda

Test Gereksinimleri

Çekme Testi

Kaynağın mekanik dayanımını ölçer:

Numuneler kaynağı enine keser
Ana metalden kopma beklenir
Minimum dayanım ana metal dayanımını karşılamalı

Eğme Testi

Kaynağın sünekliğini ve nüfuziyetini test eder:

Kök eğme: Kök tarafı gerilim altında
Yüz eğme: Yüz tarafı gerilim altında
Yan eğme: Kalın malzemelerde
3mm'den büyük çatlak/açılma kabul edilmez

Darbe Testi (Charpy V-Notch)

Düşük sıcaklıkta tokluğu ölçer:

Kaynak metalinden numuneler
HAZ'dan (Isı Tesiri Altındaki Bölge) numuneler
Belirtilen sıcaklıkta minimum enerji absorpsiyonu

Sertlik Testi

Kaynak bölgesinin sertlik profilini belirler:

Kaynak metali, HAZ ve ana metal ölçülür
Maksimum sertlik limitleri vardır (çatlama riski)
HV10 veya HV5 yaygın kullanılır

Makro İnceleme

Kaynak kesitinin görsel incelemesidir:

Nüfuziyet kontrolü
Geometrik doğruluk
Gözenek, cüruf, çatlak tespiti
Paso düzeni değerlendirmesi

Size Uygun Eğitimi Bulun

Bireysel mi yoksa kurumsal mı eğitim arıyorsunuz?

Sık Yapılan Hatalar

Hata 1: Eksik Parametre Kaydı

Sorun: Test kaynağı sırasında gerçek parametreler kaydedilmemiş.

Çözüm: Kaynak sırasında tüm parametreleri anlık kaydedin. Amper, volt ölçüm cihazları kullanın.

Hata 2: Yanlış Test Numunesi Konumu

Sorun: Numuneler standartın gerektirdiği konumlardan alınmamış.

Çözüm: Numune kesim planını önceden hazırlayın. Standart şemalarını takip edin.

Hata 3: Test Parçası Boyut Yetersizliği

Sorun: Test parçası tüm numuneler için yeterli değil.

Çözüm: Numune gereksinimlerini önceden hesaplayın. Yedek alan bırakın.

Hata 4: Sıcaklık Kaydı Eksikliği

Sorun: Ön ısıtma ve pasolar arası sıcaklıklar belgelenmemiş.

Çözüm: Kalibreli termometre kullanın. Her paso öncesi sıcaklık kaydedin.

Hata 5: Laboratuvar Akreditasyonu

Sorun: Testler akredite olmayan laboratuvarda yapılmış.

Çözüm: ISO 17025 akrediteli laboratuvar kullanın. Müşteri gereksinimlerini kontrol edin.

WPQR Geçerlilik Süresi

WPQR'ın kendisinin süresi yoktur. Ancak:

Standart değişikliği: Yeni revizyon, mevcut WPQR'ı etkileyebilir
Proses değişikliği: Ekipman veya yöntem değişirse yeniden kalifikasyon gerekebilir
Müşteri gereksinimleri: Bazı müşteriler periyodik yenileme isteyebilir
Üretim durağı: Uzun süreli durağ sonrası yenileme gerekebilir

WPQR ve WPQ İlişkisi

WPQR prosedürü kalifikeli kılar. WPQ (Welder Performance Qualification) ise kaynakçıyı kalifikeli kılar.

İkisi farklı şeyleri belgeler:

WPQR: "Bu parametrelerle kaynak yapılabilir"
WPQ: "Bu kaynakçı bu kaynağı yapabilir"

Üretimde her ikisi de gereklidir:

Onaylı WPS (WPQR ile desteklenen)
Kalifikeli kaynakçı (WPQ ile belgelenen)

Sıkça Sorulan Sorular

WPQR ve PQR aynı şey mi?

Evet, aynı amaca hizmet ederler. WPQR ISO terminolojisi, PQR ASME terminolojisidir.

Her WPS için ayrı WPQR gerekir mi?

Hayır. Bir WPQR, kalifikasyon aralığı dahilindeki tüm WPS'leri destekleyebilir. Örneğin bir WPQR ile birden fazla WPS hazırlanabilir.

WPQR kim tarafından onaylanır?

Genellikle kaynak mühendisi, kalite müdürü ve varsa müşteri temsilcisi/denetçi onaylar. Bazı uygulamalarda bağımsız denetim kuruluşu (3rd party) onayı gerekir.

Test başarısız olursa ne olur?

Kök neden analizi yapılır. Parametre ayarlaması sonrası test tekrarlanabilir. Başarısız test de kayıt altına alınmalıdır.

WPQR ne kadar sürede hazırlanır?

Test parçası hazırlığı, kaynak, NDT ve tahribatlı testler dahil 2-4 hafta sürebilir. Darbe testi veya özel testler süreyi uzatabilir.

Bir firma başka firmanın WPQR'ını kullanabilir mi?

Genellikle hayır. WPQR firmaya özeldir. Ancak bazı durumlarda (şirket birleşmeleri, lisans anlaşmaları) transfer mümkün olabilir. Müşteri onayı gerekir.

WPQR, kaynak kalitesinin kanıtıdır. WPS ne yapılacağını söylerken, WPQR bunun gerçekten işe yaradığını belgeler. Doğru hazırlanmış bir WPQR, üretimde güvenin temelidir.