PQR Nedir?
PQR (Procedure Qualification Record - Kaynak Prosedur Yeterlilik Kaydi), bir kaynak prosedürunun belirli standartlara uygunlugunu dogrulamak amaciyla yapilan test kaynak isleminin sonuclarini iceren resmi dokumantasyondur. PQR, kaynak birlestirmelerinin mekanik ve metalurjik ozelliklerinin kabul kriterlerini karsilayip karsilamadigini kanitlar.
Endüstriyel uygulamalarda kaynak kalitesinin guvenilir ve tekrarlanabilir olmasi buyuk onem tasir. PQR, bu guvenirliligin belgelenmis kaniti olarak gorev yapar ve kaynak muhendisligi alaninin en kritik dokumantasyon gerekliliklerinden biridir.
PQR, WPS ve WPQR İlişkisi
Kaynak kalifikasyon sistemi uc temel dokumandan olusur. Bu dokumanlarin birbirleriyle iliskisi dogru anlasilmalidir:
| Doküman | Tam Adı | İşlevi |
|---|---|---|
| WPS | Welding Procedure Specification | Kaynak prosedürunun nasil yapilacagini tanimlar |
| PQR | Procedure Qualification Record | WPS'in gecerliligini kanitlayan test sonuclari |
| WPQR | Welder Performance Qualification Record | Kaynakcinin yetkinligini belgeler |
Bu üçlünün çalışma mantığı:
- WPS hazirlanir: Kaynak parametreleri, malzeme bilgileri ve prosedür detaylari yazilir
- Test kaynagi yapilir: WPS'e uygun olarak bir test parcasi kaynaklanir
- PQR olusturulur: Test sonuclari kaydedilir ve kabul kriterleri degerlendirilir
- WPS onaylanir: PQR basarili ise WPS uretimde kullanilmaya hazir hale gelir
Kisaca, PQR olmadan WPS onaylanamaz. PQR, WPS'in bilimsel ve teknik dayanagindir.
PQR'da Kayıt Edilen Bilgiler
Bir PQR dokumani su temel bilgileri icerir:
Temel Kaynak Değişkenleri (Essential Variables)
| Değişken | Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| Ana Malzeme | Kaynaklanacak malzeme turu ve grubu | P-No. 1, Grup 1 (Karbon celigi) |
| Kaynak Metali | Dolgu malzemesi sinifi | F-No. 4, A-No. 1 |
| Kaynak Prosesi | SMAW, GTAW, GMAW vb. | GTAW + SMAW (kombine) |
| Kalinlik Araligi | Test parcasinin et kalinligi | 12 mm (gecerlilik: 3-24 mm) |
| Pozisyon | Kaynak pozisyonu | 1G, 2G, 3G, 6G |
| On Isitma | Minimum on isitma sicakligi | 100°C |
| Pasolar Arasi Sicaklik | Maksimum pasolar arasi sicaklik | 250°C |
| Isil Islem (PWHT) | Kaynak sonrasi isil islem | 620°C, 1 saat |
Tamamlayıcı Değişkenler (Supplementary Essential Variables)
Bu degiskenler darbe (Charpy) testi gerektiren durumlarda gecerlidir:
- Kaynak metali siniflandirmasi
- Isil islem kosullari
- On isitma sicakligi
- Pasolar arasi sicaklik sinirlari
- Ilave gaz bilesimi
PQR Test Gereksinimleri
PQR'nin gecerliligi icin cesitli mekanik testlerin basarili sonuclanmasi gerekir. Uygulanan test turleri, kullanilan standarda ve birlesme tipine gore degisiklik gosterir.
Zorunlu Testler
| Test Türü | Amacı | Kabul Kriteri (ASME IX Örneği) |
|---|---|---|
| Cekme Testi | Kaynak birlesiminin cekme dayanimini olcer | Ana malzeme min. cekme dayanimi |
| Bukme Testi | Sunek ve yuzey kusuru kontrolu | 3.2 mm'den buyuk acik kusur olmamali |
| Darbe Testi (Charpy) | Carpma dayanimi ve kirilganlik | Min. 27J (standarda gore degisir) |
| Sertlik Testi | Isil etkiden etkilenen bolge sertligi | Max. 350 HV10 (genellikle) |
| Makro Muayene | Kaynak kesit yapisinin incelenmesi | Kabul edilemez kusur olmamali |
Tahribatsız Muayene (NDT) Testleri
PQR sureci icinde tahribatsiz muayene yontemleri de kullanilabilir:
- Radyografik Test (RT): Rontgen veya gama isinlari ile ic kusur tespiti
- Ultrasonik Test (UT): Ses dalgalari ile ic yapisal kusur tespiti
- Penetrant Test (PT): Yuzey catlak ve gozeneklerin tespiti
- Manyetik Parcacik Testi (MT): Ferromanyetik malzemelerde yuzey ve yuzey alti kusur tespiti
Gerçek Kalite Uzmanlığı, Sektörel Derinlikle Kazanılır
Temel standartlar sadece başlangıç. Her sektörün onlarca regülasyonu, yüzlerce gereksinimi var. Sektörünüzü seçin, derinlemesine öğrenin.
Her sektör programı: Tüm standartlar + Regülasyonlar + Güncel gereksinimler + Pratik uygulamalar
ASME Section IX Kapsamında PQR
ASME Boiler and Pressure Vessel Code, Section IX (Welding, Brazing and Fusing Qualifications) kaynak kalifikasyon sureclerinin en yaygin referans standardidir.
ASME IX PQR Süreci
- WPS Taslagi Hazirlanir: Temel degiskenler ve kaynak parametreleri tanilanir
- Test Kuponu Kaynaklanir: WPS'e uygun olarak numune kaynak yapilir
- Kaynak Parametreleri Kaydedilir: Gercek kaynak sirasindaki tum degerler not edilir
- Mekanik Testler Uygulanir: Cekme, bukme ve gerektiginde darbe testleri yapilir
- Sonuclar Degerlendirilir: Kabul kriterleri ile karsilastirilir
- PQR Onaylanir: Yetkili muhendis veya muayene kurulsu tarafindan imzalanir
ASME IX P-Number Sınıflandırması
| P-No. | Malzeme Grubu | Örnekler |
|---|---|---|
| 1 | Karbon Celikleri | SA-36, SA-516 Gr.70 |
| 3 | Dusuk Alasimlii Celikler | SA-335 P11 |
| 4 | Krom-Molibden Celikleri | SA-335 P22 |
| 5A | Yuksek Krom Celikleri | SA-335 P5 |
| 8 | Ostenit Paslanmaz Celikler | SA-240 Tp.304, 316 |
| 21-25 | Aluminyum Alasimlari | Al 5083, Al 6061 |
| 31-35 | Bakir Alasimlari | Cu-Ni, Bronz |
| 41-49 | Nikel Alasimlari | Inconel, Monel |
| 51-53 | Titanyum Alasimlari | Ti Gr.2, Ti Gr.5 |
EN ISO 15614 Kapsamında PQR (WPQR)
Avrupa standardlarinda PQR yerine WPQR (Welding Procedure Qualification Record) terimi kullanilir. EN ISO 15614 serisi, farkli kaynak prosesleri icin ayri standartlar icerir:
| Standart | Kapsam |
|---|---|
| EN ISO 15614-1 | Celiklerin ark ve gaz kaynagi |
| EN ISO 15614-2 | Aluminyum ve alasimlari |
| EN ISO 15614-3 | Donme demir malzemeler |
| EN ISO 15614-4 | Aluminyumun onarim kaynagi |
| EN ISO 15614-5 | Titanyum, zirkonyum ve alasimlari |
| EN ISO 15614-7 | Kaynak kaplama (overlay welding) |
| EN ISO 15614-8 | Boru-taban birlesmeleri |
ASME IX ile EN ISO 15614 Karşılaştırması
| Özellik | ASME IX | EN ISO 15614 |
|---|---|---|
| Terminoloji | PQR | WPQR |
| Kalinlik Gecerliligi | 2T kurali (genellikle) | 0.8T - 1.5T araligi |
| Darbe Testi | Ek kosul (supplementary) | Cogunlukla zorunlu |
| Sertlik Testi | Genellikle istenmez | Cogunlukla zorunlu |
| Makro Muayene | Istege bagli | Zorunlu |
| Gecerlilik Suresi | Suresiz (iptal edilmedikce) | Suresiz |
PQR Hazırlama Süreci (Adım Adım)
Adım 1: Ön Hazırlık
- Uygulanacak standardi belirleyin (ASME IX, EN ISO 15614 vb.)
- Ana malzeme ve kaynak metali secimini yapin
- Kaynak prosedürunu (prosesini) belirleyin
- Birlesme tasarimini (agiz formunu) olusturun
Adım 2: WPS Taslağı
- Tum temel degiskenleri tanimlayin
- Kaynak parametrelerini (akim, gerilim, ilerleme hizi) hesaplayin
- On isitma ve isil islem kosullarini belirleyin
- Koruyucu gaz turunu ve debisini secin
Adım 3: Test Kuponu Hazırlığı
- Test parcasinin boyutlarini standarda uygun olarak hazirlayin
- Malzeme sertifikalarini (mill certificate) temin edin
- Numune plakalarinin izlenebilirligini saglayin
Adım 4: Kaynak İşlemi
- WPS taslakina uygun sekilde kaynak islemini gerceklestirin
- Tum gercek parametreleri kayit altina alin
- Her paso icin akim, gerilim, ilerleme hizi degerlerini not edin
- On isitma ve pasolar arasi sicakliklari olcun ve kaydedin
Adım 5: Numune Çıkarma ve Test
- Standarda uygun konumlardan test numunelerini cikartin
- Cekme, bukme, darbe ve sertlik testlerini uygulatin
- Gerekiyorsa NDT muayenelerini yaptin
- Makro numune hazirlayin ve inceleyin
Adım 6: Değerlendirme ve Onay
- Test sonuclarini kabul kriterleri ile karsilastirin
- PQR formunu doldurun ve tum sonuclari kaydedin
- Yetkili muhendis/muayene kurulsu onayini alin
- WPS'i PQR'a referansla onaylayin
PQR'da Sık Yapılan Hatalar
- Gercek kaynak parametrelerinin kaydedilmemesi: PQR, planlanan degil gerceklesen degerleri icermelidir
- Malzeme siniflandirma hatalari: P-Number veya Group Number'in yanlis belirlenmesi
- Kalinlik gecerlilik araliginin yanlis hesaplanmasi: Her standart farkli kurallar icerir
- Isil islem kosullarinin atlanmasi: PWHT uygulandiysa kayit edilmeli, uygulanmadiysa buna gore sinirlandirilmali
- Test raporlarinin PQR ile eslestilememesi: Izlenebilirlik zincirine dikkat edilmeli
- Guncelligini yitirmis standart revizyonlari kullanmak: Standart revizyonlarini takip etmek onemlidir
PQR ile İlgili Sık Sorulan Sorular
PQR'in gecerlilik suresi var mi? ASME IX kapsaminda PQR'in bir gecerlilik suresi yoktur. Ancak, temel degiskenlerde degisiklik olursa yeni bir PQR gerekebilir.
Bir PQR birden fazla WPS'i destekleyebilir mi? Evet, tek bir PQR temel degiskenler uyumlu oldugu surece birden fazla WPS'in dayanak dokümani olabilir.
PQR'i kim imzalar? PQR, organizasyonun yetkili kaynak muhendisi veya kalite kontrol muhendisi tarafindan imzalanir. Ucuncu taraf muayene kurulsu onayi da gerekebilir.
Farkli standartlar arasinda PQR transfer edilebilir mi? Dogrudan transfer mumkun degildir. Ancak bazi standartlar, diger standartlar kapsaminda yapilmis PQR'larin belirli kosullar altinda kabul edilebilecegini belirtir.
kaynak muhendisligi egitimleri ile PQR ve WPS sureclerinizi profesyonel standartlarda yurutmenize destek oluyoruz.
