VSM Nedir? Değer Akış Haritalama

VSM (Value Stream Mapping - Değer Akış Haritalama), bir ürün veya hizmetin müşteriye ulaşana kadar geçtiği tüm süreçlerin görsel olarak haritalanması tekniğidir. Malzeme ve bilgi akışını, katma değerli ve değer katmayan aktiviteleri belirleyerek süreç iyileştirme fırsatlarının tespit edilmesini sağlar.

Toyota Üretim Sistemi'nin temel araçlarından biri olan VSM, yalın dönüşüm projelerinin başlangıç noktası olarak kabul edilir.

VSM'in Temel Amacı

Değer akış haritalama birden fazla hedefe hizmet eder.

Amaç	Açıklama
Görselleştirme	Tüm sürecin bütüncül resmi
İsraf Tespiti	Değer katmayan aktivitelerin belirlenmesi
Akış Analizi	Malzeme ve bilgi akışının incelenmesi
İyileştirme	Gelecek durum vizyonunun oluşturulması
İletişim	Ekipler arası ortak anlayış
Önceliklendirme	Kaizen projelerinin planlanması

VSM Sembolleri

VSM haritalarında standart semboller kullanılır.

Proses Sembolleri

Sembol	Anlam
Dikdörtgen Kutu	Proses adımı
Üçgen	Stok/envanter noktası
Ok (Düz)	Malzeme akışı
Ok (Kesikli)	Bilgi akışı
Şimşek	Elektronik bilgi akışı
Kamyon	Sevkiyat/teslimat

Veri Kutuları

Her proses adımı için toplanan veriler:

C/T (Cycle Time): Çevrim süresi
C/O (Changeover Time): Değişim süresi
Uptime: Çalışabilirlik oranı
Scrap: Hurda oranı
Batch Size: Parti büyüklüğü
Operators: Operatör sayısı

VSM Uygulama Adımları

1. Hazırlık Aşaması

Aktivite	Açıklama
Ürün Ailesi Seçimi	Benzer proseslerden geçen ürünler
Ekip Oluşturma	Çapraz fonksiyonlu ekip
Kapsam Belirleme	Başlangıç ve bitiş noktaları
Malzeme Toplama	Kağıt, kalem, zamanlama araçları

2. Mevcut Durum Haritası

Adım	Açıklama
Gemba Yürüyüşü	Sahada gözlem yapma
Proses Adımları	Tüm süreçlerin kaydı
Veri Toplama	Süre ve performans verileri
Stok Noktaları	Envanter miktarları
Bilgi Akışı	Sipariş ve planlama akışı
Zaman Çizgisi	Lead time hesaplaması

3. Analiz

Mevcut durum haritası üzerinden:

Değer katan vs. katmayan aktiviteler
Darboğazlar ve kısıtlar
Aşırı stok noktaları
Beklemeler ve gecikmeler
Yeniden işleme alanları
Gereksiz taşımalar

4. Gelecek Durum Haritası

Prensip	Uygulama
Müşteri Takt Time	Üretim hızını talebe göre ayarlama
Sürekli Akış	Mümkün olan yerlerde tek parça akışı
Çekme Sistemi	Supermarket ve kanban kullanımı
Pace Maker	Kontrol noktası belirleme
Düzgünleştirme	Heijunka uygulaması

5. Uygulama Planı

Öğe	İçerik
Kaizen Patlamaları	İyileştirme projeleri
Sorumlular	Her proje için sahiplik
Zaman Çizelgesi	Uygulama takvimi
Metrikler	Başarı ölçütleri
Takip	İlerleme değerlendirmesi

VSM Metrikleri

Temel Metrikler

Metrik	Formül	Açıklama
Lead Time	Toplam süre	Siparişten teslimata
Processing Time	Katma değerli süre	Fiili işlem süresi
VA Ratio	İşlem/Lead Time	Değer katma oranı
PCE	Processing/Lead Time × 100	Proses çevrim verimliliği

Örnek Hesaplama

Mevcut Durum:
- Lead Time: 23 gün
- Processing Time: 185 dakika
- VA Ratio: 185 dk / (23×480 dk) = 1.7%

Gelecek Durum (Hedef):
- Lead Time: 4 gün
- VA Ratio: 185 dk / (4×480 dk) = 9.6%

7 İsraf ve VSM

VSM, yalın üretimin 7 israfını tespit etmede kullanılır.

İsraf Türü	VSM'de Görünümü
Aşırı Üretim	Fazla stok üçgenleri
Bekleme	Stok günleri arasındaki fark
Taşıma	Uzun mesafe okları
Aşırı İşleme	Gereksiz proses kutuları
Stok	Büyük stok üçgenleri
Hareket	Operatör sayısı fazlalığı
Hatalar	Yüksek hurda oranları

VSM ve Diğer Yalın Araçlar

VSM, diğer yalın araçlarla birlikte kullanılır.

Araç	VSM ile Bağlantısı
5S	İş istasyonu düzeni
SMED	Değişim süresi azaltma
TPM	Makine çalışabilirliği
Kaizen	İyileştirme projeleri
Kanban	Çekme sistemi tasarımı
Heijunka	Üretim düzgünleştirme
Jidoka	Kalite entegrasyonu

Ofis VSM

VSM sadece üretimde değil, ofis süreçlerinde de uygulanabilir.

Ofis Süreç Örnekleri

Süreç	VSM Uygulaması
Sipariş İşleme	Giriş-onay-teslim akışı
Fatura Ödeme	Fatura-onay-ödeme döngüsü
İşe Alım	Başvuru-mülakat-işe başlama
Ürün Geliştirme	Konsept-tasarım-lansman
Müşteri Hizmetleri	Talep-çözüm-kapanış

Ofis İsrafları

İsraf	Örnek
Bekleme	Onay bekleyen dosyalar
Aşırı İşleme	Gereksiz onay adımları
Hareket	Bilgisayar sistemleri arası geçiş
Hatalar	Yanlış veri girişi
Stok	E-posta birikimi

Size Uygun Eğitimi Bulun

Bireysel mi yoksa kurumsal mı eğitim arıyorsunuz?

Dijital VSM

Geleneksel kağıt-kalem yönteminin yanında dijital araçlar da kullanılabilir.

Araç Türü	Örnekler
Çizim Yazılımları	Visio, Lucidchart
Yalın Yazılımlar	eVSM, LeanVision
Süreç Madenciliği	Celonis, UiPath
Simülasyon	Arena, FlexSim

VSM Atölye Çalışması

Tipik Program

Gün	Aktiviteler
1. Gün	Eğitim, kapsam belirleme, ürün ailesi seçimi
2. Gün	Mevcut durum haritalama (gemba)
3. Gün	Mevcut durum analizi, israf tespiti
4. Gün	Gelecek durum tasarımı
5. Gün	Uygulama planı, sunum

Ekip Yapısı

Rol	Sorumluluk
Şampiyon	Yönetim desteği
Fasilitator	Atölye yönetimi
Proses Sahibi	Operasyonel bilgi
Finans	Maliyet hesaplamaları
Mühendislik	Teknik değerlendirme
Kalite	Kalite perspektifi

Yaygın Hatalar

Hata	Doğru Yaklaşım
Masada çizim	Sahada gözlem yapın
Varsayımlar	Gerçek veri toplayın
Tek kişi çalışması	Çapraz fonksiyonlu ekip
Detaylara boğulma	Büyük resmi görün
Mevcut durumda kalma	Gelecek duruma odaklanın
Uygulama eksikliği	Aksiyon planı oluşturun

VSM Başarı Faktörleri

Faktör	Açıklama
Yönetim Desteği	Üst yönetim sponsorluğu
Doğru Kapsam	Yönetilebilir ölçek
Ekip Katılımı	Sahadan temsilciler
Veri Kalitesi	Doğru ölçümler
Aksiyon Odaklılık	Uygulama takibi
Süreklilik	Periyodik güncelleme

Kariyer ve VSM

İlgili Pozisyonlar

Yalın Üretim Mühendisi
Süreç İyileştirme Uzmanı
Yalın Danışman
Sürekli İyileştirme Müdürü
Operasyon Mükemmelliği Yöneticisi

Yetkinlikler

Yetkinlik	Detay
VSM Teknikleri	Haritalama ve analiz
Yalın Felsefe	Toyota Üretim Sistemi
Fasilitasyon	Atölye yönetimi
Veri Analizi	Metrik hesaplama
Değişim Yönetimi	Uygulama liderliği