ISO 17020 Nedir?
ISO/IEC 17020, muayene kuruluşlarının yetkinliği için gereksinimleri belirleyen uluslararası akreditasyon standardıdır. Muayene kuruluşları; ürünlerin, süreçlerin, hizmetlerin veya tesislerin belirlenen gereksinimlere uygunluğunu değerlendiren bağımsız kuruluşlardır.
Muayene nedir? Ürün tasarımının, ürünün, hizmetin, sürecin veya tesisin incelenmesi ve bunların belirlenmiş gereksinimlere uygunluğunun veya profesyonel muhakemeye dayalı olarak genel gereksinimlere uygunluğunun belirlenmesidir.
ISO 17020'nin Kapsamı
Muayene Faaliyetleri
ISO 17020 kapsamında yapılan muayene türleri:
| Muayene Türü | Açıklama | Örnekler |
|---|---|---|
| Ürün Muayenesi | Ürünlerin spesifikasyonlara uygunluğu | Basınçlı kaplar, asansörler, elektrikli cihazlar |
| Tesis Muayenesi | Tesislerin güvenlik ve uygunluğu | Fabrikalar, depolar, enerji santralleri |
| Süreç Muayenesi | Üretim/hizmet süreçlerinin uygunluğu | Kaynak süreçleri, montaj hatları |
| Hizmet Muayenesi | Hizmetlerin kalite kontrolü | Ulaşım, lojistik hizmetleri |
Sektörel Uygulamalar
Yaygın muayene alanları:
- Basınçlı ekipmanlar: Kazanlar, tanklar, boru hatları
- Kaldırma ekipmanları: Vinçler, asansörler, forkliftler
- Elektrik tesisatları: Pano muayeneleri, topraklama testleri
- Yapı malzemeleri: Beton, çelik, yalıtım malzemeleri
- Taşıtlar: Araç muayeneleri, ADR denetimleri
- Gıda hijyeni: Üretim tesisleri, mutfak denetimleri
- İş güvenliği: Periyodik kontroller, risk değerlendirmesi
Muayene Kuruluşu Tipleri
ISO 17020, muayene kuruluşlarını bağımsızlık derecelerine göre üç tipe ayırır.
Tip A - Üçüncü Taraf Kuruluşlar
Muayene edilen taraflardan tam bağımsız kuruluşlar.
Özellikler:
- Muayene edilen ürünün tasarımı, üretimi, tedariki, montajı, kullanımı veya bakımında yer almaz
- Muayene edilen tarafla rekabet içinde olan kuruluşlardan bağımsızdır
- İlişkili taraflara danışmanlık veya tasarım hizmeti vermez
Kullanım alanı: Düzenleyici otoritelerin zorunlu kıldığı bağımsız muayeneler, üçüncü taraf uygunluk değerlendirmesi.
Tip B - Kurum İçi Kuruluşlar
Ana kuruluşun bir parçası olarak sadece o kuruluşa hizmet veren muayene birimleri.
Özellikler:
- Sadece ana kuruluş için muayene yapar
- Dış müşterilere hizmet vermez
- Ana kuruluştan ayrı, tanımlanmış bir birimdir
- Bağımsızlık için yeterli tedbirler alınmıştır
Kullanım alanı: Büyük şirketlerin kendi iç muayene departmanları.
Tip C - Kurum İçi Birleşik Kuruluşlar
Tasarım, üretim veya bakım faaliyetleriyle de ilgilenen kuruluşların muayene birimleri.
Özellikler:
- Muayene dışında tasarım, üretim veya bakım da yapabilir
- Hem kendi kuruluşuna hem dış müşterilere hizmet verebilir
- Çıkar çatışmasını önlemek için prosedürler gereklidir
- Muayene ve diğer faaliyetler arasında ayrım gösterilmelidir
Kullanım alanı: Üretici firmaların kalite kontrol birimleri, servis sağlayıcıların muayene departmanları.
Standardın Yapısı
Ana Gereksinimler
Bölüm 4 - Genel Gereksinimler:
- Tarafsızlık ve bağımsızlık
- Gizlilik
- Yapısal ve yasal gereksinimler
Bölüm 5 - Yapısal Gereksinimler:
- Yönetim sorumlulukları
- Organizasyon yapısı
- Personel sorumlulukları
Bölüm 6 - Kaynak Gereklilikleri:
- Personel yetkinliği
- Tesisler ve ekipman
- Taşeronluk (alt yüklenici kullanımı)
Bölüm 7 - Süreç Gereklilikleri:
- Muayene yöntemleri ve prosedürleri
- Muayene öğelerinin taşınması
- Kayıtlar
- Muayene raporları ve sertifikaları
- Şikayetler ve itirazlar
Bölüm 8 - Yönetim Sistemi Gereklilikleri:
- Seçenek A: ISO 17020'nin kendi yönetim sistemi gereksinimleri
- Seçenek B: ISO 9001 entegrasyonu
Personel Yetkinliği
Muayene Personeli Gereksinimleri
Muayene kuruluşları, personelin yetkinliğini sağlamalı ve belgelemelidir.
Yetkinlik kriterleri:
- Eğitim (ilgili mühendislik/teknik alan)
- Öğrenim (muayene teknikleri, standartlar)
- Deneyim (pratik muayene tecrübesi)
- Beceriler (gözlem, analiz, raporlama)
Yetkilendirme süreci:
- İlk değerlendirme (eğitim, deneyim kontrolü)
- Eğitim programı (teorik ve pratik)
- Yetkinlik değerlendirmesi (sınav, gözlem)
- Yetkilendirme onayı
- Periyodik yeniden değerlendirme
Eğitim ve Sürekli Gelişim
Eğitim programı kapsamı:
- Muayene yöntemleri ve teknikleri
- İlgili standartlar ve mevzuat
- Ölçüm ve test ekipmanları kullanımı
- Raporlama gereksinimleri
- Güvenlik prosedürleri
Sürekli gelişim:
- Yıllık eğitim planı
- Standart güncelleme takibi
- Yetkinlik yenileme
- Performans izleme
Gerçek Kalite Uzmanlığı, Sektörel Derinlikle Kazanılır
Temel standartlar sadece başlangıç. Her sektörün onlarca regülasyonu, yüzlerce gereksinimi var. Sektörünüzü seçin, derinlemesine öğrenin.
Her sektör programı: Tüm standartlar + Regülasyonlar + Güncel gereksinimler + Pratik uygulamalar
Muayene Süreci
Tipik Muayene Akışı
Talep Alımı → Sözleşme Gözden Geçirme → Planlama → Muayene → Raporlama → Arşivleme
1. Talep ve Sözleşme:
- Müşteri talebinin değerlendirilmesi
- Kapsam belirleme
- Yetkinlik kontrolü
- Teklif ve sözleşme
2. Planlama:
- Muayene programı hazırlama
- Personel atama
- Ekipman hazırlığı
- Erişim ve güvenlik koordinasyonu
3. Muayene Uygulama:
- Görsel muayene
- Ölçüm ve testler
- Belge inceleme
- Bulgular kayıt
4. Raporlama:
- Muayene raporu hazırlama
- Uygunluk/uygunsuzluk kararı
- Sertifika düzenleme (varsa)
- Müşteriye teslim
Muayene Raporları
Muayene raporu asgari olarak şunları içermelidir:
| Bilgi | Açıklama |
|---|---|
| Kuruluş kimliği | Ad, adres, akreditasyon numarası |
| Rapor tanımı | Benzersiz numara, sayfa numaraları |
| Müşteri bilgileri | Ad, adres |
| Muayene konusu | Ürün/tesis tanımı |
| Tarih ve yer | Muayene tarihi, lokasyon |
| Referans standartlar | Kullanılan standartlar, kriterler |
| Sonuçlar | Bulgular, ölçümler |
| Karar | Uygun/uygun değil |
| İmza | Yetkili personel onayı |
TÜRKAK Akreditasyonu
Türkiye'de muayene kuruluşları TÜRKAK tarafından akredite edilir.
Akreditasyon Süreci
1. Başvuru:
- Online başvuru formu
- Kalite el kitabı ve prosedürler
- Organizasyon şeması
- Personel yetkinlik kayıtları
2. Doküman İnceleme:
- TÜRKAK tarafından ön değerlendirme
- Eksikliklerin bildirilmesi
- Düzeltmelerin tamamlanması
3. Yerinde Değerlendirme:
- Denetçi ekibi ziyareti
- Sistem ve uygulama denetimi
- Tanık muayeneler
- Personel görüşmeleri
4. Karar:
- Değerlendirme raporunun incelenmesi
- Akreditasyon kararı
- Sertifika düzenleme
5. Gözetim:
- Yıllık gözetim denetimleri
- 4-5 yılda yeniden akreditasyon
Akreditasyon Kapsamı
Akreditasyon belirli muayene alanları için verilir:
Örnek akreditasyon kapsamları:
- Basınçlı kaplar periyodik muayenesi
- Asansör periyodik kontrolü
- Elektrik iç tesisatı muayenesi
- Yapı malzemeleri muayenesi
- İş ekipmanları periyodik kontrolü
ISO 17020 vs ISO 17025
| Özellik | ISO 17020 | ISO 17025 |
|---|---|---|
| Kapsam | Muayene kuruluşları | Test ve kalibrasyon laboratuvarları |
| Faaliyet | Görsel/fiziksel inceleme, uygunluk kararı | Ölçüm, test, kalibrasyon |
| Çıktı | Muayene raporu/sertifikası | Test/kalibrasyon raporu |
| Karar | Uygun/uygun değil kararı verir | Genellikle sadece sonuç raporlar |
| Profesyonel muhakeme | Daha fazla yorum gerektirir | Daha objektif, ölçüme dayalı |
İlgili Kariyer Pozisyonları
1. Muayene Mühendisi/Uzmanı
Görevler:
- Saha muayenelerinin gerçekleştirilmesi
- Muayene raporlarının hazırlanması
- Standartlara uygunluk değerlendirmesi
- Teknik danışmanlık
Aranan yetkinlikler:
- Makine, elektrik veya inşaat mühendisliği
- İlgili sektör deneyimi
- NDT (tahribatsız muayene) sertifikaları
- Sürücü belgesi (saha ziyaretleri için)
2. Kalite Yöneticisi (Muayene Kuruluşu)
Görevler:
- ISO 17020 sisteminin kurulması ve yönetimi
- İç denetimlerin koordinasyonu
- Akreditasyon sürecinin yönetimi
- Personel yetkinlik programı
Aranan yetkinlikler:
- Mühendislik veya fen bilimleri derecesi
- ISO 17020 bilgisi
- Kalite yönetim deneyimi
- Liderlik becerileri
3. Teknik Yönetici
Görevler:
- Muayene yöntemlerinin geliştirilmesi
- Personel eğitimi ve yetkilendirmesi
- Teknik uyuşmazlıkların çözümü
- Standart takibi ve güncelleme
Aranan yetkinlikler:
- İlgili mühendislik alanında ileri derece
- Kapsamlı saha deneyimi
- Standartlar bilgisi
- Eğitim/mentorluk becerisi
