EN 15085 Nedir? Demiryolu Araçları Kaynak Standardı
Bir tren vagonu gövdesi, metro aracı şasisi veya lokomotif çerçevesi üretiliyor. Bu bileşenlerde yüzlerce metre kaynak dikişi var. Yolcu güvenliği, yıllar süren servis ömrü, titreşim ve yorulma yükleri... Demiryolu kaynağının hata toleransı yoktur.
EN 15085, demiryolu araçları ve bileşenlerinin kaynağı için Avrupa standardıdır.
EN 15085 Ne Demek?
EN 15085, "Railway applications - Welding of railway vehicles and components" başlıklı Avrupa standardıdır. Demiryolu araçları ve bunların yapısal bileşenlerinin kaynaklı imalatı için kalite gereksinimlerini tanımlar.
Standart beş bölümden oluşur:
| Bölüm | İçerik |
|---|---|
| EN 15085-1 | Genel bilgiler |
| EN 15085-2 | İmalatçı gereksinimleri ve sertifikasyon |
| EN 15085-3 | Tasarım gereksinimleri |
| EN 15085-4 | Üretim gereksinimleri |
| EN 15085-5 | Muayene, test ve dokümantasyon |
Standart Kapsamı
EN 15085 şunları kapsar:
- Demiryolu araçları (trenler, metrolar, tramvaylar)
- Araç gövdeleri ve şasiler
- Bojiler ve aks takımları
- Yapısal bileşenler
- Yolcu ve yük vagonları
Neden EN 15085?
Güvenlik Gereksinimleri
Demiryolu araçlarında kaynak kalitesi doğrudan güvenlikle ilişkilidir:
- Yüksek hızlı trenlerde aerodinamik ve yapısal bütünlük
- Çarpışma dayanımı gereksinimleri
- Yorulma ömrü (milyonlarca döngü)
- Titreşim ve dinamik yükler
Regülasyon Uyumu
Avrupa'da demiryolu araçları için:
- TSI (Technical Specification for Interoperability) uyumu
- Ulusal demiryolu otoritesi onayları
- CE işareti gereksinimleri
Tedarik Zinciri Gereksinimleri
Ana üreticiler (Alstom, Siemens, Bombardier, vb.) tedarikçilerinden EN 15085 sertifikası talep eder.
Sertifikasyon Seviyeleri (CL)
EN 15085-2, imalatçıların sertifikasyon seviyelerini tanımlar. CL (Certification Level) sınıfları, üretebilecekleri bileşen türlerini belirler.
CL1 - En Yüksek Seviye
Kapsam:
- Tüm güvenlik sınıflarındaki (CP A, CP B, CP C, CP D) bileşenler
- Komple araç imalatı
- Tüm yapısal bileşenler
Gereksinimler:
- Tam EN ISO 3834-2 uygulaması
- IWE (Uluslararası Kaynak Mühendisi) seviyesinde koordinatör
- Kapsamlı NDT kapasitesi
- Tam FPC sistemi
Tipik imalatçılar:
- Araç gövdesi üreticileri
- Boji imalatçıları
- Ana sistem entegratörleri
CL2 - Yüksek Seviye
Kapsam:
- CP B, CP C, CP D sınıfı bileşenler
- Güvenlik kritik alt sistemler
Gereksinimler:
- EN ISO 3834-2 veya 3834-3
- Minimum IWT (Kaynak Teknolog) koordinatör
- NDT kapasitesi
Tipik imalatçılar:
- Alt sistem tedarikçileri
- Yapısal bileşen imalatçıları
CL3 - Standart Seviye
Kapsam:
- CP C, CP D sınıfı bileşenler
- Düşük güvenlik etkili parçalar
Gereksinimler:
- EN ISO 3834-3 veya 3834-4
- Minimum IWS (Kaynak Uzman) koordinatör
Tipik imalatçılar:
- Küçük bileşen tedarikçileri
- Aksesuar imalatçıları
CL4 - Temel Seviye
Kapsam:
- Sadece CP D sınıfı bileşenler
- Yapısal önemi olmayan parçalar
Gereksinimler:
- Temel kalite sistemi
- Kaynak sorumlusu
Bileşen Performans Sınıfları (CP)
Kaynaklı bileşenler, güvenlik etkisine göre CP (Component Performance) sınıflarına ayrılır.
CP A - Çok Yüksek
Tanım: Hasarı direkt felaket sonucu doğuracak bileşenler.
Örnekler:
- Ana taşıyıcı yapı elemanları
- Çarpışma bölgesi bileşenleri
- Boji çerçeveleri kritik bölgeleri
Gereksinimler:
- En sıkı kaynak gereksinimleri
- %100 NDT
- EN ISO 5817 seviye B
- Sadece CL1 imalatçılar üretebilir
CP B - Yüksek
Tanım: Hasarı potansiyel ölüm veya yaralanmaya yol açabilecek bileşenler.
Örnekler:
- Gövde yapısal elemanları
- Boji taşıyıcı parçaları
- Kapı çerçeveleri
Gereksinimler:
- Sıkı kaynak gereksinimleri
- Yüksek NDT oranları
- EN ISO 5817 seviye B veya C
- CL1 veya CL2 imalatçılar
CP C - Orta
Tanım: Hasarı fonksiyon kaybına yol açacak ama güvenliği doğrudan etkilemeyecek bileşenler.
Örnekler:
- Sekonder yapısal elemanlar
- Ekipman montaj braketleri
- İç mekan taşıyıcıları
Gereksinimler:
- Standart kaynak gereksinimleri
- Belirlenen NDT oranları
- EN ISO 5817 seviye C veya D
- CL1, CL2 veya CL3 imalatçılar
CP D - Düşük
Tanım: Hasarı sadece küçük fonksiyon bozukluğuna yol açacak bileşenler.
Örnekler:
- Kaplamalar
- Dekoratif elemanlar
- Düşük yüklü montaj parçaları
Gereksinimler:
- Temel kaynak gereksinimleri
- Gözle muayene ağırlıklı
- EN ISO 5817 seviye D
- Tüm sertifikalı imalatçılar
Kaynak Dikişi Sınıflandırması (WJC)
EN 15085-3, kaynak dikişlerini performans kategorilerine ayırır.
CT1 - Birinci Kategori
Özellikler:
- Tam penetrasyon alın kaynağı
- Yorulma kritik bölgeler
- CP A bileşenlerde zorunlu
Gereksinimler:
- %100 hacimsel NDT (UT veya RT)
- EN ISO 5817 seviye B
- Kaynak sonrası gerilim giderme (gerekirse)
CT2 - İkinci Kategori
Özellikler:
- Alın veya köşe kaynakları
- Orta yorulma gereksinimleri
- CP B/C bileşenlerde tipik
Gereksinimler:
- Belirlenen oranlarda NDT
- EN ISO 5817 seviye B veya C
CT3 - Üçüncü Kategori
Özellikler:
- Standart köşe kaynakları
- Düşük yorulma gereksinimleri
Gereksinimler:
- Yüzey NDT (VT, PT, MT)
- EN ISO 5817 seviye C veya D
Gerçek Kalite Uzmanlığı, Sektörel Derinlikle Kazanılır
Temel standartlar sadece başlangıç. Her sektörün onlarca regülasyonu, yüzlerce gereksinimi var. Sektörünüzü seçin, derinlemesine öğrenin.
Her sektör programı: Tüm standartlar + Regülasyonlar + Güncel gereksinimler + Pratik uygulamalar
Kaynak Koordinasyonu
EN 15085-2, kaynak koordinatörü gereksinimlerini tanımlar.
Koordinatör Seviyeleri
| CL Seviyesi | Minimum Koordinatör |
|---|---|
| CL1 | IWE (Uluslararası Kaynak Mühendisi) |
| CL2 | IWT (Uluslararası Kaynak Teknolog) |
| CL3 | IWS (Uluslararası Kaynak Uzman) |
| CL4 | Deneyimli kaynak sorumlusu |
Koordinatör Sorumlulukları
Tasarım aşaması:
- Kaynak dikiş tasarımı değerlendirmesi
- CP ve CT sınıflandırma doğrulaması
- Kaynak prosedür planlaması
Üretim aşaması:
- WPS hazırlama/onaylama
- Kaynakçı kalifikasyon takibi
- Sarf malzeme kontrolü
- Üretim denetimi
Muayene aşaması:
- NDT planlaması
- Sonuç değerlendirmesi
- Kabul/ret kararları
Tasarım Gereksinimleri (EN 15085-3)
Malzeme Seçimi
Demiryolunda yaygın malzemeler:
- Yapısal çelikler (S235, S355, S460)
- Paslanmaz çelikler (304, 316)
- Alüminyum alaşımları (5xxx, 6xxx serisi)
- Düşük alaşımlı yüksek mukavemet çelikleri
Malzeme kriterleri:
- Kaynaklanabilirlik
- Yorulma dayanımı
- Korozyon direnci
- Düşük sıcaklık tokluğu
Bağlantı Tasarımı
Tasarım prensipleri:
- Kaynak dikişlerini gerilim yoğunluğu bölgelerinden uzak tut
- Erişilebilir kaynak pozisyonları tasarla
- Muayene erişimi sağla
- Termal genleşmeyi hesaba kat
Detay gereksinimleri:
- Minimum dikiş boyutları
- Kaynak başlangıç/bitiş noktaları
- Geçiş bölgeleri
- Delme (cope) detayları
Yorulma Tasarımı
EN 15085-3, DVS 1612 yorulma değerlendirme metodunu referans alır.
Yorulma sınıfları:
- FAT (Fatigue Class) değerleri
- Gerilim aralığı hesaplaması
- Döngü sayısı değerlendirmesi
Üretim Gereksinimleri (EN 15085-4)
Kaynak Prosedürleri
WPS gereksinimleri:
- EN ISO 15609 formatı
- Tüm temel değişkenler tanımlı
- Onaylı WPQR ile destekli
Özel gereksinimler:
- Ön ısıtma gereksinimleri
- Pasolar arası sıcaklık limitleri
- Soğuma koşulları
- Post-weld ısıl işlem (gerekirse)
Kaynakçı Kalifikasyonu
Sertifikasyon standardı: EN ISO 9606-1 (çelik), EN ISO 9606-2 (alüminyum)
Ek gereksinimler:
- CP A/B bileşenleri için özel kalifikasyon testleri
- Periyodik yenileme
- İş örnekleri (tekrar başlatma için)
Sarf Malzeme Kontrolü
Kontrol gereksinimleri:
- Malzeme sertifikaları
- Depolama koşulları (nem kontrolü)
- Kurutma prosedürleri (düşük hidrojenli elektrotlar)
- Lot izlenebilirliği
İmalat Toleransları
EN 15085-4, boyutsal toleransları tanımlar:
- Kaynak deformasyonu limitleri
- Hizalama toleransları
- Profil sapmaları
- Düzlemsellik gereksinimleri
Muayene ve Test (EN 15085-5)
Muayene Planı
Her proje için muayene planı oluşturulmalıdır:
- Muayene noktaları
- NDT yöntemleri ve oranları
- Kabul kriterleri
- Sorumlu personel
NDT Gereksinimleri
CP ve CT'ye göre minimum NDT:
| CP/CT | Gözle | PT/MT | UT/RT |
|---|---|---|---|
| CP A - CT1 | %100 | %100 | %100 |
| CP A - CT2 | %100 | %50 | %25 |
| CP B - CT1 | %100 | %100 | %50 |
| CP B - CT2 | %100 | %25 | %10 |
| CP C | %100 | %10 | Örnekleme |
| CP D | %100 | Örnekleme | - |
NDT Operatör Gereksinimleri
- EN ISO 9712 sertifikasyonu
- İlgili yöntemde minimum Seviye 2
- Periyodik yenileme
Kabul Kriterleri
EN ISO 5817 seviyeleri (CP'ye göre):
| CP | Minimum Kabul Seviyesi |
|---|---|
| A | B |
| B | B veya C (tasarıma bağlı) |
| C | C veya D |
| D | D |
Dokümantasyon
Üretim kayıtları:
- Kaynak kayıtları (welder log)
- NDT raporları
- Düzeltici faaliyetler
- İzlenebilirlik matrisi
Nihai dokümantasyon:
- Kalite dosyası
- Uygunluk beyanı
- Tüm muayene kayıtları
Belgelendirme Süreci
Adım 1: Hazırlık
- CL seviyesi belirleme
- Kalite sistemini kur (EN ISO 3834 bazlı)
- Kaynak koordinatörü ata
- Personel kalifikasyonlarını tamamla
- Ekipman ve altyapı hazırlığı
Adım 2: Dokümantasyon
- Prosedürleri hazırla
- WPS'leri oluştur
- Formları tasarla
- Kayıt sistemini kur
Adım 3: Belgelendirme Kuruluşu Seçimi
EN 15085 belgelendirmesi yapan akredite kuruluşlar:
- DVS (Alman Kaynak Derneği) lisanslı kuruluşlar
- Ulusal akreditasyon kuruluşları tarafından yetkilendirilmiş firmalar
Adım 4: Denetim
Doküman incelemesi:
- Kalite el kitabı
- Prosedürler
- Kayıtlar
Saha denetimi:
- Tesis ve ekipman
- Uygulama doğrulaması
- Personel görüşmeleri
- Proje kayıtları
Adım 5: Sertifikasyon
- Uygunsuzlukların kapatılması
- Sertifika düzenlenmesi
- Kapsam belirleme (CL seviyesi, malzeme grupları)
Adım 6: Sürdürme
- Yıllık gözetim denetimleri
- 3 yılda bir yeniden belgelendirme
- Kapsam değişikliklerinde ek denetim
EN 15085 ve EN 1090 Karşılaştırması
| Özellik | EN 15085 | EN 1090 |
|---|---|---|
| Sektör | Demiryolu | İnşaat/Yapısal çelik |
| Sınıflandırma | CL1-CL4, CP A-D | EXC1-EXC4 |
| Kaynak standardı | EN ISO 3834 | EN ISO 3834 |
| Koordinatör | IWE/IWT/IWS | IWE/IWT/IWS/IWP |
| Odak | Araç güvenliği, yorulma | Yapısal bütünlük |
Sık Yapılan Hatalar
Hata 1: Yanlış CP Sınıflandırması
Sorun: Bileşenin güvenlik etkisi yanlış değerlendirilmiş.
Sonuç: Yetersiz kalite kontrol veya aşırı maliyet.
Çözüm: Tasarım aşamasında sistematik CP değerlendirmesi.
Hata 2: Koordinatör Yetkinlik Eksikliği
Sorun: CL seviyesine uygun olmayan koordinatör.
Sonuç: Sertifikasyon kaybı riski.
Çözüm: Koordinatör yetkinlik matrisini güncel tut.
Hata 3: NDT Planlama Eksikliği
Sorun: Muayene erişimi olmayan kaynak bölgeleri.
Sonuç: Muayene yapılamaz, kabul edilemez.
Çözüm: Tasarımda NDT erişimini planla.
Hata 4: İzlenebilirlik Kopukluğu
Sorun: Malzeme-kaynak-muayene zinciri kopuk.
Sonuç: Denetimde uygunsuzluk.
Çözüm: Üretim boyunca izlenebilirlik sistemini işlet.
Sıkça Sorulan Sorular
CL1 sertifikası ile CL4 işi yapılabilir mi?
Evet. Üst seviye sertifika, alt seviyeleri kapsar. CL1 sertifikalı imalatçı tüm CP sınıflarında üretim yapabilir.
EN 15085 sertifikası ne kadar sürede alınır?
Hazırlık durumuna bağlı olarak 4-8 ay. Mevcut EN ISO 3834 sertifikası avantaj sağlar.
Demiryolu dışı sektörler için EN 15085 geçerli mi?
EN 15085 özellikle demiryolu için tasarlanmıştır. Ancak metrodan farklı, şehir içi raylı sistemler ve tramvaylar da kapsamdadır.
EN 15085 ve EN ISO 3834 ilişkisi nedir?
EN 15085, kaynak kalite sistemi için EN ISO 3834'ü temel alır. EN ISO 3834 sertifikası genellikle EN 15085'in bir parçası olarak değerlendirilir.
Hangi firmalar EN 15085 belgelendirmesi yapar?
DVS (Alman Kaynak Derneği) lisanslı veya ulusal akreditasyon kuruluşları tarafından yetkilendirilmiş belgelendirme kuruluşları. Türkiye'de TSE ve bazı özel kuruluşlar bu hizmeti verir.
EN 15085, demiryolu sektörünün kaynak kalite standardıdır. Yolcu güvenliği ve araç güvenilirliği için CL seviyesine uygun imalat ve sıkı kalite kontrolü gerektirir.
