SRM Nedir? Tedarikçi İlişkileri Yönetimi Rehberi
SRM (Supplier Relationship Management), bir organizasyonun tedarikcileriyle olan iliskilerini stratejik olarak yonetme, gelistirme ve optimize etme surecidir. Turkce karsiligi tedarikci iliskileri yonetimi olan bu yaklasim, satin alma islemlerinin otesine gecerek tedarikcilerle uzun vadeli, karsilikli fayda saglayan ortakliklar kurmayi hedefler.
Kuresel tedarik zincirleri giderek karmasiklasan bir yapiya bururken, tedarikcilerle etkin iliski yonetimi sirketler icin rekabet avantaji saglamanin anahtaridir. Bu rehberde SRM'nin temel kavramlarini, uygulama adimlarini, tedarikci degerlendirme kriterlerini ve en iyi uygulamalari detayli olarak ele alacagiz.
SRM'nin Tanımı ve Önemi
Tedarikci iliskileri yonetimi, tedarikcilerin secilmesinden performanslarinin izlenmesine, gelistirilmesinden stratejik ortakliklarin kurulmasina kadar genis bir yelpazeyi kapsar.
| Boyut | Açıklama |
|---|---|
| Tedarikci Secimi | Dogru tedarikcilerin belirlenmesi ve onaylanmasi |
| Performans Yonetimi | Tedarikci performansinin duzenli olarak olculmesi |
| Iliski Gelistirme | Karsilikli guven ve isbirligi ortami olusturma |
| Risk Yonetimi | Tedarik zinciri risklerinin tanimlanmasi ve azaltilmasi |
| Stratejik Ortaklik | Kritik tedarikcilerle uzun vadeli isbirligi |
| Surekli Iyilestirme | Tedarikcilerin performansinin surekli gelistirilmesi |
SRM'nin onemi, ozellikle uretim maliyetlerinin buyuk bir bolumunum tedarik edilen malzeme ve hizmetlerden kaynaklanmasindan ileri gelir. Bircok sektorde satin alinan malzeme ve hizmetler toplam maliyetin yuzde 50 ile yuzde 70'ini olusturur.
SRM ile CRM Arasındaki Fark
SRM ve CRM (Customer Relationship Management) benzer prensiplere dayanmasina ragmen, odak noktalari farklidir.
| Özellik | SRM (Tedarikçi İlişkileri) | CRM (Müşteri İlişkileri) |
|---|---|---|
| Odak | Tedarikci tarafindaki iliskiler | Musteri tarafindaki iliskiler |
| Amac | Tedarik performansini optimize etme | Musteri memnuniyeti ve sadakati |
| Deger Yaratma | Maliyet, kalite, teslimat iyilestirme | Gelir artisi, musteri yasam degeri |
| Segmentasyon | Tedarikci segmentasyonu (Kraljic) | Musteri segmentasyonu (RFM) |
| KPI'lar | Kalite, teslimat, maliyet performansi | Musteri memnuniyeti, NPS, CLV |
| Yazilim Ornekleri | SAP Ariba, Jaggaer, Coupa | Salesforce, HubSpot, Zoho |
Her iki yaklasim da iliskilerin stratejik yonetimini esas alir ve birbirini tamamlayici niteliktedir.
Kraljic Matrisi ile Tedarikçi Segmentasyonu
Kraljic Matrisi, tedarik edilen urunleri ve tedarikcileri stratejik onemlerine gore siniflandirmak icin kullanilan temel bir aractir. Peter Kraljic tarafindan 1983 yilinda gelistirilmistir.
| Kategori | Tedarik Riski | Kâr Etkisi | Strateji |
|---|---|---|---|
| Stratejik Urunler | Yuksek | Yuksek | Stratejik ortaklik, uzun vadeli sozlesme |
| Darbogazli Urunler | Yuksek | Dusuk | Risk yonetimi, alternatif kaynak gelistirme |
| Kaldiragli Urunler | Dusuk | Yuksek | Rekabetci ihale, maliyet optimizasyonu |
| Rutin Urunler | Dusuk | Dusuk | Islem maliyetini dusurme, otomasyon |
Segmentasyonun Uygulanması
Stratejik Urunler: Bu kategoride tedarikcilerle derin ortakliklar kurulmalidir. Ortak yatirimlar, bilgi paylasimi ve uzun vadeli sozlesmeler bu yaklasimin temelini olusturur. Ornek: Otomotiv sektorunde motor kontrol unitesi tedarikcisi.
Darbogazli Urunler: Tedarik riski yuksek ancak kar etkisi dusuk olan bu urunler icin alternatif tedarik kaynaklari gelistirilmeli ve emniyet stoklari tutulmalidir. Ornek: Ozel bir hammadde veya nadir bir bilesene bagimlilik.
Kaldiragli Urunler: Kar etkisi yuksek ancak birden fazla tedarikci mevcut olan urunler icin rekabetci fiyatlandirma stratejileri uygulanir. Ornek: Standart ambalaj malzemeleri.
Rutin Urunler: Hem tedarik riski hem de kar etkisi dusuk olan urunlerde amac, islem maliyetini minimize etmektir. E-katalog, otomatik siparis ve cerceve sozlesmeler kullanilir.
Tedarikçi Değerlendirme Kriterleri
Tedarikcilerin etkin bir sekilde degerlendirilmesi, SRM'nin en kritik bilesenlerinden biridir. Asagidaki tablo, kapsamli bir tedarikci degerlendirme sisteminin ana kriterlerini gostermektedir.
| Ana Kriter | Alt Kriterler | Ağırlık (%) |
|---|---|---|
| Kalite | Urun kalitesi, hata orani, PPM, kalite sertifikalari | 30 |
| Teslimat | Zamaninda teslimat orani, temin suresi, esneklik | 25 |
| Maliyet | Birim fiyat, toplam sahip olma maliyeti, fiyat istikrari | 20 |
| Teknik Yetkinlik | Ar-Ge kapasitesi, muhendislik destegi, inovasyon | 10 |
| Finansal Saglamlik | Mali tablolar, odeme gecmisi, kredi notu | 5 |
| Cevre ve Sosyal | ISO 14001, is guvenligi, surdurulebilirlik | 5 |
| Iletisim | Yanit suresi, problem cozme hizi, proaktif iletisim | 5 |
Tedarikçi Skor Kartı (Scorecard) Örneği
Tedarikci skor karti, yukaridaki kriterlerin duzenli olarak olculmesini ve raporlanmasini saglayan bir aractir.
| Performans Düzeyi | Puan Aralığı | Eylem |
|---|---|---|
| Mukemmel | 90-100 | Stratejik ortaklik gelistirme, odul |
| Iyi | 75-89 | Isbirligi devam, iyilestirme alanlari belirleme |
| Kabul Edilebilir | 60-74 | Iyilestirme plani olusturma, siklikli takip |
| Yetersiz | 40-59 | Duzeltici faaliyet plani, alternatif tedarikci arastirma |
| Kabul Edilemez | 0-39 | Tedarikci degisikligi veya iliskiyi sonlandirma |
SRM Uygulama Adımları
Basarili bir SRM programi, sistematik bir yaklasim gerektirir. Asagida alti asamali bir uygulama yol haritasi sunulmaktadir.
Adım 1: Tedarik Tabanının Analizi
Mevcut tum tedarikcilerin envanter edilmesi, harcama analizi yapilmasi ve tedarikci sayisinin degerlendirilmesi bu asamanin temelini olusturur. Pareto analizi ile harcamanin buyuk bolumunu olusturan tedarikciler belirlenir.
Adım 2: Tedarikçi Segmentasyonu
Kraljic Matrisi veya benzer bir yaklasimla tedarikciler kategorilere ayrilir. Her kategori icin farkli yonetim stratejileri tanimlenir.
Adım 3: Performans Ölçüm Sisteminin Kurulması
Tedarikci performans kriterlerinin, olcum yontemlerinin ve raporlama sikliklarinin belirlenmesi bu asamada gerceklestirilir. KPI'lar net, olculebilir ve tedarikcilerle paylasilan bir sekilde tanimlanmalidir.
Adım 4: İlişki Yönetimi Planları
Her tedarikci segmenti icin iliski yonetimi planlari olusturulur. Stratejik tedarikciler icin detayli ortaklik planlari, rutin tedarikciler icin ise basitlesitirilmis yonetim surecleri tanimlenir.
Adım 5: Tedarikçi Geliştirme Programları
Performansi yetersiz olan veya stratejik onemi yuksek olan tedarikciler icin gelistirme programlari uygulanir. Teknik destek, egitim, ortak projeler ve kapasite gelistirme bu programlarin parçasidir.
Adım 6: Sürekli İyileştirme ve Gözden Geçirme
SRM programi duzenli olarak gozden gecirilir. Tedarikci performans trendleri analiz edilir, stratejiler guncellenir ve yeni firsatlar degerlendirilir.
Gerçek Kalite Uzmanlığı, Sektörel Derinlikle Kazanılır
Temel standartlar sadece başlangıç. Her sektörün onlarca regülasyonu, yüzlerce gereksinimi var. Sektörünüzü seçin, derinlemesine öğrenin.
Her sektör programı: Tüm standartlar + Regülasyonlar + Güncel gereksinimler + Pratik uygulamalar
ISO 9001 ve Tedarikçi Yönetimi Gereksinimleri
ISO 9001:2015 kalite yonetim sistemi standardi, tedarikci yonetimi konusunda onemli gereksinimler icermektedir. Madde 8.4 "Disaridan saglanan surec, urun ve hizmetlerin kontrolu" bu konudaki temel gereksinimi tanimlar.
| ISO 9001 Maddesi | Gereksinim | SRM Karşılığı |
|---|---|---|
| 8.4.1 | Dis tedarik kontrolu | Tedarikci secim ve onay sureci |
| 8.4.2 | Kontrol tipi ve kapsaminin belirlenmesi | Tedarikci segmentasyonu ve risk bazli yaklasim |
| 8.4.3 | Dis tedarikcilere iletilecek bilgi | Teknik sartnameler, kalite gereksinimleri |
| 7.1.6 | Organizasyonel bilgi | Tedarikci performans veritabani |
| 6.1 | Risk ve firsatlari ele alma | Tedarik zinciri risk yonetimi |
ISO 9001 standardi, tedarikcilerin performansinin izlenmesini, degerlendirilmesini ve gerektiginde iyilestirme eylemlerinin alinmasini zorunlu kilar.
SRM Yazılımları ve Dijital Araçlar
Modern SRM uygulamalari, dijital platformlar ve yazilimlar ile desteklenmektedir. Bu araclar tedarikci yonetiminin verimliligini ve etkinligini onemli olcude artirir.
| Yazılım/Platform | Temel Özellikler |
|---|---|
| SAP Ariba | Tedarik zinciri isbirligi, e-ihale, tedarikci yonetimi |
| Coupa | Harcama yonetimi, tedarikci risk yonetimi |
| Jaggaer | Tedarikci yasam dongusu yonetimi, performans izleme |
| Oracle Procurement Cloud | Entegre tedarik yonetimi, analitik |
| Ivalua | Uctan uca tedarikci yonetimi, surdurulebilirlik |
Bu yazilimlarin sagladigi temel faydalar sunlardir:
- Tedarikci bilgilerinin merkezi yonetimi
- Otomatik performans raporlamasi
- Risk izleme ve erken uyari
- E-ihale ve dijital sozlesme yonetimi
- Tedarikci portali ile iletisim kolayligi
Tedarikçi İlişkilerinde Risk Yönetimi
Tedarik zinciri riskleri, is surekliligi acisindan kritik bir tehdit olusturur. SRM kapsaminda risk yonetimi, proaktif bir yaklasimla ele alinmalidir.
| Risk Kategorisi | Örnekler | Azaltma Stratejisi |
|---|---|---|
| Finansal Risk | Tedarikci iflasi, likidite sorunu | Finansal izleme, coklu tedarik |
| Kalite Riski | Kalite dususu, spesifikasyon uyumsuzlugu | Denetim, test, performans izleme |
| Tedarik Riski | Hammadde kiti, kapasite yetersizligi | Emniyet stogu, alternatif kaynak |
| Jeopolitik Risk | Ticaret savaslari, ambargolar, savaslar | Cografi cesitlendirme |
| Dogal Afet Riski | Deprem, sel, salgin | Is surekliligi planlari |
| Siber Risk | Veri ihlali, sistem cokusu | Siber guvenlik degerlendirmesi |
Stratejik Ortaklık Modelleri
Kritik tedarikcilerle kurulan stratejik ortakliklar, rekabet avantaji saglamanin en etkili yollarindan biridir.
Ortaklık Seviyeleri
-
Transaksiyonel Iliski: Fiyat odakli, kisa vadeli, dusuk baglilik. Rutin urunler icin uygundur.
-
Isbirligi Iliskisi: Orta vadeli sozlesmeler, bilgi paylasimi, karsilikli iyilestirme. Kaldiragli urunler icin uygundur.
-
Stratejik Ortaklik: Uzun vadeli, ortak yatirim, teknoloji paylasimi, risk ve kazanc paylasimi. Stratejik urunler icin idealdir.
-
Ortak Girisim (Joint Venture): En yuksek seviye entegrasyon. Ortak sirket kurulumu, tam kaynak paylasimi. Cok nadir ve ozel durumlar icin uygulanir.
SRM'de Başarı Faktörleri
Basarili bir tedarikci iliskileri yonetimi programi icin asagidaki faktorler kritik oneme sahiptir:
- Ust Yonetim Destegi: SRM, stratejik bir girisimdir ve ust yonetimin aktif katilimini gerektirir.
- Net Hedefler: Olculebilir ve zamana bagli hedefler belirlenmeli ve paylasilmalidir.
- Seffaflik: Tedarikciilerle acik iletisim ve bilgi paylasimi guven ortami yaratir.
- Karsilikli Fayda: Win-win yaklasimi, uzun vadeli iliskilerin temelidir.
- Veri Kalitesi: Dogru ve guncel veriler, etkin karar almanin on kosulunu olusturur.
- Teknoloji Kullanimi: Dijital araclar surecin verimliligini artirir.
SRM ve Sürdürülebilirlik
Modern SRM uygulamalari, surdurulebilirlik boyutunu da icermektedir. Tedarikcilerin cevresel ve sosyal performanslari giderek daha fazla onem kazanmaktadir.
- Karbon ayak izi izleme ve azaltma hedefleri
- Cevresel yonetim sertifikalari (ISO 14001)
- Is sagligi ve guvenligi uygulamalari
- Insan haklari ve adil calisma kosullari
- Dongusel ekonomi ve atik azaltma
Sıkça Sorulan Sorular
SRM nedir kisaca? SRM (Supplier Relationship Management), tedarikcilerle olan iliskilerin stratejik olarak yonetilmesi, performanslarinin izlenmesi ve gelistirilmesi surecidir.
SRM ile satin alma arasindaki fark nedir? Satin alma, mal ve hizmet temin etme islemine odaklanirken, SRM daha genis bir perspektifle tedarikci iliskilerinin stratejik yonetimini kapsar.
Kraljic Matrisi ne ise yarar? Kraljic Matrisi, tedarik edilen urunleri tedarik riski ve kar etkisine gore dort kategoriye ayirarak her biri icin farkli yonetim stratejileri belirlemeye yardimci olur.
Tedarikci degerlendirmede hangi kriterler kullanilir? Kalite, teslimat performansi, maliyet, teknik yetkinlik, finansal saglamlik, cevre ve sosyal sorumluluk ile iletisim kalitesi temel degerlendirme kriterleridir.
SRM yazilimlari gerekli midir? Kucuk isletmeler basit araclarla (Excel, Google Sheets) baslayabilir, ancak tedarikci sayisi ve karmasiklik arttikca profesyonel SRM yazilimlari onemli verimlilik kazanimlari saglar.
