RACI Matrisi Nedir? Sorumluluk Atama Matrisi Rehberi

Proje yönetiminde en sık karşılaşılan sorunlardan biri, görev ve sorumlulukların net olarak tanımlanmamasıdır. "Bu işi kim yapacak?", "Karar yetkisi kimde?", "Kime danışmam gerekiyor?" gibi sorular yanıtlanmadan bırakıldıkça projeler aksar, tekrarlar oluşur ve hesap sorulabilirlik kaybolur. RACI matrisi, tam da bu sorulara sistematik bir cevap sunan ve dünyada en yaygın kullanılan sorumluluk atama araçlarından biridir.

RACI matrisi (RACI Matrix), bir projede veya süreç içerisinde her bir görev ya da teslimat için kimlerin hangi rolde yer aldığını gösteren bir tablodur. Satırlarda faaliyetler veya görevler, sütunlarda ise kişi veya roller yer alır. Her hücre R, A, C veya I harflerinden biriyle doldurularak sorumluluk dağılımı tek bir bakışta görülebilir hale getirilir.

RACI Kısaltması Ne Anlama Gelir?

RACI, dört farklı sorumluluk seviyesinin İngilizce baş harflerinden oluşur. Her bir harf, ilgili kişinin o göreve ne şekilde dahil olduğunu tanımlar.

R - Responsible (Sorumlu / İşi Yapan)

Responsible rolü, görevi fiilen gerçekleştiren kişi veya ekiptir. Bu rol, işin operasyonel boyutunu üstlenir. Bir görev için birden fazla Responsible atanabilir; ancak fazla sayıda R atanması koordinasyon sorunlarına yol açabilir.

Örnek: Bir kalite denetim raporunun hazırlanmasında, raporu yazan kalite mühendisi Responsible rolündedir.

Temel özellikler:

Görevi fiilen yerine getirir
Teknik bilgi ve beceriye sahip olmalıdır
Bir görev için birden fazla kişi R rolünde olabilir
Accountable kişiye raporlama yapar

A - Accountable (Hesap Verebilir / Onaylayan)

Accountable rolü, görev sonucunun nihai sorumlusu ve onaylayıcısıdır. Bu kişinin en kritik özelliği şudur: Her görev için yalnızca bir (1) kişi Accountable olabilir. Bu kural, RACI matrisinin en temel ilkesidir ve "tek boyun" prensibi olarak bilinir. Birden fazla kişi hesap verebilir olarak atanırsa, gerçekte kimse hesap vermez.

Accountable kişi, işi bizzat yapmak zorunda değildir ancak işin doğru, zamanında ve kaliteli şekilde tamamlanmasından nihai olarak sorumludur. Genellikle üst düzey yöneticiler veya proje yöneticileri bu rolü üstlenir.

Örnek: Kalite denetim raporunun doğru ve zamanında teslim edilmesinden sorumlu olan kalite müdürü Accountable rolündedir. Raporu kendisi yazmaz; ancak raporun içeriğini onaylar ve üst yönetime karşı sorumludur.

Temel özellikler:

Görev başına mutlaka TEK kişi olmalıdır
Nihai karar ve onay yetkisine sahiptir
İşin sonucundan üst yönetime karşı sorumludur
Veto yetkisi vardır

C - Consulted (Danışman / Fikri Alınan)

Consulted rolü, görev yapılmadan önce veya yapılırken görüş ve uzmanlığına başvurulan kişi veya kişilerdir. Bu rol, çift yönlü iletişim gerektirir: Danışman kişi bilgi verir, geri bildirim alır ve bu geri bildirimler görev sonucunu etkiler.

Örnek: Kalite denetim raporunda teknik verilerin doğrulanması için üretim mühendisine danışılması. Üretim mühendisi Consulted rolündedir.

Temel özellikler:

Uzmanlık alanı nedeniyle görüşü alınır
Çift yönlü iletişim gerektirir (soru-cevap)
Karar verme yetkisi yoktur ancak kararı etkiler
Birden fazla kişi Consulted olabilir
Görevi yapmaz, sadece destekler

I - Informed (Bilgilendirilen)

Informed rolü, görev hakkında ilerleme veya sonuç bilgisi verilen kişi veya kişilerdir. Bu rol, tek yönlü iletişimdir; yani bilgi akar ancak geri bildirim beklenmez. Görev tamamlandığında veya belirli aşama geçişlerinde bilgilendirilirler.

Örnek: Kalite denetim raporunun tamamlandığına dair üst yönetimin bilgilendirilmesi. Genel müdür Informed rolündedir.

Temel özellikler:

Tek yönlü iletişim (bilgi alma)
Göreve aktif olarak katılmaz
Kararı etkileme yetkisi yoktur
Projenin durumuyla ilgili güncel kalır
Birden fazla kişi Informed olabilir

RACI Rollerinin Özet Karşılaştırması

Rol	Anlamı	İletişim Yönü	Kişi Sayısı	Görevi Yapar mı?
R (Responsible)	İşi yapan	Çift yönlü	Bir veya birden fazla	Evet
A (Accountable)	Hesap veren / Onaylayan	Çift yönlü	Yalnızca 1 kişi	Hayır (ama sonuçtan sorumlu)
C (Consulted)	Fikri alınan	Çift yönlü	Bir veya birden fazla	Hayır
I (Informed)	Bilgilendirilen	Tek yönlü	Bir veya birden fazla	Hayır

RACI Matrisi Nasıl Oluşturulur? Adım Adım Rehber

RACI matrisi oluşturmak sistematik bir yaklaşım gerektirir. Aşağıdaki adımları takip ederek etkili bir sorumluluk atama matrisi hazırlayabilirsiniz.

Adım 1: Görevleri ve Faaliyetleri Belirleyin

Projenin veya sürecin tüm görevlerini, teslimatlarını ve faaliyetlerini listeleyin. Bunları mantıksal bir sırada satırlara yerleştirin. Görevler ne çok genel ne de çok detaylı olmalıdır; yönetilebilir büyüklükte olmaları idealdir.

Adım 2: Rolleri ve Paydaşları Tanımlayın

Projede yer alan tüm kişileri, rolleri veya departmanları belirleyin. Bunları sütunlara yerleştirin. Bireysel isimler yerine rollerin kullanılması, organizasyonel değişikliklerde matrisin geçerliliğini korumasına yardımcı olur.

Adım 3: Her Hücreye RACI Ataması Yapın

Her görev-rol kesişimi için R, A, C veya I harflerinden uygun olanı yerleştirin. Boş hücre bırakılabilir; bu, ilgili kişinin o görevde herhangi bir rolü olmadığını gösterir.

Adım 4: Tek Accountable Kuralını Doğrulayın

Her satırı kontrol edin ve her görev için yalnızca bir A atandığını teyit edin. Birden fazla A varsa, yetki karmaşasını önlemek için bunu tek kişiye indirgeyin.

Adım 5: Dağılımı Dengeleyin

Sütunları kontrol edin. Bir kişiye aşırı fazla R atanması iş yükü dengesizliğine, bir göreve hiç R atanmaması ise görev düşürülme riskine işaret eder. Aşırı sayıda C ataması ise karar alma sürecini yavaşlatır.

Adım 6: Paydaşlarla Gözden Geçirin ve Onaylayın

Matrisi tüm ilgili taraflarla paylaşın, tartışarak son haline getirin. Herkesin kendi rolünü ve beklentileri anlaması kritik öneme sahiptir.

Adım 7: Yaşayan Bir Doküman Olarak Güncelleyin

Proje ilerledikçe görevler ve roller değişebilir. RACI matrisini periyodik olarak gözden geçirin ve güncelleyin.

RACI Matrisi Örneği: Kalite Projesi

Aşağıdaki tablo, bir üretim tesisinde kalite iyileştirme projesi için hazırlanmış örnek bir RACI matrisini göstermektedir.

Faaliyet / Görev	Kalite Müdürü	Proje Yöneticisi	Kalite Mühendisi	Üretim Mühendisi	Üst Yönetim
Proje kapsamını belirleme	A	R	C	C	I
Mevcut süreç analizi	I	A	R	R	-
Kök neden analizi yapma	C	A	R	C	-
Düzeltici faaliyet planlama	A	R	R	C	I
Pilot uygulama	I	A	R	R	-
Sonuçların ölçümü ve raporlama	A	C	R	C	I
Üst yönetim sunumu hazırlama	C	A	R	-	I
Standartlaştırma ve yaygınlaştırma	A	R	R	C	I
Eğitim planlama ve uygulama	C	A	R	C	I
Proje kapanışı ve değerlendirme	A	R	C	C	I

Bu örnekte dikkat edilmesi gerekenler:

Her satırdaki A rolünün yalnızca tek bir kişiye atandığını görünüz
Kalite Müdürü stratejik kararlarda A rolünü üstlenirken, operasyonel görevlerde Proje Yöneticisi A rolündedir
Kalite Mühendisi çoğu görevde R rolündedir; yani işlerin fiili yürütücüsüdür
Üst Yönetim çoğunlukla I (Informed) rolündedir; bu, projenin operasyonel detaylardan uzak ancak sonuçlardan haberdar olmaları gerektiğini gösterir

RACI vs RASCI vs DACI: Sorumluluk Matrislerinin Karşılaştırılması

RACI matrisi en yaygın kullanılan sorumluluk atama aracı olsa da farklı ihtiyaçlara yönelik çeşitli varyasyonları vardır. Aşağıdaki tablo, en çok bilinen üç matrisi karşılaştırmaktadır.

Özellik	RACI	RASCI (RACI-VS)	DACI
Harfler	R, A, C, I	R, A, S, C, I	D, A, C, I
Ek Rol	-	S = Supportive (Destekleyen)	D = Driver (Sürdürücü / Yönlendiren)
Ne Zaman Kullanılır?	Genel proje ve süreç yönetimi	Destek rolü belirgin projelerde	Karar ağırlıklı süreçlerde
Karmaşıklık	Düşük	Orta	Düşük
Avantaj	Basit, evrensel, kolay anlaşılır	Destek rolünü ayırır, daha detaylı	Karar vericiyi ön plana çıkarır
Dezavantaj	Destek ve danışmanlık ayrımı yok	Daha fazla hücre, karışıklık riski	Responsible (işi yapan) ayrı tanımlanmaz
Yaygınlık	En yaygın	Büyük organizasyonlarda	Stratejik kararlarda
ISO 9001 Uyumu	Yüksek	Yüksek	Orta

RASCI'daki Supportive (S) rolü: Responsible kişiye doğrudan yardım eden, kaynak sağlayan veya görevde aktif olarak destek veren kişidir. Consulted rolünden farkı, sadece görüşünün alınması değil, fiili olarak işe katılmasıdır.

DACI'daki Driver (D) rolü: Kararın alınmasını yönlendiren, süreci başlatan ve ilerlemesini sağlayan kişidir. RACI'daki Accountable role benzer ancak daha çok "itici güç" anlamına gelir.

RACI Matrisinin Proje Yönetimindeki Faydaları

RACI matrisinin doğru uygulanması organizasyonlara pek çok avantaj sağlar:

1. Rol ve Sorumluluk Netliği

Her görev için kimin ne yapacağı, kimin onaylayacağı, kime danışılacağı ve kimin bilgilendirileceği açıkça tanımlanır. Bu netlik, iş tekrarlarını ve boşlukları önler.

2. Hesap Verebilirlik Kültürünün Güçlendirilmesi

Tek Accountable kuralı sayesinde, her görev için belirli bir kişinin sorumluluğu vardır. Bu durum "herkesin işi, kimsenin işi değildir" sendromunun önüne geçer.

3. İletişim Verimliliğinin Artması

Kimin bilgilendirileceği ve kime danışılacağı önceden belirlendiği için gereksiz toplantı ve e-posta trafiği azalır. İletişim kanalları netleşir.

4. Karar Alma Sürecinin Hızlanması

Onay ve karar yetkisinin kimde olduğu bellidir. Karar alınması gereken durumlarda doğru kişiye hızla ulaşılır.

5. İş Yükü Dengelemesi

Matris, bir kişiye aşırı görev yüklenmesini veya bazı rollerin tamamen devre dışı kalmasını görsel olarak ortaya koyar.

6. Yeni Ekip Üyelerinin Uyumlanması

Projeye yeni katılan kişiler, RACI matrisine bakarak görev dağılımını ve kendi rollerini hızla anlayabilir.

Size Uygun Eğitimi Bulun

Bireysel mi yoksa kurumsal mı eğitim arıyorsunuz?

RACI Matrisinin ISO 9001 Süreç Yönetimi ile İlişkisi

ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi, süreçlerin etkin yönetimini ve sorumluluk tanımlarının netliğini zorunlu kılar. RACI matrisi, bu gereksinimleri karşılayan güçlü bir araçtır.

ISO 9001 Gereksinimlerine Uygunluk

ISO 9001 Maddesi	Gereksinim	RACI Matrisi Katkısı
5.3 Organizasyonel roller, sorumluluklar ve yetkiler	Roller ve sorumluluklar tanımlanmalı	Her görev için R, A, C, I rolleri netleşir
4.4 Kalite yönetim sistemi ve süreçleri	Süreç sahipleri belirlenmeli	Accountable rolünün atanması süreç sahipliğini tanımlar
7.4 İletişim	İç ve dış iletişim planlanmalı	C ve I rolleri iletişim akışını tanımlar
8.1 Operasyonel planlama ve kontrol	Süreç kriterleri ve sorumluluklar belirlenmeli	R ve A rolleri operasyonel sorumluluğu netleştirir

Süreç Bazlı Yaklaşımda RACI

ISO 9001'in süreç yaklaşımında her süreç için bir "süreç sahibi" tanımlanması beklenir. RACI matrisinde Accountable (A) rolü, süreç sahibi kavramına doğrudan karşılık gelir. Bu sayede:

Her sürecin tek bir sahibi (A) vardır
Sürecin girdilerini sağlayan ve çıktılarını alan taraflar (C ve I) belirlenmiştir
Süreci fiilen yürütecek kişiler (R) tanımlanmıştır
İç denetim süreçlerinde sorumluluk zincirine kolayca ulaşılır

RACI matrisi, ISO 9001 dokümantasyon gereksinimlerini de destekler. Süreç prosedürlerinin bir eki olarak kullanıldığında, hem denetçilere hem de çalışanlara net bir sorumluluk haritası sunar.

RACI Matrisi Hazırlarken Yapılan Yaygın Hatalar

Hata 1: Birden Fazla Accountable Atanması

En kritik hata, bir görev için birden fazla A atanmasıdır. Bu durum, "herkes sorumlu olunca kimse sorumlu olmaz" sorununa yol açar. Her görev için mutlaka TEK bir Accountable belirlenmelidir.

Hata 2: Görevlerin Çok Genel veya Çok Detaylı Olması

"Projeyi yönet" gibi çok genel görevler veya "e-posta gönder" gibi çok mikro görevler matrisin etkinliğini azaltır. Görevler yönetilebilir büyüklükte ve anlamlı olmalıdır.

Hata 3: Aşırı Sayıda Consulted (C) Atanması

Her göreve çok sayıda danışman atanması, karar alma sürecini yavaşlatır ve "komite hastalığı" olarak adlandırılan duruma yol açar. Yalnızca gerçekten uzmanlığına ihtiyaç duyulan kişiler C olarak atanmalıdır.

Hata 4: Hiç R Atanmamış Görevler

Bir görev için hiçbir Responsible kişi atanmamışsa, o görevi fiilen kimse yapmaz. Her görevde en az bir R olmalıdır.

Hata 5: Matrisi Oluşturup Rafa Kaldırmak

RACI matrisi, oluşturulduktan sonra aktif olarak kullanılmalı ve proje ilerledikçe güncellenmelidir. Statik bir doküman olarak bırakılması, matrisin değerini sıfırlar.

Hata 6: Paydaş Katılımı Olmadan Hazırlama

Matrisi tek bir kişinin hazırlaması, eksik veya yanlış atamalara neden olur. Tüm ilgili paydaşların matrisi gözden geçirmesi ve onaylaması gerekir.

Hata 7: Responsible ile Accountable Arasındaki Farkın Anlaşılmaması

R ve A rolleri sık sık karıştırılır. R işi yapan kişidir; A ise sonuçtan hesap veren kişidir. Küçük ekiplerde aynı kişi hem R hem A olabilir; ancak bunlar kavramsal olarak farklı rollerdir.

RACI Matrisinin Uygulanabileceği Alanlar

RACI matrisi sadece proje yönetimiyle sınırlı değildir. Aşağıdaki alanlarda da etkili bir şekilde kullanılabilir:

Süreç yönetimi: ISO 9001 süreç prosedürlerinde sorumluluk tanımları
Değişiklik yönetimi: Değişiklik taleplerinin kimler tarafından değerlendirileceği
Risk yönetimi: Risk değerlendirme ve aksiyonların sorumluluk dağılımı
IT proje yönetimi: Yazılım geliştirme, sistem entegrasyonu ve veri göçü projelerinde
İnsan kaynakları: İşe alım süreçlerinde görev dağılımı
Ürün geliştirme: APQP süreçlerinde faz bazlı sorumluluk tanımları
İç denetim: Denetim planlama, yürütme ve raporlama süreçlerinde roller
Tedarik zinciri yönetimi: Tedarikçi değerlendirme ve onay süreçlerinde

RACI Matrisi Oluşturmak İçin İpuçları

Etkili bir RACI matrisi için şu pratik önerileri dikkate alın:

Basit tutun: Matris ne kadar karmaşık olursa, kullanım oranı o kadar düşer
Görevleri eylem cümleleriyle yazın: "Rapor" yerine "Kalite raporunu hazırla ve sun" gibi net ifadeler kullanın
Makul sayıda görev belirleyin: Bir matris için 10-25 görev idealdir
Dikey kontrolü unutmayın: Her sütunu kontrol ederek bir kişinin aşırı yüklenip yüklenmediğini değerlendirin
Yatay kontrolü unutmayın: Her satırı kontrol ederek R ve A rollerinin atandığını doğrulayın
Görsel araçlar kullanın: Excel, Google Sheets veya proje yönetim yazılımları ile matrisinizi oluşturun
Düzenli gözden geçirin: Proje toplantıları sırasında RACI matrisini gündem maddesi olarak ekleyin

İlgili Konular

Sık Sorulan Sorular

Responsible (R), görevi fiilen yapan kişidir. Accountable (A) ise görev sonucundan nihai olarak hesap veren ve onay yetkisine sahip kişidir. Bir görevde birden fazla R olabilir; ancak A mutlaka tek kişi olmalıdır. Örneğin, bir raporu yazan kişi R, raporu onaylayan ve sonucundan üst yönetime karşı sorumlu olan kişi A'dır.

Evet, özellikle küçük ekiplerde veya kritik görevlerde aynı kişi hem Responsible hem de Accountable olabilir. Ancak bu, matrisin temel kuralını (tek A) ihlal etmez. Önemli olan, sorumluluk ve hesap verebilirlik kavramlarının farkının anlaşılmasıdır.

RACI matrisi; birden fazla kişinin katılımını gerektiren projelerde, karmaşık süreç yönetiminde, yeni ekip veya organizasyon yapılanmalarında, ISO 9001 gibi kalite yönetim sistemi uygulamalarında ve süreç iyileştirme çalışmalarında kullanılmalıdır. Tek kişinin yaptığı basit görevler için RACI matrisi gereksizdir.

Boş hücre, ilgili kişinin o görevde herhangi bir rolü olmadığını gösterir. Bu tamamen normaldir ve her kişinin her görevde aktif olması beklenmez. Boş hücreleri "-" işaretiyle göstermek de yaygın bir uygulamadır.

Bir RACI matrisi için ideal görev sayısı 10 ile 25 arasındadır. 10'dan az görev, matrisi gereksiz kılabilir; 25'ten fazla görev ise matrisin okunabilirliğini ve yönetilebilirliğini azaltır. Büyük projeler için alt matrislere bölmek daha etkilidir.

İş akış diyagramı, bir sürecin adımlarını ve sıralamasını görsel olarak gösterir; "ne yapılır" sorusuna cevap verir. RACI matrisi ise "kim yapar, kim onaylar, kime danışılır, kim bilgilendirilir" sorularına cevap verir. İkisi birbirini tamamlayan araçlardır ve birlikte kullanıldığında süreç yönetimi daha etkili hale gelir.

Microsoft Excel, Google Sheets, Jira, Monday.com, Asana, Smartsheet ve Lucidchart gibi araçlarla RACI matrisi oluşturulabilir. Basit projeler için bir Excel tablosu yeterlidir; büyük ve dinamik projeler için proje yönetim yazılımlarındaki entegre şablonlar tercih edilebilir.

RACI matrisi genellikle proje yöneticisi veya süreç sahibi tarafından taslak olarak hazırlanır ve tüm ilgili paydaşlarla birlikte gözden geçirilerek sonuçlandırılır. Hazırlık sürecine katılım ne kadar geniş olursa, matrisin doğru ve kabul görmüş olması o kadar olası olur.