KKD Nedir? Kişisel Koruyucu Donanım ve İş Güvenliği Rehberi 2025

İş güvenliğinin en temel unsurlarından biri kişisel koruyucu donanımlardır. KKD nedir, KKD ne demek gibi sorular, hem çalışanlar hem de işverenler için kritik önem taşıyan bilgi gereksinimlerini oluşturur. Doğru KKD kullanımı, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemenin en etkili yollarından biridir.

KKD (Kişisel Koruyucu Donanım), çalışanları iş yerindeki tehlikelere karşı koruyan ekipman, giysi ve aksesuarlardır. Bu kapsamlı rehberde, KKD'nin tanımından türlerine, kullanım alanlarından yasal düzenlemelere, seçim kriterlerinden bakım ve muhafaza koşullarına kadar her şeyi detaylıca inceleyeceğiz.

İş güvenliği ekipmanları: Baret, eldiven, gözlük, maske ve koruyucu giysiler

KKD Nedir? Tanım ve Yasal Çerçeve

KKD nedir sorusunun yanıtı: Çalışanları sağlık ve güvenliklerini etkileyebilecek bir veya daha fazla riske karşı korunıyor ekipman, cihaz veya aksesuarlardır.

KKD Ne Demek? Detaylı Açıklama

KKD (Kişisel Koruyucu Donanım) - Temel Anlamı:

Türkçe: Kişisel Koruyucu Donanım
İngilizce: PPE (Personal Protective Equipment)
Amaç: İş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesi

Temel Özellikler:

Kişisellik: Her çalışana özel, paylaşılmaz
Koruyuculuk: Belirli risklere karşı koruma sağlar
Son Çare: Önce tehlike kaynağı elimine edilmeli, KKD son çare
Standardizasyon: CE işareti, TSE belgesi gibi sertifikalar gerekli

KKD Hiyerarşisi: Tehlike Kontrolü Piramidi

İş güvenliğinde risk azaltma hiyerarşisi (en etkiden en az etkiye):

1. Eliminasyon (Elimination)

Tehlikeyi tamamen ortadan kaldırma
Örnek: Tehlikeli kimyasalı kullanmama

2. İkame (Substitution)

Daha az tehlikeli alternatif kullanma
Örnek: Zehirli çözücü yerine su bazlı çözücü

3. Mühendislik Kontrolleri (Engineering Controls)

Tehlikeyi izole etme, otomasyon
Örnek: Gürültülü makineye ses yalıtımı

4. İdari Kontroller (Administrative Controls)

Çalışma prosedürleri, eğitim, rotasyon
Örnek: Gürültülü alanda max 4 saat çalışma kuralı

5. KKD (Personal Protective Equipment)

Son basamak: Diğer yöntemler yeterli olmadığında
Örnek: Ses kesici kulak tıkacı

İlgili Mevzuat:

İSG Kanunu (6331 Sayılı): 2012'den beri yürürlükte
KKD Yönetmeliği: 2013/C(89) Tebliği
CE İşaretleme Direktifi: AB uyumlu

İlgili Eğitim: [ISO 45001 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi](/blog/iso-standartlari-nedir

KKD Türleri ve Kullanım Alanları

1. Baş Koruyucu Donanımlar

A) Baret (Safety Helmet)

Kullanım Alanları:

İnşaat şantiyeleri
Maden ocakları
Fabrikalar (yüksekte çalışma)
Liman ve tersaneler

Türleri:

Sınıf G (Genel): 2.200 V'a kadar elektrik koruması
Sınıf E (Elektrik): 20.000 V'a kadar elektrik koruması
Sınıf C (İletken): Elektrik koruması yok, metal malzeme

Renkler ve Anlamları:

Beyaz: Mühendis, yönetici, ziyaretçi
Sarı: İşçi, operatör
Mavi: Elektrikçi, teknik personel
Yeşil: Güvenlik görevlisi, çevre uzmanı
Kırmızı: İtfaiye, acil müdahale
Turuncu: Ziyaretçi (bazı şirketlerde)

Standart: EN 397, EN 50365

Bakım:

Çatlak, çizik kontrolü (aylık)
Güneşe uzun süre maruz kalma nedeniyle 3-5 yılda değişim
Darbe almışsa hemen değişim

B) Bone ve Başlık

Kullanım:

Gıda üretimi (hijyen)
Medikal (ameliyathane)
Temiz oda çalışmaları

C) Koruyucu Kapak

Kullanım:

Uzun saçlı çalışanlar (hareketli parçalar yakınında)
Gıda ve ilaç üretimi

2. Göz ve Yüz Koruyucu Donanımlar

A) Koruyucu Gözlük (Safety Glasses)

Türleri:

1. Darbe Dayanımlı Gözlük

Mekanik atölyeler
Taş, metal parçacık sıçrama riski
Standart: EN 166

2. Kimyasal Koruma Gözlüğü

Laboratuvarlar
Asit, baz kullanımı
Sızdırmaz kenarlık

3. Kaynak Gözlüğü

Kaynak işleri
UV ve IR radyasyon koruması
Koyuluk numaraları: Şade 3-14

4. Lazer Koruma Gözlüğü

Lazer cihazı kullanımı
Dalga boyuna özel

5. Toz Koruma Gözlüğü

Toz, buğu, aerosol
Kapalı kenar

B) Yüz Siperi (Face Shield)

Kullanım:

Taşlama, kesme işleri
Kimyasal sıçrama riski
Kaynak (tam kapalı başlıklı)

Özellikler:

Polük veya akrilik cam
Baret ile entegre veya ayrı

3. Solunum Koruyucu Donanımlar

A) Toz Maskesi (Dust Mask)

FFP Sınıfları:

Sınıf	Filtrasyon	Kullanım
FFP1	%80	Toksik olmayan toz, polen
FFP2	%94	Toksik toz, duman, aerosol (COVID-19)
FFP3	%99	Kanserojen, radyoaktif toz, virüs

Standart: EN 149

Valf (Valve):

Valfsiz: Hasta bireyler kullanabilir (virüs dışarı çıkmaz)
Valflı: Nefes almayı kolaylaştırır ama virüs dışarı çıkar

B) Yarım Yüz Maskesi (Half-Face Respirator)

Kullanım:

Kimyasal buhar, organik solventler
Boyama, pestisit uygulaması

Filtre Türleri (Renk Kodlu):

Kahverengi (A): Organik buhar (aseton, toluen)
Gri (B): İnorganik gaz (klor, hidrojen sülfür)
Sarı (E): Asit gaz (SO₂, HCl)
Yeşil (K): Amonyak
Beyaz (P): Partikül filtresi

Standart: EN 140, EN 14387

C) Tam Yüz Maskesi (Full-Face Respirator)

Kullanım:

Yüksek konsantrasyon kimyasal
Göz tahriş edici maddeler
Boya püskürtme kabinleri

Özellikler:

Geniş görüş alanı
İç camda buğu önleme
Filtre değiştirme kolaylığı

D) Hava Besleme

li Sistemler (SCBA)

Kullanım:

Kapalı tank, silo içi çalışmalar
Oksijen yetersizliği riski
Kimyasal sızıntı müdahalesi
İtfaiye, acil müdahale

Türleri:

Sırttan taşınabilir (30-60 dakika)
Hortumlu (kompresörden besleme)

Farklı solunum koruma ekipmanları: Toz maskesi, yarım yüz ve tam yüz maskesi

4. İşitme Koruyucu Donanımlar

Gürültü Maruziyet Sınırları (İSG Yönetmeliği):

85 dB(A): 8 saat - İşitme koruma zorunlu
87 dB(A): Yasal sınır
135 dB(C): Ani ses (patlama), aşılmamalı

A) Kulak Tıkacı (Ear Plugs)

Türleri:

Tek kullanımlık köpük: SNR* 28-37 dB
Yeniden kullanılabilir silikon/plastik: SNR 24-30 dB
Özel kalıp: SNR 25-35 dB (kulakta ısıya göre şekillenir)

*SNR: Single Number Rating (Tek sayı azaltma değeri)

Avantajlar:

Ucuz
Küçük, taşıması kolay
Sıcak ortamlarda rahat

Dezavantajlar:

Doğru takılmazsa etkisiz
Hijyen problemi (temiz elle takılmalı)
Kaybetme riski

B) Kulaklık Tipi (Ear Muffs)

Türleri:

Pasif: SNR 25-35 dB
Aktif (Elektronik): SNR değişken, seçici filtreleme

Özellikler:

Barety entegre
Katlanabilir
Yedek ped (değiştirilebilir)

Avantajlar:

Kolay takılır
Hijyenik
Yüksek koruma

Dezavantajlar:

Sıcak ortamlarda rahatsız edici
Gözlük takanlar için uyumsuzluk
Daha pahalı

Standart: EN 352-1 (Kulaklık), EN 352-2 (Tıkaç)

5. El ve Kol Koruyucu Donanımlar

A) Eldivenler (Gloves)

Malzeme Bazında Türleri:

1. Lateks (Latex)

Genel amaçlı
İyi esneklik ve tutuş
Lateks alerjisi riski
Kullanım: Genel montaj, hafif mekanik

2. Nitril (Nitrile)

Kimyasal dayanım
Lateks alerjisi yok
Yağ, yakıt, kimyasal
Kullanım: Oto tamiri, laboratuvar, boyama

3. Neopren

Asit, baz dayanımı
Geniş kimyasal spektrum
Kullanım: Kimya endüstrisi

4. PVC (Polyvinyl Chloride)

Su geçirmez
Yağ, asit dayanımı
Kullanım: Balıkçılık, temizlik, yemek üretimi

5. Deri (Leather)

Mekanik dayanım
Sıcak ve aşınma koruması
Kullanım: Kaynak, mekanik atölye

6. Kesime Dayanıklı (Cut-Resistant)

Kevlar, HPPE (High-Performance Polyethylene) fiber
Kullanım: Cam işleme, et kesimi, metal işleme

7. Isıya Dayanıklı

Aramid fiber, alüminyumize deri
500°C'ye kadar
Kullanım: Döküm, fırınlar

Koruma Seviyeleri (EN 388):

Aşınma: 0-4 (4 en yüksek)
Kesik: A-F (F en yüksek)
Yırtılma: 0-4
Delinme: 0-4

Eldiven Seçim Matrisi:

İş Türü	Eldiven Tipi	Standart
Genel montaj	Pamuklu/Lateks	EN 388
Kimyasal	Nitril/Neopren	EN 374
Kesme riski	Kevlar	EN 388 (Kesik F)
Isı	Deri/Aramid	EN 407
Elektrik	Yalıtkan kauçuk	EN 60903
Gıda	Lateks/Nitril	FDA onaylı

B) Kol Koruyucuları

Kaynak işlerinde kol koruma
Kesici ekipman kullanımında kolluk

6. Ayak ve Bacak Koruyucu Donanımlar

A) İş Ayakkabıları ve Botları

Sınıflandırma:

SB (Safety Basic): Temel koruma

Çelik/kompozit burun (200 J darbe)
Kaymaz taban
Kullanım: Hafif işler

S1: SB + Kapalı topuk, antistatik, enerji emme

Kullanım: Kuru ortam montaj işleri

S2: S1 + Su geçirmez üst

Kullanım: Dış mekan, bahçe

S3: S2 + Metal tabanlık (çivi geçirmez), dişli taban

Kullanım: İnşaat, ağır sanayi

S4: S1 özellikleri + Tam su geçirmez (çizme)

Kullanım: Su, çamur, ıslak ortam

S5: S4 + Metal tabanlık, dişli taban

Kullanım: Kanalizasyon, su arıtma

Ek İşaretler:

C: İletken (Elektrikli ortamlarda KULLANMA)
I: Yalıtkan (Elektrik izolasyonu)
HI: Isı yalıtımı (sıcak zeminden koruma)
CI: Soğuk izolasyonu
HRO: Sıcak temasa dayanım (300°C)

Standart: EN ISO 20345

Örnekler:

İnşaat: S3 HRO
Elektrikçi: S3 I
Gıda: S2 veya S4
Kaynak: S3 HRO HI

B) Diz Koruyucuları

Döşemeci, seramikçi
Bahçe işleri
Standart: EN 14404

7. Vücut Koruyucu Donanımlar

A) İş Tulumu / Overall

Türleri:

Standart İş Tulumu: Genel koruma, kir
Alev Geciktirici (FR): Kaynak, döküm (EN 11612)
Antistatik: Parlayıcı ortamlar, patlayıcı üretimi (EN 1149)
Kimyasal Koruma: Kategori 3-6 (EN 14325)
Yüksek Görünürlük (Hi-Vis): Sarı/Turuncu, reflektif şerit (EN ISO 20471)

B) Önlük

Kaynak: Deri
Laboratuvar: Pamuklu, alev geciktirici
Gıda: Plastik, su geçirmez

C) Yağmurluk

İnşaat, dış mekan
Su geçirmez + Solunabilir kumaş (Gore-Tex tipi)

8. Yüksekte Çalışma Ekipmanları

A) Emniyet Kemeri (Full-Body Harness)

Türleri:

Çalışma Pozisyonlama: İki askı noktası, pozisyon tutma
Düşme Önleme: Kısıtlayıcı
Düşme Durdurucu: Tam vücut, şok emici ile

Bileşenler:

Bağlantı Noktaları (D-Ring): Sırt, göğüs, yan
Şok Emici (Shock Absorber): Düşme kuvvetini azaltır
Lanyard: Bağlantı halatı (1.5-2 m)
Sabitleme Noktası (Anchor Point): En az 12 kN (1.2 ton) dayanım

Standart: EN 361, EN 360, EN 362

Önemli:

2 m'den yüksekte çalışmalarda zorunlu (İSG Yönetmeliği)
Yılda 1 kez kontrol ve sertifikasyon
Düşme testi geçirmiş ise hemen değişim

B) Dikey Yaşam Hattı

Sabit çatı erişim merdivenlerine montajlı
Ray sistemi, takılıp çıkarılabilir

9. Özel Amaçlı KKD

A) Arc Flash Koruma (Elektrik Arkı)

Elektrik arkı patlamasına dayanıklı
Standart: NFPA 70E, IEC 61482
Kullanım: Yüksek voltaj elektrikçileri

B) Kimyasal Koruma Tulumu (Hazmat Suit)

Seviyeler:

Level A: Tam kapsül, SCBA, kimyasal geçirmez (en yüksek koruma)
Level B: SCBA, splash koruma
Level C: Hava maskesi, sıvı geçirmez
Level D: İş tulumu (minimum koruma)

Kullanım: HAZMAT ekipleri, kimyasal sızıntı müdahalesi

C) Biyolojik Koruma

Mikrobiyoloji laboratuvarları
Hastane (enfeksiyon hastalıkları)
Standart: EN 14126

Yüksekte çalışma güvenliği: Tam vücut emniyet kemeri, lanyard ve şok emici

KKD Seçimi ve Risk Değerlendirmesi

Adım 1: Risk Analizi

5x5 Risk Matrisi:

Olasılık / Şiddet	Çok Düşük	Düşük	Orta	Yüksek	Çok Yüksek
Çok Nadir (1)	1	2	3	4	5
Nadir (2)	2	4	6	8	10
Mümkün (3)	3	6	9	12	15
Muhtemel (4)	4	8	12	16	20
Kesin (5)	5	10	15	20	25

Risk Skoru:

1-5: Kabul edilebilir (KKD opsiyonel)
6-12: Orta (KKD önerilir)
13-25: Yüksek (KKD zorunlu + ek önlemler)

Adım 2: Uygun KKD Seçimi

Kriterler:

Koruma Seviyesi: Risk derecesine uygun
Rahatlık: Uzun süreli kullanım kolaylığı
Uyumluluk: Diğer KKD ile uyumluluk (örn: gözlük + maske)
Beden: Doğru beden (çok büyük/küçük etkisiz)
Standart: CE işareti, TSE belgesi

İlgili Eğitim: [ISO 45001 İş Sağlığı ve Güvenliği](/blog/iso-standartlari-nedir

Adım 3: KKD Temini

Kaliteli tedarikçi seçimi
CE belgeli ürünler
Test raporları isteme
Yeterli stok

Adım 4: Eğitim

İçerik:

KKD'nin önemi
Doğru kullanım (giyme, çıkarma)
Bakım ve kontrol
Ömrü dolmuş KKD'yi tanıma

Frekans:

İşe başlamadan önce
Yeni KKD türü geldiğinde
Yıllık tazeleme

Adım 5: Kullanım ve Denetim

Çalışan Sorumluluğu:

KKD'yi doğru ve düzenli kullanmak
Hasar görmüşse bildirmek
Kaybetmemek

İşveren Sorumluluğu:

Ücretsiz sağlamak
Yedek bulundurmak
Kullanımı denetlemek
Yaptırım uygulamak (uyarı → maaş kesimi → işten çıkarma)

Denetim:

Günlük: Vardiya lideri kontrolü
Haftalık: İSG uzmanı denetimi
Aylık: Saha turu

Adım 6: Bakım ve Muhafaza

Bakım:

Temizlik: Üretici tavsiyelerine göre (sabun, dezenfektan)
Kurutma: Doğal (güneş değil)
Onarım: Sadece yetkili servis

Muhafaza:

Dolap veya askıda
Güneş ışığından uzak
Kuru ve serin ortam

Değiştirme Kriterleri:

Çatlak, yırtık, deformasyon
Elastikiyet kaybı
Üretici tavsiyesi (eldiven 6 ay, baret 3 yıl vb.)
Düşme, darbe geçmişi (baret, emniyet kemeri)

KKD ile İlgili Yasal Sorumluluklar

İşveren Sorumluluklarını (6331 Sayılı İSG Kanunu)

Madde 4: "İşveren, çalışanların iş sağlığı ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür."

KKD ile İlgili Yükümlülükler:

Risk Değerlendirmesi: Hangi işlerde hangi KKD gerekli?
Ücretsiz Temin: Çalışana maliyet yansıtılamaz
Eğitim: KKD kullanım eğitimi zorunlu
Bakım: Temizlik, onarım, değiştirme sorumluluğu işverene aittir
Denetim: KKD kullanımının takibi ve yaptırım

Cezalar (İSG Kanunu Madde 26):

10-50 Çalışan: 10.000 TL (her çalışan için)
50+ Çalışan: 15.000 TL (her çalışan için)
Ölümlü İş Kazası: 6 ay - 3 yıl hapis

Çalışan Sorumlulukları

Madde 19: "Çalışan, kendi güvenliği ve sağlığı ile işyerindeki diğer kişilerin güvenliğini ve sağlığını etkileyebilecek eylem ve ihmallerden kaçınmakla yükümlüdür."

KKD Kullanım Yükümlülüğü:

İşveren tarafından sağlanan KKD'yi kullanmak
KKD'de hasar varsa bildirmek
KKD'yi kasıtlı olarak zarar vermemek

Yaptırım:

İşveren disiplin cezası verebilir
Kaza durumunda çalışanın kusurlu sayılması (tazminat azalması)

İlgili Mevzuat: İş Sağlığı ve Güvenliği Mevzuatı

Sektörel KKD Uygulamaları

1. İnşaat Sektörü

Zorunlu KKD:

Baret (Sınıf G)
İş ayakkabısı (S3 HRO)
Reflektif yelek (Class 2)
Eldiven (mekanik)
Gözlük (toz, darbe)
Emniyet kemeri (2 m+)

Ek KKD (İşe Göre):

Kaynak: Kaynak maskesi, deri önlük, eldiven
Boyama: Solunum maskesi, tulum
Yıkım: Gürültü koruma, toz maskesi FFP3

2. İmalat Sektörü

Metal İşleme:

Gözlük (darbe, metal parçacık)
Eldiven (kesik dayanımlı)
Kulaklık (85 dB+)
İş ayakkabısı (S3)

Kimyasal Üretim:

Kimyasal eldiven (nitril/neopren)
Yüz siperi
Kimyasal tulum (Tip 4-6)
Solunum maskesi (organik buhar filtresi)

3. Gıda Sektörü

Zorunlu:

Bone, saç filesi
Önlük (beyaz, temiz)
Eldiven (lateks/nitril, gıda sınıfı)
İş ayakkabısı (S2, kaymaz)

Hijyen Kuralları:

KKD dışarı çıkarken çıkarılmalı
Günlük yıkama (önlük)
Eldiven her vardiyada değişim

4. Sağlık Sektörü

Standart KKD:

Bone, maske (cerrahi veya FFP2/FFP3)
Eldiven (lateks/nitril)
Önlük/Gown
Gözlük/Siperlik (kan sıçrama riski)

COVID-19 ve Enfeksiyon:

FFP2/FFP3 maske
Tyvek tulum
Çift eldiven
Siperlik

5. Laboratuvar

Kimya Laboratuvarı:

Laboratuvar önlüğü (alev geciktirici)
Gözlük (kimyasal koruma, kapalı kenar)
Nitril eldiven
Yüz siperi (asit/baz kullanımı)

Mikrobiyoloji:

Eldiven
Önlük
Maske (FFP2)
Biyogüvenlik kabinleri (BSC Level 2/3)

İlgili Eğitim: Laboratuvar Güvenliği Eğitimleri

KKD İle İlgili Yaygın Hatalar ve Çözümleri

Hata 1: KKD Kullanmama

Sebepler:

"Rahatsız ediyor"
"Ben dikkatli çalışırım"
"Kısa süre için gerek yok"

Çözüm:

Eğitim ve farkındalık
Konforlu KKD seçimi
Liderlik ve örnek olma
Disiplin

Hata 2: Yanlış KKD Seçimi

Örnek:

Kimyasal eldiven yerine pamuklu eldiven
FFP1 maske ile asbest çalışması (FFP3 gerekir)

Çözüm:

Risk değerlendirmesi
İSG uzmanı danışmanlığı
Standartlara uygun temin

Hata 3: Hasarlı KKD Kullanma

Örnek:

Çatlak baret
Yırtık eldiven
Lastik gevşemiş maske

Çözüm:

Günlük kontrol
Kullanım öncesi inceleme
Hasar görünce hemen değiştirme

Hata 4: KKD Paylaşımı

Özel. Solunum ve İşitme Koruyucular:

Hijyen sorunu
Enfeksiyon riski
Beden uyumsuzluğu

Çözüm:

Her çalışana kişisel KKD
İsimli dolap/kasa

Hata 5: Bakım Yapılmaması

Sonuç:

Koruyuculuk azalması
Erken yıpranma
Hijyen problemi

Çözüm:

Bakım talimatları
Düzenli temizlik
Yedek parça kullanımı

Sonuç: KKD ile İş Güvenliği Kültürü

KKD nedir sorusuna verdiğimiz yanıt, iş güvenliğinin en temel ve son savunma hattını oluşturur. Kişisel Koruyucu Donanımlar, çalışanları iş kazaları ve meslek hastalıklarından koruyan hayati ekipmanlardır.

KKD ne demek sorusunun cevabı, sadece "koruyucu ekipman" demekten öte, bir güvenlik kültürü ve yaşam tarzıdır. İş güvenliği hiyerarşisinde son basamak olsa da, KKD'siz çalışmak kabul edilemez bir risktir.

Baret, eldiven, gözlük, maske, emniyet kemeri - her biri belirli bir tehlikeye karşı özel koruma sağlar. Doğru KKD seçimi, eğitimi, kullanımı ve bakımı, iş kazalarını %50-70 oranında azaltır.

İşveren sorumluluğu: Ücretsiz temin etmek, eğitim vermek, kullanımı denetlemek. Çalışan sorumluluğu: KKD'yi doğru ve düzenli kullanmak. Birlikte oluşturulan güvenlik kültürü, sağlıklı ve kazasız iş ortamları yaratır.

Unutmayın: "Güvenlik ilk değil, güvenlik herşeydir. Çünkü güvenlik olmadan hiçbirşey olmaz."

Acadezone ile İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimleri

Acadezone, KKD Kullanımı, İş Güvenliği Uzmanlığı, Risk Değerlendirmesi, İSG Mevzuatı ve ISO 45001 konularında kapsamlı eğitim programları sunmaktadır. Uzman eğitmenlerimizle, iş yerinizde güvenlik kültürünü oluşturun!