ISO 45001 Eğitimi: İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi Rehberi

Her gün işe giden milyonlarca insan akşam sağ salim evine dönmeyi bekliyor. Bu beklentiyi karşılamak işverenlerin sorumluluğu. ISO 45001 bu sorumluluğu sistematik olarak yerine getirmenin yolunu gösteriyor.

ISO 45001 Nedir?

ISO 45001, iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemleri için uluslararası standarttır. 2018'de yayınlandı ve OHSAS 18001'in yerini aldı.

Standard, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemek için sistematik bir çerçeve sunuyor. Reaktif değil proaktif — kaza olduktan sonra değil, olmadan önce harekete geçmek.

Dünya genelinde her yıl 2.3 milyon iş kazası ve meslek hastalığı kaynaklı ölüm yaşanıyor. ISO 45001 bu rakamı azaltmayı hedefliyor.

OHSAS 18001'den Farkı

ISO 45001, OHSAS 18001'in geliştirilmiş hali değil, tamamen yeni bir yaklaşım.

Annex SL yapısı — ISO 9001 ve ISO 14001 ile aynı yapı. Entegrasyon kolaylaşıyor.

Bağlam yaklaşımı — Organizasyonun iç ve dış bağlamı, ilgili tarafların beklentileri dikkate alınıyor.

Liderlik vurgusu — Üst yönetimin sorumluluğu artıyor. Sadece kaynak sağlamak yetmez, aktif katılım bekleniyor.

Risk tabanlı düşünme — Tehlike ve risk yönetimi daha merkezi konumda.

Çalışan katılımı — Çalışanların ve temsilcilerinin sisteme katılımı zorunlu hale geliyor.

Fırsatlar — Sadece riskleri değil, fırsatları da ele almak gerekiyor.

ISO 45001'in Yapısı

Standard 10 ana madde içeriyor.

Madde 1-3: Kapsam, atıflar, terimler — giriş bölümleri.

Madde 4: Organizasyonun Bağlamı İç ve dış konular, ilgili taraflar, İSG yönetim sistemi kapsamı.

Madde 5: Liderlik ve Çalışan Katılımı İSG politikası, roller ve sorumluluklar, çalışan danışma ve katılımı.

Madde 6: Planlama Risk ve fırsatları ele alma, tehlike tanımlama, risk değerlendirme, yasal gereksinimler, İSG hedefleri.

Madde 7: Destek Kaynaklar, yetkinlik, farkındalık, iletişim, dokümante bilgi.

Madde 8: Operasyon Operasyonel planlama ve kontrol, acil durum hazırlığı, değişiklik yönetimi, satın alma, yükleniciler.

Madde 9: Performans Değerlendirme İzleme, ölçme, analiz, uyum değerlendirmesi, iç denetim, yönetimin gözden geçirmesi.

Madde 10: İyileştirme Olay inceleme, uygunsuzluk, düzeltici faaliyet, sürekli iyileştirme.

ISO 45001 Eğitim Türleri

Farklı hedeflere göre farklı eğitim programları mevcut.

Farkındalık Eğitimi (0.5-1 gün)

Standardın genel tanıtımı. Temel kavramlar, OHSAS 18001'den farklar, yapı. Tüm çalışanlar için uygun giriş seviyesi.

Temel Gereksinimler Eğitimi (2-3 gün)

Standardın detaylı incelenmesi. Her maddenin gereksinimleri, yorumlar, uygulama örnekleri. İSG ekipleri, uygulayıcılar için.

Geçiş Eğitimi (1-2 gün)

OHSAS 18001'den ISO 45001'e geçiş. Farklar, yeni gereksinimler, uygulama yol haritası. Mevcut sistemi olan firmalar için.

İç Denetçi Eğitimi (2 gün)

İSG yönetim sistemini denetleme yetkinliği. Denetim prensipleri, planlama, yürütme, raporlama. Standard bilgisi ön koşul.

Baş Denetçi Eğitimi (5 gün)

Denetim ekibini yönetme yetkinliği. Karmaşık denetimler, çoklu saha, uluslararası standartlar. IRCA/Exemplar Global onaylı.

Eğitim İçeriği: Kritik Konular

ISO 45001 eğitimlerinde özellikle vurgulanan konular.

Tehlike Tanımlama ve Risk Değerlendirme

Standardın kalbi. Proaktif tehlike tanımlama — neyin zarar verebileceğini belirlemek.

Risk değerlendirme metodolojileri:

Nitel yöntemler (düşük-orta-yüksek)
Yarı nicel yöntemler (matris puanlama)
Nicel yöntemler (olasılık hesaplamaları)

Hiyerarşik kontrol önlemleri:

Eliminasyon (tehlikeyi ortadan kaldır)
İkame (daha az tehlikeli ile değiştir)
Mühendislik kontrolleri (fiziksel bariyerler)
İdari kontroller (prosedürler, işaretler)
Kişisel koruyucu donanım (son çare)

Çalışan Katılımı ve Danışma

ISO 45001'in önemli yeniliklerinden biri.

Danışma: Karar vermeden önce çalışanların görüşlerini almak. Katılım: Çalışanların karar verme sürecine dahil olması.

Hangi konularda? İSG politikası, hedefler, risk değerlendirme, olay inceleme, değişiklikler...

Olay İnceleme

Kazalar ve ramak kalalar. Sadece kim suçlu değil, neden oldu.

Kök neden analizi yöntemleri:

5 Neden
Balık kılçığı (Ishikawa)
Hata ağacı analizi

Düzeltici faaliyetler — tekrarını önlemek için sistemsel değişiklikler.

Yüklenici ve Dış Kaynak Yönetimi

Modern işyerlerinde yükleniciler yaygın. Yüklenici kazaları da organizasyonun sorumluluğu.

Yüklenici seçim kriterleri, İSG gereksinimlerin iletilmesi, performans izleme, koordinasyon.

İç Denetçi Eğitimi Detayları

ISO 45001 iç denetçi eğitimi özel öneme sahip.

Denetim planlaması

Yıllık denetim programı oluşturma. Risk bazlı yaklaşım — yüksek riskli alanlar daha sık denetleniyor. Denetim takımı seçimi, zaman planlaması.

Denetim hazırlığı

Doküman inceleme, kontrol listesi hazırlama, soru bankası oluşturma. Sahaya inmeden önce masaüstü çalışma.

Saha denetimi

Gözlem teknikleri — güvensiz davranışları, güvensiz koşulları görmek. İşçilerle görüşme — korkmadan gerçeği söylemelerini sağlamak. Kayıt inceleme — eğitim, sağlık, bakım kayıtları.

Bulgu yönetimi

Uygunsuzluk mu, gözlem mi, iyileştirme fırsatı mı? Kategorilendirme önemli. Objektif kanıt toplama. Net, anlaşılır bulgu yazımı.

Raporlama ve takip

Denetim raporu formatı. Düzeltici faaliyet takibi. Kapatma denetimi.

Baş Denetçi Sertifikası

Lead Auditor olmak ciddi yatırım gerektiriyor.

Eğitim formatı

5 tam gün, yoğun program. Teorik bilgi + pratik uygulamalar. Günlük değerlendirmeler. Final sınavı — genellikle 70% geçme notu.

IRCA kaydı

IRCA onaylı eğitimi tamamladıktan sonra IRCA'ya kayıt olabilirsiniz. Denetim deneyimi biriktirerek denetçi statüsüne yükselirsiniz.

Kariyer fırsatları

Belgelendirme kuruluşlarında denetçilik. Danışmanlık firmasında uzman. Şirket içi İSG yöneticiliği.

Size Uygun Eğitimi Bulun

Bireysel mi yoksa kurumsal mı eğitim arıyorsunuz?

Kimler Almalı?

ISO 45001 eğitimi geniş bir kitle için değerli.

İş güvenliği uzmanları — A, B, C sınıfı uzmanlar için sistemsel perspektif.

İşyeri hekimleri — İSG yönetim sistemini anlamak için.

Yöneticiler — Fabrika müdürleri, üretim müdürleri, HR yöneticileri.

Kalite profesyonelleri — Entegre sistem kurma hedefi olanlar.

İSG temsilcileri — Çalışan temsilcileri için yetkinlik.

Danışmanlar — İSG danışmanlığı yapanlar için.

Türkiye'de İSG Mevzuatı ile İlişki

ISO 45001 uluslararası standard, 6331 sayılı kanun ulusal mevzuat. İlişki nasıl?

6331 yasal zorunlulukları belirliyor — risk değerlendirmesi, eğitimler, sağlık gözetimi. ISO 45001 bunları sistematize ediyor, ötesine geçiyor.

ISO 45001 belgesi almak yasal zorunluluk değil. Ama birçok firma tercih ediyor — müşteri beklentisi, ihale şartı, kurumsal imaj.

ISO 45001 uygulayan firmalar 6331 gereksinimlerini de karşılıyor. Ama tersi her zaman geçerli değil.

Eğitim Sonrası Yol Haritası

Eğitimden sonra sistemin kurulumu başlıyor.

Gap analizi

Mevcut durumla standard gereksinimleri arasındaki farkları belirlemek. Eksikler nerede? Öncelikler ne?

Proje planı

Sistem kurulumu proje olarak yönetilmeli. Aşamalar, sorumlular, tarihler, kaynaklar.

Dokümantasyon

Politika, hedefler, prosedürler, talimatlar, formlar. Minimum gerekli, maksimum faydalı yaklaşımı.

Eğitim cascade

Tüm çalışanlara farkındalık eğitimi. İlgili personele detaylı eğitimler.

Pilot uygulama

Önce bir bölümde deneme. Sorunları tespit etme, düzeltme.

Tam uygulama

Tüm organizasyona yayma. İç denetimler. Yönetimin gözden geçirmesi.

Belgelendirme

Hazır olunduğunda belgelendirme kuruluşu ile denetim.

Zorluklar ve Çözümler

ISO 45001 uygulamasında yaygın sorunlar.

"Kağıt işi" algısı

İSG zaten yapıyoruz, standard sadece kağıt çalışması. Çözüm: Gerçek iyileştirme örnekleri gösterin, performans verilerini kullanın.

Çalışan katılımı sağlanamaması

İşçiler korktukları için konuşmuyor. Çözüm: Güvenli ortam yaratın, gizlilik garantisi verin, anonim raporlama kanalları.

Yüklenici yönetimi

Yükleniciler sisteme uymak istemiyor. Çözüm: Sözleşmelere İSG maddeleri ekleyin, performans izleyin, yaptırım uygulayın.

Kaynak yetersizliği

Zaman ve para yok. Çözüm: Kaza maliyetlerini hesaplayın, yatırım getirisini gösterin.

Sonuç

ISO 45001 eğitimi, iş güvenliğini sistematik olarak yönetmenin yolunu öğretiyor.

Sertifika almak için değil, gerçekten güvenli işyeri için öğrenmek önemli. Her gün işe gelen insanların sağ salim eve dönmesi asıl hedef.

Türkiye'de iş kazası rakamları hala yüksek. ISO 45001 bu rakamları düşürmenin araçlarından biri. Doğru eğitimle, doğru uygulamayla, gerçek fark yaratılabilir.