İçindekiler
Tampon (buffer), pH değerini sabit tutan veya asit/baz ilavesine karşı pH değişimini minimize eden özel çözeltilerdir. Zayıf asit ve konjuge bazı karışımından oluşur.
Henderson-Hasselbalch Denklemi
pH = pKa + log([A⁻]/[HA])
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| pH | Çözeltinin asitliği |
| pKa | Asit dissosiasyon sabiti |
| [A⁻] | Konjuge baz konsantrasyonu |
| [HA] | Zayıf asit konsantrasyonu |
Asit ve tuz eşit olduğunda: pH = pKa
Tampon Kapasitesi
Tamponun pH'ı koruma gücü şunlara bağlıdır:
| Faktör | Etki |
|---|---|
| Toplam konsantrasyon | Yüksek = Yüksek kapasite |
| [A⁻]/[HA] oranı | 1:1 olduğunda maksimum |
| Sıcaklık | pKa değerini etkiler |
Etkili aralık: pKa ± 1
Yaygın Tampon Sistemleri
| Tampon | pKa | pH Aralığı | Kullanım |
|---|---|---|---|
| Fosfat | 7.2 | 6.2-8.2 | Biyokimya, enzim |
| PBS | 7.4 | - | Hücre yıkama, ELISA |
| Tris-HCl | 8.06 | 7.0-9.0 | Moleküler biyoloji |
| HEPES | 7.5 | 6.8-8.2 | Hücre kültürü |
| Asetat | 4.76 | 3.8-5.8 | Asidik reaksiyonlar |
| Sitrat | 4.8 | 3.0-6.5 | Gıda, immünohistokimya |
Tampon Hazırlama
Yöntem 1: Doğrudan Karıştırma
- Zayıf asit ve konjuge bazı hesaplanan miktarda tart
- Distile suda çöz
- pH metre ile kontrol et
- Gerekirse HCl/NaOH ile ayarla
Yöntem 2: Titrasyon
- Sadece zayıf asidi veya bazı çöz
- Güçlü asit/baz ile istenen pH'a titre et
- İstenilen hacme tamamla
Kullanım Alanları
- Moleküler Biyoloji: DNA/RNA izolasyonu, PCR, elektroforez
- Hücre Kültürü: Büyüme ortamı tamponlama
- HPLC: Mobil faz pH kontrolü
- ELISA: Coating, washing, substrate tamponları
- İlaç Endüstrisi: Formülasyon, stabilite
Biyolojik Tamponlar
İnsan vücudunda 3 ana tampon sistemi vardır:
| Sistem | pKa | Rol |
|---|---|---|
| Bikarbonat | 6.35 | Kanda en önemli tampon |
| Fosfat | 6.8 | İntraselüler tamponlama |
| Protein (Hb) | ~6.0 | Kan proteini tamponlama |
Normal kan pH: 7.35-7.45
