ISO 17029 Nedir? Doğrulama ve Geçerli Kılma
ISO/IEC 17029, doğrulama (verification) ve geçerli kılma (validation) faaliyeti yürüten uygunluk değerlendirme kuruluşları için genel ilke ve gereksinimleri tanımlayan uluslararası akreditasyon standardıdır. Bu kuruluşların yetkinliğini, tarafsızlığını ve tutarlı çalışmasını güvence altına alır; böylece taraflar tarafından sunulan beyanların güvenilirliği bağımsız olarak teyit edilebilir.
Özetle: ISO/IEC 17029:2019, doğrulama ve geçerli kılma kuruluşlarının akreditasyonu için temel standarttır. Özellikle sera gazı (GHG) beyanlarının ve Çevresel Ürün Beyanlarının (EPD) doğrulanmasında ve sürdürülebilirlik/ESG raporlarının teyidinde kullanılır. ISO/IEC 17025, 17020, 17021, 17034 ve 17043 ile birlikte uygunluk değerlendirme akreditasyon ailesinin bir üyesidir. Türkiye'de bu kuruluşları TÜRKAK akredite eder.
Doğrulama (Verification) ve Geçerli Kılma (Validation) Nedir?
ISO/IEC 17029'un kapsamını anlamak için iki temel kavramı ayırt etmek gerekir. Her iki faaliyet de bir beyanın (claim) bağımsız olarak değerlendirilmesini içerir; ancak değerlendirilen beyanın zaman boyutu farklıdır.
| Kavram | Tanım | Zaman Yönelimi | Örnek |
|---|---|---|---|
| Doğrulama (Verification) | Geçmişe veya mevcut duruma ait bir beyanın gerçekleşmiş verilere dayanarak teyit edilmesi | Geçmiş / mevcut | Bir kuruluşun 2025 yılı sera gazı emisyon beyanının doğrulanması |
| Geçerli Kılma (Validation) | Geleceğe yönelik bir beyanın, varsayım ve projeksiyonların makul olduğunun teyit edilmesi | Gelecek | Bir karbon azaltım projesinin gelecekteki emisyon tasarrufu tahmininin geçerli kılınması |
Kısaca doğrulama "olanı", geçerli kılma ise "olması bekleneni" değerlendirir. ISO/IEC 17029 her iki faaliyeti de tek bir genel çerçeve altında ele alır ve sektör bağımsızdır; yani yalnızca çevre alanına özgü değildir.
ISO/IEC 17029:2019'un Temel İlkeleri
Standart, doğrulama ve geçerli kılma kuruluşlarının (Validation and Verification Body — VVB) yapısını ve işleyişini güvence altına alacak gereksinimleri içerir. Öne çıkan ilkeler şunlardır:
- Tarafsızlık (Impartiality): Kuruluş, değerlendirdiği beyandan bağımsız olmalı ve çıkar çatışmalarını yönetmelidir.
- Yetkinlik (Competence): Personelin ilgili teknik alanda gerekli bilgi ve beceriye sahip olması gerekir.
- Tutarlılık: Aynı koşullar altında aynı sonuçların elde edilmesini sağlayan sistematik bir süreç izlenir.
- Gizlilik ve sorumluluk: Müşteri bilgileri korunur ve faaliyetlerin sorumluluğu açıkça tanımlanır.
- Güvence seviyesi: Doğrulama veya geçerli kılma, üzerinde anlaşılan bir güvence seviyesinde (örneğin makul ya da sınırlı güvence) gerçekleştirilir.
Bu ilkeler, bir VVB'nin verdiği doğrulama ifadesinin (verification statement) piyasada ve düzenleyici otoriteler nezdinde güvenilir kabul edilmesini mümkün kılar.
ISO/IEC 17029 Nerelerde Kullanılır?
ISO/IEC 17029 sektörden bağımsız bir genel standart olsa da, uygulamada belirli alanlarda yoğun şekilde kullanılır. Aşağıdaki tablo başlıca kullanım alanlarını özetler.
| Kullanım Alanı | Açıklama | İlişkili Standart |
|---|---|---|
| Sera gazı (GHG) doğrulaması | Kurumsal ve proje bazlı emisyon beyanlarının doğrulanması | ISO 14064-3, ISO 14065 |
| Çevresel Ürün Beyanı (EPD) | Ürünlerin yaşam döngüsü temelli çevresel beyanlarının doğrulanması | ISO 14025 |
| Sürdürülebilirlik / ESG raporlaması | Kurumsal sürdürülebilirlik ve ESG açıklamalarının bağımsız teyidi | Çeşitli raporlama çerçeveleri |
| Karbon azaltım projeleri | Gelecekteki emisyon tasarrufu projeksiyonlarının geçerli kılınması | ISO 14064-2 |
Özellikle iklim değişikliği düzenlemeleri ve karbon piyasalarının büyümesiyle birlikte ISO/IEC 17029 akreditasyonuna duyulan ihtiyaç hızla artmaktadır.
Size Uygun Eğitimi Bulun
Bireysel mi yoksa kurumsal mı eğitim arıyorsunuz?
ISO 14065 ile İlişkisi
Sera gazı alanında çalışan doğrulama ve geçerli kılma kuruluşları için ISO 14065 özel gereksinimler getirir. ISO 14065, ISO/IEC 17029'a dayanır ve onu sera gazı alanına özgü gereksinimlerle tamamlar. Yani ISO/IEC 17029 genel çerçeveyi sağlarken, ISO 14065 bu çerçeveyi GHG beyanlarının doğrulanması ve geçerli kılınması bağlamında özelleştirir.
Bu yapı, akreditasyon sisteminin tutarlılığını korur: genel ilkeler tek bir standartta toplanırken, sektörel ihtiyaçlar tamamlayıcı standartlarla karşılanır. Karbon ayak izi hesaplamalarının temelini oluşturan ISO 14064 serisiyle birlikte değerlendirildiğinde, ISO/IEC 17029 ve ISO 14065 ikilisi güvenilir bir iklim verisi ekosisteminin omurgasını oluşturur.
Uygunluk Değerlendirme Akreditasyon Ailesi
ISO/IEC 17029, uygunluk değerlendirme akreditasyon standartları ailesinin bir parçasıdır. Bu ailedeki her standart farklı bir faaliyet türünü kapsar. Aşağıdaki tablo bu standartları ve odak alanlarını karşılaştırır.
| Standart | Kapsadığı Kuruluş Türü | Odak Faaliyet |
|---|---|---|
| ISO/IEC 17025 | Test ve kalibrasyon laboratuvarları | Deney ve kalibrasyon |
| ISO/IEC 17020 | Muayene kuruluşları | Muayene (inspection) |
| ISO/IEC 17021 | Yönetim sistemi belgelendirme kuruluşları | Sistem belgelendirme (örn. ISO 9001) |
| ISO/IEC 17029 | Doğrulama ve geçerli kılma kuruluşları | Beyan doğrulama / geçerli kılma |
| ISO 17034 | Referans malzeme üreticileri | Referans malzeme üretimi |
| ISO/IEC 17043 | Yeterlilik testi sağlayıcıları | Laboratuvarlar arası karşılaştırma |
Bu ailenin ortak amacı, uygunluk değerlendirme sonuçlarının uluslararası düzeyde tanınmasını ve güvenilir olmasını sağlamaktır. Türkiye'de bu standartlara göre akreditasyonu, Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK) yürütür.
İlgili Konular
Sık Sorulan Sorular
Bu konuda en çok merak edilenler
ISO/IEC 17029 doğrulama ve geçerli kılma kuruluşları için genel, sektör bağımsız bir standarttır. ISO 14065 ise bu genel çerçeveye dayanarak özellikle sera gazı (GHG) alanında çalışan kuruluşlar için ek ve özel gereksinimler getirir. ISO 14065, ISO/IEC 17029'u tamamlayan bir standarttır.
Hayır. Doğrulama, geçmişe veya mevcut duruma ait gerçekleşmiş bir beyanın teyit edilmesidir. Geçerli kılma ise geleceğe yönelik bir beyanın, varsayım ve projeksiyonların makul olduğunun teyit edilmesidir. ISO/IEC 17029 her iki faaliyeti de kapsar.
Standardın güncel sürümü ISO/IEC 17029:2019'dur. Bu sürüm, doğrulama ve geçerli kılma kuruluşları için genel ilke ve gereksinimleri tanımlar.
Hayır. ISO/IEC 17029 sektör bağımsız genel bir standarttır ve farklı alanlardaki beyanların doğrulanması veya geçerli kılınması için uygulanabilir. Ancak uygulamada en yaygın kullanımı sera gazı beyanları, Çevresel Ürün Beyanı (EPD) ve sürdürülebilirlik/ESG raporlaması alanlarındadır.
Türkiye'de uygunluk değerlendirme kuruluşlarının akreditasyonu, Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK) tarafından gerçekleştirilir. ISO/IEC 17029 kapsamındaki doğrulama ve geçerli kılma kuruluşları da TÜRKAK tarafından akredite edilir.
