FTIR Nedir? Fourier Transform Infrared Spektroskopi Analiz Rehberi 2025

FTIR (Fourier Transform Infrared Spectroscopy - Fourier Dönüşümü Kızılötesi Spektroskopisi), moleküllerin infrared (IR) ışığı absorbe etme özelliğinden yararlanarak kimyasal yapı ve bileşim analizi yapan güçlü bir analitik tekniktir.

FTIR, farmasötik, polimer, gıda, malzeme bilimi, forensik ve çevre analizlerinde yaygın olarak kullanılır ve moleküler parmak izi (molecular fingerprint) sağlayarak madde tanımlaması, saflık kontrolü ve yapısal analiz için vazgeçilmez bir araçtır.

Infrared Spektroskopi Temelleri

Elektromanyetik Spektrum ve Infrared Bölgesi

Elektromanyetik spektrum:

Gamma Ray → X-Ray → UV → Visible → **INFRARED** → Microwave → Radio Wave
(Yüksek enerji)                                              (Düşük enerji)

Infrared Bölgesi Sınıflandırması:

IR Bölgesi	Dalga Sayısı (cm⁻¹)	Dalga Boyu (µm)	Uygulama
Near-IR (NIR)	14,000-4,000	0.7-2.5	Gıda analizi, tarım, yakın-IR spektroskopi
Mid-IR	4,000-400	2.5-25	FTIR standart aralığı (en yaygın)
Far-IR	400-10	25-1000	İnorganik bileşikler, metal-ligand titreşimleri

FTIR neden Mid-IR kullanır?

Mid-IR bölgesi (4,000-400 cm⁻¹), moleküllerdeki kimyasal bağların titreşim frekanslarına karşılık gelir:

C-H, N-H, O-H bağları: 3,000-3,500 cm⁻¹
C=O (karbonil): 1,650-1,750 cm⁻¹
C=C, C-N, C-O: 1,000-1,650 cm⁻¹
Fingerprint region (parmak izi bölgesi): 1,500-500 cm⁻¹

Moleküler Titreşimler ve IR Absorpsiyonu

Temel Prensip:

Moleküller sabit durağan değildir, bağlar sürekli titreşir (vibrasyon):

1. Stretching (Gerilme Titreşimi):

Symmetric Stretch (Simetrik):   O=C=O → O-C-O → O=C=O
Asymmetric Stretch (Asimetrik): O=C=O → O=C←O

2. Bending (Bükülme Titreşimi):

Scissoring (Makas):    H-C-H açısı azalır-artar
Rocking (Sallanma):    H-C-H düzlemde sallanır
Wagging (Sallantı):    H-C-H düzlem dışı sallanır
Twisting (Burulma):    H-C-H bağlar döner

IR Absorpsiyonu Koşulu:

Bir molekülün IR ışığı absorbe edebilmesi için dipol moment değişimi olmalıdır:

✓ H₂O: Dipol moment var → IR aktif (absorbe eder)
✓ CO₂: Asimetrik titreşimde dipol moment değişir → IR aktif
✗ N₂, O₂: Dipol moment yok → IR inaktif (absorbe etmez)

Hooke Yasası (Titreşim Frekansı):

ν = (1 / 2πc) × √(k / μ)

ν: Titreşim frekansı (cm⁻¹)
c: Işık hızı (3 × 10¹⁰ cm/s)
k: Kuvvet sabiti (bağ gücü)
μ: Redükte kütle = (m₁ × m₂) / (m₁ + m₂)

Sonuç:

Güçlü bağlar (örn: C≡N) → Yüksek frekans (~2,200 cm⁻¹)
Zayıf bağlar (örn: C-C) → Düşük frekans (~1,000 cm⁻¹)
Ağır atomlar → Düşük frekans (C-Cl vs C-H)

FTIR vs Dispersive IR: Fourier Transform Avantajı

Dispersive IR (Geleneksel)

Çalışma Prensibi:

IR Source → Monochromator (tek dalga boyunu seçer) → Sample → Detector
            (Prism veya Grating)

Dezavantajlar: ❌ Yavaş (her dalga boyu tek tek taranır, 10-15 dakika) ❌ Düşük sinyal/gürültü oranı ❌ Düşük çözünürlük ❌ Mekanik parçalar (monokromator) hassas ve pahalı

FTIR (Fourier Transform IR)

Çalışma Prensibi:

IR Source → Interferometer (Michelson) → Sample → Detector → FT → Spectrum
           (Tüm dalga boyları aynı anda)

Avantajlar:

1. Fellgett Advantage (Multiplex Advantage): ✅ Tüm frekanslar aynı anda ölçülür (saniyeler içinde) ✅ Sinyal/gürültü oranı √n kat artar (n = scan sayısı)

2. Jacquinot Advantage (Throughput Advantage): ✅ Slit yok → Daha fazla ışık geçer → Daha yüksek enerji ✅ Daha hassas ölçüm

3. Connes Advantage (Wavenumber Precision): ✅ Dahili HeNe laser referansı → Dalga sayısı hassasiyeti ±0.01 cm⁻¹ ✅ Yüksek tekrarlanabilirlik

Sonuç: FTIR, dispersive IR'a göre 100x daha hızlı, 10x daha hassas, daha ekonomik (bakım maliyeti düşük).

FTIR Cihazı Bileşenleri ve Çalışma Prensibi

FTIR Sistemi Ana Bileşenleri

1. IR Kaynağı (IR Source)

Globar (Silicon Carbide):

En yaygın IR kaynağı
Çalışma sıcaklığı: 1,200-1,500°C
Spektrum: Mid-IR (4,000-400 cm⁻¹)
Ömrü: 5,000-10,000 saat

Nernst Glower (Rare Earth Oxides):

Yüksek şiddet (Globar'dan 5x daha fazla)
Çalışma sıcaklığı: 1,800-2,000°C
Dezavantaj: Kırılgan, preheating gerekli

2. Michelson Interferometer (Kalp)

Yapı:

                  Beamsplitter (KBr)
                       /  \
                      /    \
                     /      \
          Fixed Mirror      Movable Mirror
                     \      /
                      \    /
                       \  /
                   Sample → Detector

Çalışma Prensibi:

Beam Splitter: IR ışığını %50 yansıtır, %50 geçirir
Fixed Mirror: Sabit ayna (hareket etmez)
Movable Mirror: Hareketli ayna (lazer hassasiyetinde hareket eder, örn: 0.1 µm adımlar)
Interferogram Oluşumu:

Movable mirror hareket eder → Optical path difference (OPD) değişir
→ Constructive/Destructive interferans → Sinüzoidal dalga (interferogram)
→ Fourier Transform → Spektrum

Interferogram → Spectrum Dönüşümü:

Interferogram (Time Domain):  Intensity vs Mirror Position (cm)
              ↓ Fourier Transform (FT)
Spectrum (Frequency Domain): Transmittance/Absorbance vs Wavenumber (cm⁻¹)

3. Sample Kompartımanı

Sample Holder Tipleri:

Transmission (Geçirgenlik): Katı (KBr pelet), sıvı (NaCl cell), film
ATR (Attenuated Total Reflectance): Kristal yüzeyine direkt temas (en yaygın)
Diffuse Reflectance (DRIFTS): Powder örnekler
Specular Reflectance: Ayna gibi yansıtıcı yüzeyler

4. Detector (Dedektör)

DTGS (Deuterated Triglycine Sulfate) - Pyroelectric:

Genel amaçlı (standart FTIR)
Oda sıcaklığında çalışır (soğutma gerektirmez)
Hassasiyet: Orta
Maliyet: Düşük

MCT (Mercury Cadmium Telluride) - Photoconductive:

Yüksek hassasiyet (10x daha hassas DTGS'ye göre)
Sıvı nitrojen soğutma gerekli (-196°C)
Kullanım: Trace analysis, düşük konsantr asyon örnekleri
Maliyet: Yüksek

FTIR Ölçüm Süreci (Adım Adım)

1. Background Scan (Arka Plan Taraması):
   • Boş hücre/temiz kristal taranır
   • 32-64 scan toplanır (averaging → gürültü azalır)
   • Background spectrum kaydedilir

2. Sample Scan:
   • Örnek yerleştirilir
   • 32-64 scan toplanır
   • Sample spectrum kaydedilir

3. Ratio (Oransal Hesaplama):
   Transmittance (T) = I_sample / I_background
   Absorbance (A) = -log₁₀(T) = log₁₀(I_background / I_sample)

4. Spectrum Output:
   • X-axis: Wavenumber (cm⁻¹, genellikle 4,000 → 400 yönünde)
   • Y-axis: %Transmittance veya Absorbance
   • Peak'ler: Fonksiyonel gruplara karşılık gelir

FTIR Sample Hazırlama Teknikleri

1. ATR-FTIR (Attenuated Total Reflectance)

En Yaygın Metot (modern FTIR cihazlarının %80'i ATR kullanır)

Çalışma Prensibi:

IR Beam → ATR Kristali (örn: Diamond, ZnSe)
          ↓
   Evanescent Wave (kristal yüzeyinden ~2 µm içeri penetrasyon)
          ↓
   Sample (kristal yüzeyine temas)
          ↓
   Absorbed Wavelengths → Detector

ATR Kristal Tipleri:

Kristal	Refractive Index	Spektral Aralık (cm⁻¹)	Sertlik	Uygulama
Diamond	2.4	4,000-400 (full Mid-IR)	En sert (Mohs 10)	Evrensel, aşınmaya dayanıklı, pahalı
ZnSe (Zinc Selenide)	2.4	4,000-600	Orta (Mohs 4)	Genel amaçlı, ekonomik
Ge (Germanium)	4.0	5,500-600	Yumuşak (Mohs 6)	Yüksek penetrasyon (kalın örnekler)
Si (Silicon)	3.4	8,000-1,500	Sert (Mohs 7)	Far-IR, aqueous sample uygun değil

ATR-FTIR Avantajları:

✅ Minimal sample preparation: Direkt ölçüm (katı, sıvı, powder) ✅ Hızlı: <1 dakika ✅ Non-destructive: Örnek bozulmaz, geri alınabilir ✅ Küçük örnek miktarı: 1-5 mg yeterli

ATR-FTIR Dezavantajları:

❌ Sınırlı penetrasyon: ~2 µm (yüzey analizi, bulk analiz değil) ❌ Kristal kontaminasyonu riski: Özellikle yumuşak örneklerle (örn: lipstik, grease) ❌ ATR correction gerekebilir: Düşük dalga sayılarında sinyal azalır (software düzeltme)

ATR Sample Hazırlama:

1. Kristal temizle (IPA ile sil, hava kurusu)
2. Background scan al
3. Örneği kristal yüzeyine yerleştir
4. Basınç uygula (pressure arm ile, ~50-100 Newton)
   → Temas kalitesi kritik (hava boşluğu olmamalı)
5. Sample scan al
6. Kristal temizle (örnek kalıntısı kalmamalı)

2. KBr Pelet Metodu (Transmission)

Klasik Metot (özellikle katı örnekler için)

Prosedür:

1. Sample + KBr Karışımı:
   • Sample: 1-2 mg (çok az!)
   • KBr (potasyum bromür): 100-200 mg
   • Öğütme: Agate mortar ile (fine powder, <10 µm)

2. Karışımı KBr Die'a aktar:
   • Die (pelet kalıbı): 13 mm çap
   • Uniform dağılım sağla

3. Hydraulic Press:
   • Basınç: 10 ton (~10,000 psi)
   • Süre: 2-5 dakika
   • Vakum (opsiyonel): Hava boşluklarını uzaklaştırır

4. Transparent Pelet Oluşur:
   • Kalınlık: ~1 mm
   • Transparent (saydam), scatter yok

5. FTIR'da ölç (Transmission mode)

KBr Neden Kullanılır?

✅ KBr, Mid-IR'da transparent (4,000-400 cm⁻¹ absorbe etmez) ✅ Yüksek basınçta kristalize olur (şeffaf pelet)

KBr Pelet Avantajları:

✅ Tam spektrum: 4,000-400 cm⁻¹ (ATR'da bazen 600 cm⁻¹'nin altı zayıf olabilir) ✅ Quantitative analysis: Beer-Lambert yasası uygulanabilir (peak area ∝ konsantrasyon)

KBr Pelet Dezavantajları:

❌ Zaman alıcı: 10-15 dakika ❌ Hygroscopic: KBr nem çeker (3,400 cm⁻¹'de O-H peak) → Dry box gerekli ❌ Destructive: Örnek geri alınamaz ❌ Scatter riski: Öğütme yetersizse, pelet opak olur

3. Liquid Cell (Sıvı Hücre)

Uygulama: Çözücü içinde çözünmüş örnekler

Hücre Yapısı:

IR Beam → NaCl/KBr Window → Spacer (0.01-1 mm) → Sample → Window → Detector

Window Malzemeleri:

NaCl (Sodium Chloride): 4,000-650 cm⁻¹, hygroscopic (nem çeker)
KBr: 4,000-400 cm⁻¹, daha az hygroscopic
CaF₂: 8,000-1,200 cm⁻¹, aqueous sample uygun

Çözücü Seçimi:

Solvent seçimi FTIR analizinde kritik öneme sahiptir. Çözücü, ilgi bölgesinde absorbe etmemelidir.

Çözücü	Absorpsiyon Bölgeleri (cm⁻¹)	Kullanım
CCl₄ (Carbon Tetrachloride)	800 cm⁻¹ altı	Genel amaçlı (ama toksik, artık nadiren kullanılır)
CHCl₃ (Chloroform)	1,250, 750 cm⁻¹	Organik bileşikler
CS₂ (Carbon Disulfide)	2,200-2,000, 1,600-1,400 cm⁻¹	Polimer analizi
Hexane	3,000-2,800, 1,500-1,300 cm⁻¹	Hidrokarbonlar

NOT: D₂O (Deuterated Water) kullanılabilir (H₂O yerine, 2,500 cm⁻¹'de absorbe eder, 3,400'de değil).

4. DRIFT (Diffuse Reflectance)

Uygulama: Powder örnekler (catalyst, pigment, soil)

Çalışma Prensibi:

IR Beam → Powder Sample → Diffuse Reflection (tüm yönlere dağılır)
                        → Parabolic mirror (toplar) → Detector

Sample Hazırlama:

1. Sample + KBr Dilution:
   • Sample: 5-10% (w/w)
   • KBr: 90-95%
   • Karıştır (homojen)

2. Sample Cup'a aktar (smooth surface)

3. Ölç (DRIFT mode)

Avantajlar:

✅ Minimal hazırlık (öğütme yeterli) ✅ Non-destructive

Dezavantajlar:

❌ Spectrum distortion (Kubelka-Munk transform gerekir) ❌ Quantitative analysis zor

FTIR Spektrum Yorumlama

Karakteristik Absorpsiyon Bölgeleri

Genel Spektrum Haritası (4,000-400 cm⁻¹):

4,000-2,500 cm⁻¹: X-H Stretching (O-H, N-H, C-H)
2,500-2,000 cm⁻¹: Triple Bonds (C≡C, C≡N)
2,000-1,500 cm⁻¹: Double Bonds (C=O, C=C, C=N)
1,500-500 cm⁻¹:  Fingerprint Region (C-O, C-N, C-C, bending vibrations)

Fonksiyonel Grup Frekans Tablosu

Fonksiyonel Grup	Frekans (cm⁻¹)	Şiddet	Şekil	Notlar
O-H (Alcohol)	3,200-3,600	Güçlü	Geniş	Hidrojen bağı → genişleme
O-H (Carboxylic Acid)	2,500-3,300	Çok Güçlü	Çok Geniş	Dimer oluşumu
N-H (Primary Amine)	3,300-3,500	Orta	Çift peak	Symmetric + Asymmetric
N-H (Secondary Amine)	3,300-3,500	Orta	Tek peak
C-H (Alkane)	2,850-2,960	Orta-Güçlü	Keskin	Symmetric + Asymmetric
C-H (Aromatic)	3,000-3,100	Zayıf	Keskin	Benzen halkası
C≡N (Nitrile)	2,210-2,260	Orta	Keskin
C≡C (Alkyne)	2,100-2,260	Zayıf-Orta	Keskin	Symmetric alkyne IR inaktif
C=O (Aldehyde)	1,720-1,740	Çok Güçlü	Keskin
C=O (Ketone)	1,705-1,725	Çok Güçlü	Keskin
C=O (Ester)	1,735-1,750	Çok Güçlü	Keskin	Yüksek frekans (ketone'dan)
C=O (Amide)	1,630-1,690	Çok Güçlü	Keskin	Düşük frekans (resonance)
C=O (Carboxylic Acid)	1,700-1,725	Çok Güçlü	Keskin	+ geniş O-H peak
C=C (Alkene)	1,620-1,680	Zayıf-Orta	Keskin	Symmetric alkene zayıf
C=C (Aromatic)	1,450-1,600	Orta	Çift/Üçlü	Benzen: 1,500, 1,600 cm⁻¹
C-O (Alcohol, Ether)	1,000-1,300	Güçlü	Keskin	Fingerprint region
N-O (Nitro)	1,530, 1,350	Güçlü	Çift peak	Symmetric + Asymmetric
S=O (Sulfone)	1,300-1,350, 1,120-1,160	Güçlü	Çift peak

Spektrum Yorumlama Adımları

Sistematik Yaklaşım:

1. Genel Bakış:

• Spektrum kalitesi kontrol et (baseline flat mı? noise düşük mü?)
• Dominant peak'leri belirle (en güçlü absorpsiyonlar)

2. 4,000-2,500 cm⁻¹ (X-H Stretching):

• 3,200-3,600 cm⁻¹: O-H var mı? (Geniş → Alcohol/Phenol, Çok geniş → Carboxylic acid)
• 3,300-3,500 cm⁻¹: N-H var mı? (Çift peak → Primary amine, Tek → Secondary)
• 2,850-3,000 cm⁻¹: C-H var mı? (Alkane, aromatic)

3. 2,500-2,000 cm⁻¹ (Triple Bonds):

• 2,210-2,260 cm⁻¹: C≡N var mı? (Nitrile)
• 2,100-2,260 cm⁻¹: C≡C var mı? (Alkyne)

4. 2,000-1,500 cm⁻¹ (Double Bonds - En Kritik Bölge):

• 1,700-1,750 cm⁻¹: C=O var mı? (Karbonil grubu - en güçlü peak)
  → 1,735-1,750: Ester
  → 1,720-1,740: Aldehyde
  → 1,705-1,725: Ketone
  → 1,700-1,725: Carboxylic acid (+ geniş O-H)
  → 1,630-1,690: Amide (düşük frekans)

• 1,620-1,680 cm⁻¹: C=C var mı? (Alkene, aromatic)

5. 1,500-500 cm⁻¹ (Fingerprint Region):

• 1,450-1,600: Aromatic C=C (benzen halkası)
• 1,530, 1,350: Nitro grubu (N-O)
• 1,000-1,300: C-O (alcohol, ether, ester)
• <1,000: C-Cl, C-Br (halogenation)

6. Molecular Fingerprint Karşılaştırması:

• Referans spektrum ile karşılaştır (spektrum library matching)
• Similarity score: >95% → Aynı bileşik

Örnek Spektrum Yorumlaması: Aspirin (Acetylsalicylic Acid)

Aspirin Yapısı:

      COOH
       |
    /-----\
   |       |
    \-----/
       |
      O-CO-CH₃

Beklenen FTIR Peak'leri:

Frekans (cm⁻¹)	Fonksiyonel Grup	Şiddet	Açıklama
3,300-2,500	O-H (Carboxylic acid)	Çok Güçlü, Çok Geniş	Dimer yapısı nedeniyle çok geniş
3,070	C-H (Aromatic)	Zayıf	Benzen halkası
2,980	C-H (Methyl, -CH₃)	Zayıf	Asetil grubu
1,750	C=O (Ester)	Çok Güçlü	Asetil grubu (fenol esteti)
1,685	C=O (Carboxylic acid)	Çok Güçlü	Karboksil grubu
1,605, 1,480	C=C (Aromatic)	Orta	Benzen halkası
1,300-1,000	C-O (Ester, Phenol)	Güçlü	Fingerprint
750	C-H (Aromatic out-of-plane)	Orta	O-disubstituted benzen

Interpretation:

✓ Geniş O-H (2,500-3,300) + C=O (1,685) → Carboxylic acid
✓ C=O (1,750) ester → Asetil ester
✓ Aromatic C=C (1,605, 1,480) + 750 cm⁻¹ → O-disubstituted benzen
→ SONUÇ: Aspirin (Acetylsalicylic Acid) ✓

FTIR Uygulamaları

1. Farmasötik Endüstri

Uygulama Alanları:

Farmasötik sektörde [GMP standartları](/blog/gmp-egitimi) ve sterilizasyon süreçlerinde FTIR analizi kritik öneme sahiptir.

A. Hammadde Tanımlama (Raw Material ID)

FDA onaylı üretim tesislerinde zorunlu bir kontrol aşamasıdır.

Prosedür:

1. Hammadde gelir (örn: API - Active Pharmaceutical Ingredient)
2. Supplier COA (Certificate of Analysis) kontrol et
3. FTIR ile tanımlama:
   • ATR-FTIR scan (1 dakika)
   • Spektrum library matching (reference library ile karşılaştırma)
   • Match quality: >98% → PASS, <95% → REJECT

Örnek:
Hammadde: "Ibuprofen"
FTIR Match: 99.2% (Ibuprofen reference)
→ KABUL EDİLDİ, üretime gönderilebilir

B. Polimorf Tanımlama (Polymorph Identification)

Problem: Aynı API, farklı kristal formlarda (polymorphs) olabilir:

Örnek: Paracetamol
• Form I (Monoklin): En stabil
• Form II (Ortorombik): Daha reaktif
• Form III (Trigonal): Nadır

Her polimorf FARKLI FTIR spektrumu verir (özellikle fingerprint region)

Uygulama:

FTIR ile polymorph kontrolü:
• Carbonyl C=O peak pozisyonu farklı olabilir (±5-10 cm⁻¹)
• Fingerprint region (1,500-500 cm⁻¹) peak şekilleri farklı
→ Polymorph form belirlenir

C. Saflık Kontrolü (Purity Check)

Kalite kontrol laboratuvarlarında FTIR ile safsızlık analizi yapılır.

Örnek: Aspirin'de Salicylic Acid Safsızlığı

Aspirin → Hidroliz → Salicylic Acid + Acetic Acid

FTIR ile tespit:
• Aspirin: C=O ester (1,750 cm⁻¹)
• Salicylic acid: Phenolic O-H (3,200-3,400 cm⁻¹) + C=O acid (1,680 cm⁻¹)
→ Eğer 3,200-3,400 cm⁻¹'de keskin O-H peak varsa → Salicylic acid safsızlığı VAR

D. Tablet Coating Kalitesi

İlaç üretim süreçlerinde ve clean room ortamlarında tablet kaplama kalitesi FTIR ile kontrol edilir:

Film-Coated Tablet:
• Core: API + Excipients
• Coating: HPMC (Hydroxypropyl Methylcellulose) veya PEG

FTIR ile coating kontrolü (ATR mode):
• Tablet yüzeyine direkt ATR kristali temas ettir
• HPMC karakteristik peak'leri: C-O stretch (1,000-1,200 cm⁻¹)
→ Coating uniform mu? (farklı noktalarda aynı spektrum olmalı)

2. Polimer ve Plastik Endüstrisi

Biyoteknoloji ve malzeme bilimi uygulamalarında FTIR vazgeçilmezdir.

A. Polimer Tanımlama

Yaygın Plastikler ve FTIR Karakteristik Peak'leri:

Polimer	Kısaltma	Karakteristik Peak'ler (cm⁻¹)	Uygulama
Polyethylene	PE	2,920, 2,850 (C-H), 1,465, 720 (CH₂)	Ambalaj filmi, şişe
Polypropylene	PP	2,950 (C-H), 1,450, 1,375 (CH₃), 840	Enjeksiyon parça, fiber
Polyethylene Terephthalate	PET	1,720 (C=O ester), 1,250, 1,100 (C-O), 725 (aromatic)	Şişe, tekstil
Polyvinyl Chloride	PVC	2,920, 1,430 (C-H), 1,250, 690 (C-Cl)	Boru, kablo izolasyonu
Polystyrene	PS	3,050 (aromatic C-H), 1,600, 1,450 (aromatic C=C), 700 (monosubstituted benzen)	Köpük, ambalaj
Polycarbonate	PC	1,770 (C=O), 1,230 (C-O), 1,080, 830 (aromatic)	CD, güvenlik ekipmanı
Nylon 6,6	PA	3,300 (N-H), 1,640 (C=O amide), 1,540 (N-H bending)	Tekstil, mühendislik plastik

Örnek: PET Şişe Geri Dönüşümü

Problem: Geri dönüşüm tesisinde karışık plastikler geliyor (PET + HDPE + PP)

FTIR ile ayrım:
1. Konveyörde her parçayı ATR-FTIR ile scan et (inline system)
2. Otomatik tanımlama (library matching):
   • PET: 1,720 cm⁻¹ ester C=O → Bin A
   • HDPE: 720 cm⁻¹ CH₂ rocking, ester yok → Bin B
   • PP: 1,375 cm⁻¹ CH₃ → Bin C
3. Pnömatik ayırıcı (air jet) ile separation
→ %99+ saflıkta PET, HDPE, PP elde edilir

B. Degradation (Bozunma) İzleme

Lean manufacturing, proses optimizasyonu ve DFMEA/PFMEA risk analizlerinde önemli rol oynar.

Örnek: PVC Termal Bozunması

PVC → Isı → HCl açığa çıkar → Çift bağ oluşur (konjuge polien)

FTIR ile izleme:
• Yeni PVC: 1,250, 690 cm⁻¹ (C-Cl güçlü)
• Degraded PVC:
  → 1,250, 690 cm⁻¹ azalır (HCl kaybı)
  → 1,600-1,650 cm⁻¹ artar (C=C konjuge sistem)
  → Yellowing (sarı renk) + mekanik zayıflama

3. Gıda Analizi

Gıda mühendisliği ve HACCP uygulamalarında FTIR önemli rol oynar.

A. Sahtecilik Tespiti (Adulteration)

Örnek: Zeytinyağında Ayçiçek Yağı Sahteciliği

Zeytinyağı: Yüksek oleic acid (C18:1, tek doymamış)
Ayçiçek yağı: Yüksek linoleic acid (C18:2, çift doymamış)

FTIR farkı:
• 3,010 cm⁻¹ (=C-H stretch):
  → Zeytinyağı: Düşük (az çift bağ)
  → Ayçiçek yağı: Yüksek (çok çift bağ)
• 3,010 / 2,920 cm⁻¹ oranı (Unsaturation Index):
  → Zeytinyağı: 0.10-0.12
  → Ayçiçek yağı karışımı: >0.15

→ Eğer ratio >0.13 → Sahtecilik şüphesi

B. Protein, Yağ, Karbonhidrat Miktarı (NIR-FTIR)

NIR-FTIR (Near-Infrared): Hızlı kompozisyon analizi

Süt Örneği:
• Protein: 2,050 nm (C-H, N-H)
• Yağ: 1,725 nm (C-H)
• Laktoz: 2,100 nm (O-H)

Kalibrasyon modeli (PLS Regression):
• Reference data: Kjeldahl (protein), Soxhlet (yağ), HPLC (laktoz)
• NIR-FTIR spektrum ile korelasyon
• Model doğruluğu: R² > 0.99

Sonuç: <1 dakikada protein %, yağ %, laktoz % ölçümü

4. Forensic (Adli Bilim)

Laborant ve analiz uzmanları tarafından kullanılan önemli bir teknik.

A. Boya Transfer (Paint Transfer - Trafik Kazası)

Senaryo: Trafik kazası, şüpheli araç beyaz boya transferi bırakmış.

FTIR Analizi:

1. Microscope ile boya parçası toplama (mikro-sample, <1 mg)
2. ATR-FTIR ile scan
3. Boya bileşimi belirleme:
   • Base resin: Acrylic (C=O ester 1,730 cm⁻¹) vs Alkyd (C=O ester + ether 1,735, 1,250 cm⁻¹)
   • Pigment: TiO₂ (titanium dioxide, beyaz) → Ti-O stretch (600-700 cm⁻¹)
   • Additives: Plasticizer (phthalate ester)

4. Şüpheli araç boyası ile karşılaştırma:
   • Spektrum overlay (üst üste yerleştirme)
   • Match quality: >98% → Aynı boya
   → Delil: Şüpheli araç kazayla ilişkilendirilir

B. Fiber Analizi (Lif Analizi)

Örnek: Suç mahallinde lif bulundu

FTIR ile lif türü belirleme:
• Pamuk (Cotton): 3,300 cm⁻¹ (O-H), 1,030 cm⁻¹ (C-O cellulose)
• Polyester: 1,720 cm⁻¹ (C=O ester), 1,250 cm⁻¹ (C-O)
• Nylon: 3,300 cm⁻¹ (N-H), 1,640 cm⁻¹ (C=O amide)
• Acrylic: 2,240 cm⁻¹ (C≡N nitrile)

→ Lif türü: Polyester (suç mahallindeki lif)
→ Şüpheli giysileri ile karşılaştırma

5. Çevre Analizi

Çevre görevlisi ve atıksu yönetimi çalışmalarında FTIR kullanımı yaygındır.

A. Microplastic Identification (Mikroplastik Tanımlama)

Problem: Deniz suyunda, toprakta mikroplastikler (<5 mm)

µ-FTIR (Microscope-FTIR) ile Analiz:

1. Sample filtrasyon (0.45 µm filtre)
2. Filtre üzerindeki partiküller (mikroplastik şüphesi)
3. µ-FTIR ile scan:
   • Spatial resolution: 10-50 µm
   • Her partikül otomatik scan edilir
   • Polimer tanımlama (PE, PP, PET, PS)

4. Sonuç:
   • Toplam mikroplastik sayısı: 120 partikül/L
   • Bileşim: 45% PE, 30% PP, 15% PET, 10% PS

B. Hava Kirliliği (Particulate Matter)

Örnek: PM2.5 Organik Kompozisyonu

PM2.5 filtre (24 saat hava örneklemesi)
↓
FTIR Transmission mode (KBr pellet veya direct filter scan)
↓
Fonksiyonel gruplar:
• 2,920, 2,850 cm⁻¹ (C-H): Aliphatic hydrocarbons (trafik emisyonu)
• 1,700 cm⁻¹ (C=O): Organic acids (secondary aerosol)
• 1,600 cm⁻¹ (aromatic C=C): PAH (Polycyclic Aromatic Hydrocarbons)
• 1,050 cm⁻¹ (S=O): Sulfate

→ Kaynak belirleme (source apportionment)

FTIR vs Diğer Spektroskopik Teknikler

Spektrofotometre ve diğer analitik cihazlarla karşılaştırma:

FTIR vs Raman Spektroskopi

Özellik	FTIR	Raman
Prensip	IR absorption	Raman scattering (inelastic)
Uyarma	IR source (Globar)	Laser (532, 785, 1064 nm)
Aktiflik Kuralı	Dipol moment değişimi gerekli	Polarizability değişimi gerekli
Su Etkisi	❌ Su güçlü absorbe eder (3,400 cm⁻¹)	✅ Su zayıf Raman (aqueous sample OK)
Polar Gruplar	✅ Güçlü (C=O, O-H, N-H)	❌ Zayıf
Nonpolar Gruplar	❌ Zayıf (C=C, S-S)	✅ Güçlü
Fluorescence	✅ Sorun değil	❌ Büyük sorun (signal baskılar)
Sample Hazırlık	Minimal (ATR direkt)	Minimal (direkt)
Maliyet	€20,000-80,000	€30,000-150,000 (laser pahalı)

Hangi durumlarda hangisi?

FTIR tercih et:
• Polar fonksiyonel gruplar (C=O, O-H, N-H)
• Organik moleküller (pharmaceutical, polimer)
• Routine analysis (hızlı, ekonomik)

Raman tercih et:
• Aqueous sample (su içinde analiz)
• Nonpolar gruplar (C=C, S-S, C-S)
• Düşük frekanslara (metal-ligand vibration, <400 cm⁻¹)
• Fluorescence yok ise

FTIR vs NMR (Nuclear Magnetic Resonance)

Özellik	FTIR	NMR
Amaç	Fonksiyonel grup belirleme	Moleküler yapı (atom connectivity)
Bilgi Derinliği	Qualitative (hangi grup var?)	Quantitative + Structural (hangi atom, hangi pozisyon?)
Sample Miktarı	1-5 mg	5-50 mg (¹H-NMR), 50-500 mg (¹³C-NMR)
Analiz Süresi	<1 dakika	10 dakika (¹H) - 2 saat (¹³C)
Maliyet	€20K-80K	€200K-2M (high-field NMR)
Sensitivity	ppm seviyesi	ppm-ppb seviyesi

Kombinasyon Yaklaşımı:

Unknown Compound:

1. FTIR (Quick Screen):
   → Fonksiyonel gruplar belirlenir (C=O var, aromatic var, N-H yok)
   → Preliminary structure hypothesis

2. NMR (Detailed Structure):
   → ¹H-NMR: Proton sayısı, multiplicity (singlet/doublet/triplet)
   → ¹³C-NMR: Carbon skeleton
   → 2D-NMR (COSY, HSQC): Connectivity
   → Kesin yapı belirlenir

Örnek:
FTIR → "Karbonil + aromatic var, ester olabilir"
NMR → "Benzen halkası + -COOCH₃ (methyl ester)"
→ Sonuç: Methyl Benzoate

FTIR Troubleshooting ve Optimizasyon

Problem çözme yöntemleri ve CAPA uygulamaları ile FTIR sorunları çözülür.

Yaygın Problemler ve Çözümler

1. Water Vapor Peak'leri (3,600-3,800, 1,600 cm⁻¹)

Problem:

Spektrumda 3,600-3,800 cm⁻¹ ve 1,600 cm⁻¹'de keskin peak'ler
→ Hava neminden gelen H₂O vapor

Çözüm:

✓ Purge gas kullan (Dry air veya N₂, sample compartment'a sürekli akış)
✓ Desiccant (silica gel) kullan (sample compartment içinde)
✓ Background ve sample scan arasındaki süreyi kısa tut (<5 dakika)

2. CO₂ Peak'leri (2,350, 670 cm⁻¹)

Problem:

2,350 cm⁻¹'de keskin peak → Atmosferik CO₂

Çözüm:

✓ Purge gas
✓ Software'de CO₂ subtraction (otomatik background CO₂ subtract eder)

3. ATR Kristal Kontaminasyonu

Problem:

Önceki sample kalıntısı kristal yüzeyinde kaldı
→ Yeni sample spektrumunda ghost peak'ler

Çözüm:

✓ Her ölçümden sonra kristal temizliği (IPA + lint-free wipe)
✓ Zorlu örneklerde (grease, oil): Acetone veya hexane kullan
✓ Background scan'ı kontrol et (temiz kristal = düz baseline)

4. Baseline Drift (Baseline Kayması)

Problem:

Baseline düz değil, eğimli (slope var)

Sebep:

Sample çok kalın (transmission mode)
ATR'de kötü temas (hava boşluğu)
Detector drift (MCT soğutma sorunu)

Çözüm:

✓ Sample thickness azalt (KBr pelet: 0.5-1 mm yeterli)
✓ ATR basınç artır (pressure arm ile 100 Newton)
✓ Software baseline correction (automatic)

5. Saturated Peak (Aşırı Absorpsiyon)

Problem:

Peak tepe noktası flat (absorbance >2, %transmittance ~0)
→ Beer-Lambert yasası bozuldu, quantitative analiz yapılamaz

Çözüm:

✓ Sample dilution (KBr pelet'te daha az sample)
✓ ATR-FTIR'da pressure azalt (penetration depth azalır)
✓ Path length azalt (liquid cell: 0.1 mm yerine 0.01 mm spacer)

Quantitative Analysis (Kantitatif Analiz) Teknikleri

Validasyon ve kalite yönetim sistemi gereklilikleri kapsamında:

Beer-Lambert Yasası (Transmission Mode):

A = ε × c × l

A: Absorbance (peak height veya peak area)
ε: Molar absorptivity (L·mol⁻¹·cm⁻¹)
c: Konsantrasyon (mol/L)
l: Path length (cm)

→ A ∝ c (doğrusal ilişki, eğer Beer's law bozulmadıysa)

Kalibrasyon Eğrisi Yaklaşımı:

1. Standard Çözeltiler Hazırla:
   • Örnek: Aspirin in CHCl₃
   • Konsantrasyonlar: 0.5, 1.0, 2.0, 5.0, 10.0 mg/mL (5 nokta)

2. FTIR Ölç (Liquid Cell, 0.1 mm path length):
   • Carbonyl peak (1,750 cm⁻¹) absorbance ölç

3. Kalibrasyon Eğrisi:
   • X-axis: Konsantrasyon (mg/mL)
   • Y-axis: Peak Area (absorbance × cm⁻¹)
   • Linear regression: y = mx + b, R² > 0.999

4. Unknown Sample Ölç:
   • Peak area'yı ölç
   • Kalibrasyon eğrisinden konsantrasyon hesapla

Örnek Hesaplama:

Kalibrasyon eğrisi: y = 0.523x + 0.012 (R² = 0.9995)

Unknown sample:
• Peak area (1,750 cm⁻¹): 5.38

Konsantrasyon hesaplama:
5.38 = 0.523 × c + 0.012
c = (5.38 - 0.012) / 0.523
c = 10.26 mg/mL

FTIR Sık Sorulan Sorular (SSS)

1. FTIR ile LC-MS/GC-MS arasındaki fark nedir? Hangisi daha iyi?

Cevap: Farklı amaçlar için farklı teknikler.

Özellik	FTIR	LC-MS / GC-MS
Amaç	Fonksiyonel grup belirleme, qualitative ID	Bileşik ayrımı + quantitative analiz (trace level)
Hassasiyet	ppm-% seviyesi	ppb-ppm seviyesi (1000x daha hassas)
Sample Prep	Minimal (direkt ATR)	Ekstraksiyon, cleanup gerekli
Analiz Süresi	<1 dakika	10-60 dakika
Maliyet	€20K-80K	€100K-500K
Karışım Analizi	Zor (overlapping peaks)	Kolay (kromatografik ayrım)

Hangi durumlarda hangisi?

FTIR tercih et:
• Hızlı material ID (QC incoming inspection)
• Polimer, plastik tanımlama
• Fonksiyonel grup analizi
• Solid sample (direkt ölçüm)

LC-MS/GC-MS tercih et:
• Trace analysis (<10 ppm)
• Karışımda multi-component quantification
• Bilinmeyen impurity tespiti
• Metabolite profiling

2. FTIR ile XRD (X-Ray Diffraction) farkı nedir?

Cevap:

	FTIR	XRD
Ne Analiz Eder?	Moleküler yapı (kimyasal bağlar)	Kristal yapı (atom dizilimi)
Bilgi	Fonksiyonel gruplar	Kristal faz, kristal boyutu, kristalinite
Örnek	Amorf ve kristal ayırt edemez (aynı kimyasal bağlar)	Amorf ve kristal ayırt eder

Kombinasyon Örneği (Polymorph Analizi):

Tıbbi cihaz ve farmasötik ürünlerde polymorph kontrolü kritiktir.

Paracetamol Form I vs Form II:
• FTIR: Küçük farklar (C=O peak pozisyonu ±5 cm⁻¹)
• XRD: Büyük farklar (farklı diffraction pattern)
→ XRD daha kesin polymorph tanımlama
→ FTIR hızlı screening için

3. ATR-FTIR'da hangi kristal seçilmeli?

Cevap: Sample tipine ve bütçeye göre.

Diamond:

✅ Evrensel (her sample type)
✅ En sert (Mohs 10) → aşınmaya dayanıklı
✅ Full Mid-IR (4,000-400 cm⁻¹)
❌ Pahalı (€5,000-10,000 ek maliyet)

Önerilen: Rutin QC lab (çok sayıda sample)

ZnSe (Zinc Selenide):

✅ Ekonomik
✅ Genel amaçlı
❌ Yumuşak (Mohs 4) → acidic/abrasive sample ile aşınır
❌ Aqueous sample uygun değil (su oksitler)

Önerilen: R&D lab, çeşitli sample types ama controlled

Germanium:

✅ Yüksek refractive index (4.0) → daha derin penetrasyon
✅ Kalın sample için iyi
❌ Pahalı
❌ Kırılgan

Önerilen: Rubber, thick polymer film analysis

4. FTIR ile sample'ı tahrip eder miyim?

Cevap: ATR-FTIR non-destructive, KBr pelet destructive.

ATR-FTIR:

✓ Non-destructive: Sample geri alınabilir, bozulmaz
→ Tablet direkt ATR kristale temas → scan → tablet geri alınır
→ Archive sample için ideal

KBr Pelet:

✗ Destructive: Sample + KBr karıştırıldı, press edildi → geri alınamaz
→ Eğer sample çok değerliyse (örn: museum artifact), KBr pelet kullanma

Transmission (Liquid Cell):

✓ Non-destructive (eğer çözücü buharlaştırılabilirse):
→ Sample in CHCl₃ → FTIR ölç → CHCl₃ buharlaştır → Sample geri kazanılır

5. FTIR ile enantiomer (D vs L) ayırt edilebilir mi?

Cevap: HAYIR, FTIR enantiomer ayırt edemez.

Sebep:

Enantiomerler aynı kimyasal bağlara sahiptir, sadece 3D spatial arrangement (uzaysal dizilim) farklıdır.

Örnek: D-Glucose vs L-Glucose
• Aynı fonksiyonel gruplar (C-H, O-H, C-O)
• Aynı FTIR spektrumu

FTIR enantiomer ayırt edemez ✗

Enantiomer ayırımı için:

✓ Chiral HPLC (chiral column) - [Kromatografi](/blog/kromatografi-nedir) teknikleri
✓ Circular Dichroism (CD) Spectroscopy
✓ Optical Rotation (polarimetry)

6. FTIR'da resolution (çözünürlük) ne anlama gelir ve kaç olmalıdır?

Cevap: Resolution, spektrumdaki peak ayırma yeteneğidir.

Resolution Değerleri:

Resolution (cm⁻¹)	Uygulama
0.5	Ultra-high resolution (research, gas phase spectra)
1	High resolution (detailed peak shape analysis)
2	Medium resolution (aromatic substitution pattern)
4	Standard resolution (rutin QC, material ID) ← En yaygın
8	Low resolution (fast screening)

Trade-off:

Yüksek Resolution (0.5 cm⁻¹):
✅ Peak'ler keskin, ayırma iyi
❌ Scan süresi uzun (daha fazla data point)
❌ Gürültü artar (signal/noise düşer)

Düşük Resolution (8 cm⁻¹):
✅ Hızlı (<10 saniye)
❌ Peak'ler geniş, overlapping artar

Öneri: Rutin analiz için 4 cm⁻¹ yeterli ve standarttır.

7. FTIR cihazı kalibrasyonu nasıl yapılır?

Cevap: Polystyrene film ile kalibrasyon (ASTM E1421).

Prosedür:

1. Polystyrene Referans Film:
   • Kalınlık: 0.05 mm
   • NIST-traceable standard

2. FTIR'da ölç (Transmission mode)

3. Karakteristik Peak Pozisyonlarını Kontrol Et:
   • 3,027.1 cm⁻¹ (aromatic C-H)
   • 2,849.5 cm⁻¹ (aliphatic C-H)
   • 1,601.4 cm⁻¹ (aromatic C=C)
   • 1,028.3 cm⁻¹ (aromatic C-H in-plane bending)

4. Tolerans:
   • Peak pozisyonu: ±1.0 cm⁻¹
   • Eğer tolerans dışı → Cihaz servis gerekli (optical alignment)

5. Kalibrasyon Frekansı:
   • IQ/OQ/PQ: İlk kurulumda
   • Yıllık: Rutin kalibrasyon
   • Eğer şüpheli sonuç: Immediate kalibrasyon check

8. FTIR ile quantitative analysis hassasiyeti ne kadardır?

Cevap: ±1-5% (optimum koşullarda).

Hassasiyet Faktörleri:

1. Sample Preparation Repeatability:

KBr Pelet:
• Homojenite kritik (eğer öğütme yetersizseydi ±10% RSD)
• Press basıncı sabit (±5% RSD ile %1-2 RSD elde edilebilir)

ATR-FTIR:
• Pressure kontrol (±2% RSD)
• Kristal temizliği (±1% RSD)

2. Kalibrasyon Modeli:

Linear range içinde kal:
• Absorbance: 0.1-1.5 (ideal)
• Absorbance >2.0: Non-linear → hata artar

3. Peak Selection:

İzole peak seç (overlapping yok)
→ Quantification RSD: ±1-2%

Overlapping peak → Deconvolution gerekir
→ RSD: ±5-10%

Örnek:

Aspirin Assay (KBr Pelet, Kalibrasyon Eğrisi):
• Linear range: 1-10 mg
• R²: 0.9998
• Repeatability (n=6): RSD = 1.2%
• Accuracy: 98.5-101.2% (recovery)
→ Hassasiyet: ±1.5% ✓

9. FTIR ile mikroorganizma tanımlama yapılabilir mi?

Cevap: Evet, FTIR-based microbial ID sistemleri var.

Mikrobiyoloji laboratuvarlarında FTIR kullanımı yaygınlaşmaktadır.

Prensip:

Bakteriler, mayalar, küfler farklı bio-moleküllere sahiptir:

Protein (Amide I, II: 1,650, 1,540 cm⁻¹)
Lipid (C-H: 2,920, 2,850 cm⁻¹)
Polysaccharide (C-O: 1,000-1,200 cm⁻¹)
Nucleic acid (P=O: 1,240 cm⁻¹)

→ Her mikroorganizma farklı FTIR fingerprint verir

Uygulama:

1. Sample Hazırlama:
   • Bakteriyi kültür et (24-48 saat)
   • Koloni al, distile suda süspanse et
   • ZnSe plate'e damla koy, hava kurusu (film oluşur)

2. FTIR Ölç (Transmission mode, 4,000-600 cm⁻¹)

3. Chemometric Analysis:
   • PCA (Principal Component Analysis)
   • Hierarchical Cluster Analysis
   • Spektrum library matching

4. Sonuç:
   • Escherichia coli → Match: 95.2%
   • Staphylococcus aureus → Match: 12.1%
   → ID: E. coli ✓

Ticari Sistemler:

Bruker MALDI Biotyper (FTIR-based): >2,000 mikroorganizma kütüphanesi
IR Biotyper: Hızlı bakteri ID (<5 dakika)

10. FTIR cihazı bakımı nasıl yapılır?

Cevap: Routine maintenance kritik (cihaz ömrü 10-15 yıl).

Laboratuvar cihaz bakımı ve kalite güvence sistemi kapsamında:

Günlük Bakım:

✓ ATR kristal temizliği (her sample sonrası)
✓ Sample compartment temizliği (toz, spill)
✓ Performance check (polystyrene film scan)

Haftalık Bakım:

✓ Desiccant kontrolü (silica gel renk değişimi → değiştir)
✓ Purge gas filtre kontrolü

Aylık Bakım:

✓ Beamsplitter temizliği (kondense nem varsa):
  • Dikkat: Hassas optik, sadece IPA vapor ile temizle
  • Asla dokunma (parmak izi → coating damage)

✓ Mirror alignment check (polystyrene peak intensity)

Yıllık Bakım (Servis Mühendisi):

✓ Optical alignment (mirror positioning)
✓ Detector performans check (DTGS: noise level, MCT: liquid N₂ dewar check)
✓ IR source intensity (Globar yaşlanma → değişim gerekebilir, 5,000-10,000 saat sonra)
✓ Interferometer lubrication (movable mirror bearing)
✓ Kalibrasyon (NIST polystyrene standard)

Maliyet:

Yıllık bakım sözleşmesi:
• Basic: €1,500-3,000 (kalibrasyon + preventive maintenance)
• Premium: €3,000-6,000 (parts included, 24/7 support)

Sonuç ve Öneriler

FTIR (Fourier Transform Infrared Spectroscopy), hızlı, non-destructive, ekonomik bir analitik araç olarak farmasötik, polimer, gıda, forensic ve çevre analizlerinde vazgeçilmezdir.

ISO standartları ve kalite yönetimi kapsamında FTIR kullanımı kritik önem taşır.

FTIR Başarı için 10 Altın Kural:

✅ ATR-FTIR tercih et → Minimal sample prep, hızlı
✅ Background scan her zaman al → Sample scan'dan hemen önce
✅ Kristal temizliği kritik → Her sample sonrası IPA ile temizle
✅ Purge gas kullan → H₂O ve CO₂ peak'lerini minimize et
✅ Resolution: 4 cm⁻¹ → Rutin analiz için yeterli
✅ Scan sayısı: 32-64 → Gürültü azaltır
✅ Spektrum kütüphanesi oluştur → Kendi reference library
✅ Quantitative analysis için kalibrasyon → Linear range: A = 0.1-1.5
✅ Complementary techniques → FTIR + NMR veya FTIR + GC-MS
✅ Routine maintenance → Cihaz ömrünü uzatır (10-15 yıl)

İlgili Eğitimler:

Kaynak ve Referanslar:

ASTM E1252-98 (Standard Practice for General Techniques for Obtaining Infrared Spectra for Qualitative Analysis)
ASTM E1421-99 (Standard Practice for Describing and Measuring Performance of Fourier Transform Infrared (FT-IR) Spectrometers)
ASTM E168-06 (Standard Practices for General Techniques of Infrared Quantitative Analysis)
Griffiths, P. R., & de Haseth, J. A. (2007). Fourier Transform Infrared Spectrometry (2nd ed.). Wiley.
Stuart, B. H. (2004). Infrared Spectroscopy: Fundamentals and Applications. Wiley.
USP <197> Spectrophotometric Identification Tests
Ph. Eur. 2.2.24 Identification by Infrared Absorption Spectrophotometry