FEFO Nedir?
FEFO (First Expired First Out - Ilk Suresi Dolan Ilk Cikar), depo ve stok yonetiminde son kullanim tarihi en yakin olan urunun oncelikli olarak sevk edilmesi prensibine dayanan bir envanter yonetim yontemidir. Bu yontem ozellikle raf omru sinirli olan urunlerin yonetiminde kritik oneme sahiptir.
Gida, ilac, kozmetik ve kimya sektorleri basta olmak uzere, son kullanim tarihi bulunan tum urunlerin depolanmasinda ve dagitiminda FEFO yontemi en guvenilir yaklasim olarak kabul edilir.
FEFO'nun Temel Prensibi
FEFO yonteminin calisma mantigi oldukca basittir: Depoya hangi tarihte girerse girsin, son kullanim tarihi en yakin olan urun oncelikli olarak sevk edilir.
Ornek Senaryo:
| Parti No | Depoya Giriş Tarihi | Son Kullanım Tarihi | Çıkış Önceliği |
|---|---|---|---|
| LOT-001 | 10 Ocak 2026 | 15 Mayis 2026 | 2. sirada |
| LOT-002 | 25 Ocak 2026 | 30 Mart 2026 | 1. sirada (en yakin SKT) |
| LOT-003 | 5 Subat 2026 | 20 Temmuz 2026 | 3. sirada |
Bu ornekte, LOT-002 depoya en son girmis olmasina ragmen, son kullanim tarihi en yakin oldugu icin ilk olarak sevk edilir. Bu FIFO yonteminden temel farkidir.
FEFO, FIFO ve LIFO Karşılaştırması
Stok yonetiminde kullanilan uc temel yontemi karsilastirmak, FEFO'nun avantajlarini daha net gormemizi saglar:
| Özellik | FEFO | FIFO | LIFO |
|---|---|---|---|
| Acilim | First Expired First Out | First In First Out | Last In First Out |
| Temel Kriter | Son kullanim tarihi | Depoya giris tarihi | Depoya giris tarihi |
| Oncelik | En yakin SKT oncelikli | Ilk giren oncelikli | Son giren oncelikli |
| En Uygun Sektor | Gida, ilac, kozmetik | Genel uretim, perakende | Hammadde, insaat |
| Fire Orani | En dusuk | Dusuk-orta | Yuksek |
| Takip Zorlugu | Yuksek (SKT takibi gerekli) | Orta | Dusuk |
| Maliyet | Yuksek (sistem gerektirir) | Orta | Dusuk |
| Regulasyon Uyumu | En yuksek | Iyi | Zayif |
| ERP Entegrasyonu | Zorunlu | Tavsiye edilen | Opsiyonel |
FEFO ile FIFO Arasındaki Kritik Fark
FIFO yonteminde depoya ilk giren urun ilk sevk edilir. Ancak bu her zaman en yakin son kullanim tarihli urunun cikmasi anlamina gelmez. Farkli tedarikcielden gelen urunler, farkli uretim tarihleri ve raf omurleri ile depoya girebilir. FEFO bu sorunu cozerek, son kullanim tarihini temel kriter olarak kullanir.
Kritik Fark Ornegi:
Bir ilac deposuna ayni urunun iki partisi geldigini dusunelim:
- Parti A: Depoya giris 1 Ocak, SKT 1 Haziran (6 ay raf omru)
- Parti B: Depoya giris 15 Ocak, SKT 1 Nisan (2.5 ay raf omru)
FIFO uygulanirsa Parti A oncelikli sevk edilir. Ancak Parti B'nin SKT'si cok daha yakindir. FEFO uygulandiginda Parti B oncelikle cikarilir ve fire riski ortadan kalkar.
FEFO'nun Kullanım Alanları
1. İlaç ve Eczacılık Sektörü
Ilac sektorunde FEFO uygulamasi yasal bir zorunluluktur. GDP (Good Distribution Practice) kurallari geregi ilac dagitiminda son kullanim tarihi takilmali ve FEFO prensibi uygulanmalidir.
- Receteli ve recetesiz ilaclar
- Asiler ve biyolojik urunler
- Tibbi cihaz ve sarf malzemeleri
- Laboratuvar kitleri ve reaktifler
2. Gıda Sektörü
Gida guevenligi standartlari (HACCP, BRC, IFS) FEFO uygulamasini zorunlu kilar:
- Sut ve sut urunleri
- Et ve et urunleri
- Dondurulmus gidalar
- Hazir yemek ve catering
- Icecekler ve meyve sulari
3. Kozmetik Sektörü
Son kullanim tarihi olan kozmetik urunlerde FEFO uygulanmasi onemlidir:
- Cilt bakim urunleri
- Gunes koruyuculari
- Organik ve dogal kozmetikler
4. Kimya Sektörü
Raf omru sinirli kimyasal maddeler icin FEFO uygulanir:
- Laboratuvar kimyasallari
- Yapistiriciar ve sealantlar
- Boyalar ve kaplamalar
- Tarim ilaclari
FEFO Uygulamasının Faydaları
| Fayda | Açıklama |
|---|---|
| Fire Azaltma | Son kullanim tarihi gecmis urun israfini minimize eder |
| Regulasyon Uyumu | GMP, GDP, HACCP gibi standartlarin gerekliliklerini karsilar |
| Musteri Memnuniyeti | Musteriye her zaman en uzun raf omurlu urun ulasir |
| Maliyet Tasarrufu | Urun firesindan kaynaklanan kayiplari azaltir |
| Izlenebilirlik | Parti bazli tam izlenebilirlik saglar |
| Stok Optimizasyonu | Envanter devir hizini arttirir |
| Risk Azaltma | Son kullanim tarihi gecmis urun kullaniminin onune gecer |
İlaç Sektöründe Kariyer Yolculuğun
GMP, GLP, validasyon süreçleri ve regülasyon gereksinimlerini uygulamalı eğitimlerle öğrenin. FDA, EMA ve TİTCK standartlarında uzmanlaşın.
Eğitimleri KeşfetGMP & GLP
İyi üretim ve laboratuvar uygulamaları
CTD/eCTD Dosyalama
İlaç ruhsatlandırma dosya hazırlığı
Validasyon Süreçleri
Proses, temizlik ve analitik validasyon
FDA & EMA Regülasyonları
Uluslararası ilaç düzenlemeleri
FEFO Uygulama Adımları
Adım 1: Mevcut Durum Analizi
- Depo yerlesim planini inceleyin
- Mevcut stok yonetim yontemini degerlendirin
- Urun cesitliligi ve SKT dagitimini analiz edin
- Fire oranlarini ve nedenlerini belirleyin
Adım 2: Sistem Altyapısı Hazırlığı
FEFO uygulamasi icin gueclue bir teknolojik altyapi gereklidir:
| Teknoloji | İşlevi | Zorunluluk |
|---|---|---|
| WMS (Warehouse Management System) | Depo yonetimi ve konum takibi | Zorunlu |
| Barkod/QR Kod Sistemi | Urun ve parti tanimlama | Zorunlu |
| ERP Entegrasyonu | Is surecleri ile entegrasyon | Yuksek oncelik |
| RFID Teknolojisi | Otomatik urun tanimlama | Tavsiye edilen |
| Mobil Terminal | Saha personeli icin veri giris | Zorunlu |
Adım 3: Depo Düzenlemesi
FEFO yonteminin verimli calismasi icin depo yerlesimi optimize edilmelidir:
- Bolgeleme: Urun kategorilerine gore bolge ayirimi
- Konum Kodlama: Her raf ve alanin kodlanmasi
- Akis Yonu: Giren ve cikan urunler icin ayri rotalar
- Isiklı Toplama (Pick-to-Light): Otomatik yonlendirme sistemleri
- Sicaklik Bolgeleri: Farkli sicaklik gereksinimleri icin ayri alanlar
Adım 4: Süreç Tanımlama
- Mal kabul prosedürunu tanimlayin (SKT kontrolu dahil)
- Yerlesim ve depolama kurallarini belirleyin
- Toplama (picking) prosedürlerini olusturun
- Sevk oncelik kurallarini sisteme tanimlayin
- Istisna yonetim prosedürlerini hazirlayin
Adım 5: Personel Eğitimi
FEFO sisteminin basarisi buyuk olcude personel yetkinligine baglidir:
- WMS yazilim egitimi
- Barkod/RFID cihaz kullanim egitimi
- FEFO prensipleri ve onemi
- Istisna durumlarinda aksiyon planlari
- Periyodik yenileme egitimleri
Adım 6: İzleme ve İyileştirme
- Fire oranlarini duzenli olarak izleyin
- SKT'si yaklasan urunler icin erken uyari sistemi kurun
- KPI'lari tanimlayin ve takip edin
- Duzeltici ve onleyici faaliyetleri uygulayin
FEFO Performans Metrikleri (KPI'lar)
| KPI | Hesaplama | Hedef Değer |
|---|---|---|
| Fire Orani | (Fire Miktar / Toplam Stok) x 100 | < %1 |
| FEFO Uyumluluk Orani | (FEFO Uyumlu Sevk / Toplam Sevk) x 100 | > %98 |
| Stok Devir Hizi | Yillik Satis / Ortalama Stok | Sektore gore degisir |
| SKT Uyari Orani | Uyariya dusen urun / Toplam SKU | < %5 |
| Musteri Iade Orani | SKT kaynakli iade / Toplam sevk | < %0.5 |
| Envanter Dogrulugu | Dogru kayit / Toplam kayit | > %99 |
ERP ve WMS Entegrasyonu
FEFO yonteminin etkin uygulanmasi icin ERP ve WMS sistemlerinin entegre calismasi sart kosuldur.
ERP Sisteminde FEFO Konfigürasyonu
- Parti Yonetimi: Her parti icin SKT bilgisi zorunlu alan olarak tanimlanir
- Otomatik Siralama: Sevk emirlerinde SKT bazli otomatik siralama aktif edilir
- Uyari Mekanizmalari: Belirlenen esik degerlerine gore otomatik uyari olusturulur
- Raporlama: SKT bazli stok raporu, fire raporu ve trend analizleri
Yaygın ERP Sistemlerinde FEFO Desteği
| ERP Sistemi | FEFO Desteği | Not |
|---|---|---|
| SAP S/4HANA | Tam entegre | Shelf Life Management modulu |
| Oracle ERP | Tam entegre | Lot Expiration takibi |
| Microsoft Dynamics | Tam entegre | Batch management ozelliği |
| Logo Tiger | Destekler | Parti ve SKT takibi |
| Netsis | Destekler | Lot yonetim modulu |
Sektörel Düzenlemeler ve FEFO
İlaç Sektörü
- GDP (Good Distribution Practice): Ilac dagitiminda FEFO zorunlulugu
- GMP (Good Manufacturing Practice): Uretimde parti ve SKT yonetimi
- T.C. Saglik Bakanligi Yonetmelikleri: Ilac takip sistemi (ITS) uyumu
Gıda Sektörü
- HACCP: Tehlike analizi ve kritik kontrol noktalari
- BRC (British Retail Consortium): Perakende tedarikci standardi
- IFS (International Featured Standard): Gida guevenligi standardi
- ISO 22000: Gida guvenligi yonetim sistemi
FEFO Uygulamasında Sık Karşılaşılan Sorunlar
| Sorun | Çözüm |
|---|---|
| Manuel takip hatalari | WMS sistemi ve barkod/RFID kullanimi |
| Farkli SKT'li urunlerin karistrilmasi | Ayri konum ve etiketleme |
| Personel direnci | Egitim ve farkindalik programlari |
| Sistem entegrasyon eksikligi | ERP-WMS entegrasyonu |
| Tedarikci kaynakli SKT sorunlari | Mal kabul kontrollerinin sikilastirilmasi |
| Soguk zincir kiriklari | Sicaklik izleme ve alarm sistemleri |
FEFO ve Sürdürülebilirlik
FEFO yonteminin dogru uygulanmasi surdurulebilirlik hedeflerine de onemli katkida bulunur:
- Gida Israfi Azaltma: Birlesmis Milletler Surdurulebilir Kalkinma Hedefleri (SDG 12.3) ile uyumlu
- Karbon Ayak Izi: Azalan fire miktari ile uretim ve lojistik kaynaklari emisyonlari duser
- Ekonomik Surdurulebilirlik: Israf maliyetlerinin azalmasi isletme karliligini arttirir
- Toplumsal Sorumluluk: Son kullanim tarihi yaklasan urunlerin bagis programlarina yonlendirilmesi
stok ve uretim yonetimi egitimleri ve gida guvenligi programlari ile envanter yonetim sureclerinizi profesyonel standartlarda yurutmenize destek oluyoruz.
