CPR Nedir? Yapı Malzemeleri Tüzüğü (2024/3110)
CPR (Construction Products Regulation — Yapı Malzemeleri Tüzüğü), Avrupa Birliği'nde yapı malzemelerinin ve yapı ürünlerinin iç pazara arzı için uyumlaştırılmış kuralları belirleyen bir AB tüzüğüdür. Tüzük, kapsamındaki ürünler için üreticiye performans beyanı (DoP — Declaration of Performance) düzenleme ve ürüne CE işareti iliştirme zorunluluğu getirir. Buradaki CPR'ı tıbbi bağlamdaki kalp masajı (kardiyopulmoner resüsitasyon) ile karıştırmayın; bu içerikte CPR yalnızca yapı malzemelerine ilişkin AB mevzuatını ifade eder.
Özetle: CPR, AB'de çimentodan yapısal çeliğe, yalıtım malzemesinden kapı-pencereye kadar pek çok yapı ürününün piyasaya arzını düzenler. Eski çerçeve (EU) No 305/2011 tüzüğüydü. Yerini alan yeni çerçeve ise 27 Kasım 2024'te kabul edilen (EU) 2024/3110 tüzüğüdür; çoğu yapı ürününe 8 Ocak 2026'dan itibaren uygulanmaya başlanmıştır. Üretici, ürünün temel karakteristiklerine ilişkin performansı DoP ile beyan eder ve ürüne CE işareti iliştirir. Yeni tüzükle birlikte Çevresel Ürün Beyanı (EPD) gibi sürdürülebilirlik verileri, performans beyanının ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir.
Avrupa pazarına yapı ürünü sunan ya da AB'den ürün ithal eden her firma için CPR, pazara giriş biletidir. CE işareti olmadan kapsamdaki bir yapı ürününü iç pazara arz etmek mümkün değildir. Bu nedenle CPR yalnızca bir uygunluk formalitesi değil, üreticinin ürün performansını şeffaf, karşılaştırılabilir ve doğrulanabilir biçimde ortaya koyduğu bir sistemdir.
CPR Ne İşe Yarar?
CPR'ın temel amacı, yapı ürünlerinin performansının ortak bir teknik dille ifade edilmesini sağlamaktır. Bir Alman müteahhit, İspanya'da üretilmiş bir yalıtım levhasının yangın sınıfını veya ısıl iletkenliğini gördüğünde, bu değerin hangi yöntemle ölçüldüğünü ve neyle karşılaştırılabilir olduğunu bilmek ister. CPR bunu mümkün kılar.
Bu ortak dilin üç temel aracı vardır:
- Uyumlaştırılmış standartlar (hEN): Bir ürün ailesi için hangi temel karakteristiklerin nasıl ölçüleceğini ve beyan edileceğini tanımlayan, AB Resmi Gazetesi'nde referansı yayımlanan standartlardır. Örneğin yapısal çelik ve alüminyum bileşenler için EN 1090 bu kapsamdadır.
- Performans Beyanı (DoP): Üreticinin, ürünün temel karakteristiklerine ilişkin performansını yasal sorumluluk altında açıkladığı belgedir.
- CE işareti: DoP'nin düzenlenmesinin ardından ürüne iliştirilen, ürünün beyan edilen performansa uygunluğunu gösteren işarettir.
Uyumlaştırılmış bir standardın bulunmadığı yenilikçi ürünler içinse Avrupa Teknik Değerlendirmesi (ETA — European Technical Assessment) yolu kullanılır. Üretici, bir Avrupa Değerlendirme Belgesi (EAD) temelinde ETA aldıktan sonra yine DoP düzenleyip CE işareti iliştirebilir.
CPR Kapsamındaki Temel Kavramlar
| Kavram | Açılım | İşlevi |
|---|---|---|
| hEN | Uyumlaştırılmış Avrupa Standardı | Ürün ailesi için temel karakteristikleri ve ölçüm yöntemlerini tanımlar |
| ETA | Avrupa Teknik Değerlendirmesi | Uyumlaştırılmış standardı olmayan ürünler için performans değerlendirme yolu |
| DoP / DoPC | Performans (ve Uygunluk) Beyanı | Üreticinin ürün performansını yasal sorumlulukla açıkladığı belge |
| CE işareti | Conformité Européenne | Beyan edilen performansa uygunluğu gösteren, iç pazara arz işareti |
| Temel karakteristikler | Essential characteristics | Yangın, mukavemet, ısıl performans gibi beyana konu özellikler |
CPR Süreci: DoP'den CE İşaretine
Bir yapı ürününü CPR'a uygun şekilde piyasaya arz etmek, sıralı bir süreç gerektirir. Üretici, ürününün kapsama girip girmediğini belirlemekle başlar ve doğrulama (AVCP) sistemine göre yürür.
| Adım | Aşama | Açıklama |
|---|---|---|
| 1 | Kapsam ve standart belirleme | Ürünün hangi hEN ya da ETA kapsamına girdiği saptanır |
| 2 | Performansın belirlenmesi | Temel karakteristiklere ilişkin değerler test/hesap ile ortaya konur |
| 3 | AVCP sistemi uygulama | Performans değişmezliğinin değerlendirilmesi ve doğrulanması; gerektiğinde onaylanmış kuruluş devreye girer |
| 4 | FPC kurma | Fabrika üretim kontrolü (Factory Production Control) sistemi işletilir |
| 5 | DoP/DoPC düzenleme | Üretici performans beyanını hazırlar ve erişilebilir kılar |
| 6 | CE işareti iliştirme | Ürüne, ambalajına veya beraberindeki belgelere CE işareti konur |
Burada AVCP (Assessment and Verification of Constancy of Performance — Performansın Değişmezliğinin Değerlendirilmesi ve Doğrulanması) kavramı kritiktir. Ürünün risk düzeyine göre üreticinin tek başına mı sorumlu olduğu, yoksa bir onaylanmış kuruluşun (notified body) sürece dahil olup olmadığı bu sistemle belirlenir. Yüksek riskli ürünlerde bağımsız doğrulama zorunludur.
Size Uygun Eğitimi Bulun
Bireysel mi yoksa kurumsal mı eğitim arıyorsunuz?
Yeni CPR (2024/3110) ile Değişenler
Yapı Malzemeleri Tüzüğü uzun yıllar (EU) No 305/2011 çerçevesinde uygulandı. Ancak bu çerçevenin standartların güncellenmesinde yaşanan tıkanıklıklar, sürdürülebilirlik verilerinin eksikliği ve piyasa gözetiminin zayıflığı gibi sorunları olduğu görüldü. Bu nedenle AB, tüzüğü kapsamlı biçimde yeniledi.
Yeni tüzük (EU) 2024/3110, 27 Kasım 2024'te kabul edildi, 18 Aralık 2024'te yayımlandı ve 7 Ocak 2025'te yürürlüğe girdi. Çoğu yapı ürününe 8 Ocak 2026'dan itibaren uygulanmaya başlandı ve 305/2011 tüzüğünün yerini aldı. Geçiş süreci, ürün aileleri ve standartlar bazında kademeli olarak ilerlemektedir.
| Konu | Eski: (EU) No 305/2011 | Yeni: (EU) 2024/3110 |
|---|---|---|
| Yasal statü | Yürürlükten kalkan tüzük | Yürürlükteki yeni tüzük |
| Kapsam | Geleneksel yapı ürünleri | Genişletilmiş kapsam; ürünler 36 ürün ailesine ayrıldı |
| Performans belgesi | Performans Beyanı (DoP) | Performans ve Uygunluk Beyanı (DoPC) |
| Sürdürülebilirlik | Belirgin zorunluluk yok | EPD/çevresel veri beyana dahil edilmeli |
| Piyasa gözetimi | Sınırlı | Daha sıkı gözetim ve yaptırım |
| Dijitalleşme | Sınırlı | Dijital ürün pasaportu unsurları |
Yeni tüzüğün getirdiği başlıca yenilikler şunlardır:
- Kapsamın genişlemesi: Ürünler daha sistematik biçimde 36 ürün ailesine ayrıldı ve daha önce gri alanda kalan bazı ürünler net biçimde kapsama alındı.
- Sürdürülebilirlik ve çevresel veri: Artık Çevresel Ürün Beyanı (EPD) gibi çevresel performans verilerinin, Performans ve Uygunluk Beyanı'na (DoPC) dahil edilmesi öngörülmektedir. Böylece bir yapı ürününün yaşam döngüsü boyunca çevresel etkisi de beyanın parçası olur.
- Performans ve Uygunluk Beyanı (DoPC): Eski DoP, yalnızca performansı değil ürünün diğer yasal gereksinimlere uygunluğunu da kapsayacak şekilde genişletildi.
- Daha sıkı piyasa gözetimi: Üye devletlerin denetim ve yaptırım yetkileri güçlendirildi; uyumsuz ürünlerin pazardan çekilmesi kolaylaştırıldı.
- Dijital ürün pasaportu: Ürün bilgilerinin dijital ortamda, makine tarafından okunabilir ve izlenebilir biçimde sunulmasının önünü açan unsurlar getirildi.
Türkiye'deki Durum
CPR, Türkiye'de Yapı Malzemeleri Yönetmeliği ile ulusal mevzuata aktarılmıştır. Bu yönetmelik, AB'nin yapı malzemeleri çerçevesini Türkiye iç pazarına uyarlar; CE işareti, performans beyanı ve uyumlaştırılmış standart mantığı bu yönetmelik üzerinden işler. Avrupa'ya yapı ürünü ihraç eden Türk üreticiler için CPR'a uyum, yalnızca yerel yükümlülük değil aynı zamanda dış pazara erişimin ön koşuludur.
CPR'a Uyum Neden Önemli?
CPR'a uyum, üreticiye birden çok düzlemde değer sağlar. İlk olarak pazara erişim açısından zorunludur: CE işareti olmayan kapsamdaki bir ürün, AB iç pazarında yasal olarak satılamaz. İkinci olarak rekabet avantajı sağlar; şeffaf ve karşılaştırılabilir performans beyanı, müşterinin doğru ürünü seçmesini kolaylaştırır. Üçüncü olarak yeni tüzükle birlikte sürdürülebilirlik kamu ihaleleri ve yeşil bina sertifikalarında giderek belirleyici hale gelmekte, EPD verisi bir pazarlama unsuruna dönüşmektedir.
Uyumsuzluğun bedeli ise ağırdır: ürünün pazardan çekilmesi, idari para cezaları, itibar kaybı ve sözleşmesel yükümlülüklerin ihlali. Bu nedenle CPR, üretici için bir maliyet kalemi değil, ürünün güvenilirliğini ve pazardaki sürekliliğini güvence altına alan bir yatırımdır.
İlgili Konular
Sık Sorulan Sorular
Bu konuda en çok merak edilenler
CPR, "Construction Products Regulation" yani Yapı Malzemeleri Tüzüğü'nün kısaltmasıdır. AB iç pazarında yapı ürünlerinin arzı için uyumlaştırılmış kuralları belirler; performans beyanı ve CE işareti zorunluluğu getirir. Tıbbi alandaki kalp masajı anlamındaki CPR ile ilgisi yoktur.
305/2011, uzun yıllar yürürlükte kalan eski yapı malzemeleri tüzüğüydü. 2024/3110 ise onun yerini alan yeni tüzüktür; kapsamı genişletir, çevresel/sürdürülebilirlik verilerini (EPD) beyana dahil eder, performans beyanını DoPC olarak günceller ve piyasa gözetimini sıkılaştırır. Çoğu üründe 8 Ocak 2026'dan itibaren uygulanmaya başlamıştır.
DoP, üreticinin ürünün temel karakteristiklerine ilişkin performansını yasal sorumluluk altında açıkladığı belgedir. Üretici tarafından düzenlenir ve CE işaretinin iliştirilmesi için önkoşuldur. Yeni tüzükte bu belge, uygunluk boyutunu da kapsayacak şekilde Performans ve Uygunluk Beyanı (DoPC) olarak genişletilmiştir.
Hayır. Uyumlaştırılmış bir standardın kapsamına giren ya da ETA almış bir yapı ürünü, DoP/DoPC düzenlenmeden ve CE işareti iliştirilmeden AB iç pazarına yasal olarak arz edilemez. CE işareti, beyan edilen performansa uygunluğun göstergesidir.
Yeni tüzük (2024/3110) ile birlikte Çevresel Ürün Beyanı (EPD) gibi çevresel performans verilerinin Performans ve Uygunluk Beyanı'na dahil edilmesi öngörülmektedir. Böylece ürünün çevresel etkisi de resmî beyanın parçası olur ve yeşil bina ile kamu ihalelerinde belirleyici hale gelir.
Bir ürün için uyumlaştırılmış standart (hEN) bulunmuyorsa üretici, Avrupa Değerlendirme Belgesi (EAD) temelinde Avrupa Teknik Değerlendirmesi (ETA) alabilir. ETA sonrasında yine DoP/DoPC düzenlenir ve CE işareti iliştirilebilir.
