İç Denetçi Nasıl Olunur?

Her yönetim sistemi denetim gerektirir. ISO 9001, ISO 14001, ISO 45001... Bu standartlar iç denetimi zorunlu kılıyor. Peki şirketlerin ihtiyaç duyduğu bu denetçiler nasıl yetişiyor?

İç Denetçi Ne İş Yapar?

İç denetçi, organizasyonun kendi yönetim sistemini değerlendiren profesyoneldir. Dışarıdan biri değil, içeriden birisi olarak sistemi inceliyor.

Denetim planlaması ile başlıyor. Hangi prosesler ne zaman denetlenecek? Denetim programı oluşturuluyor, kaynaklar planlanıyor.

Saha denetimi ana görev. Prosedürler uygulanıyor mu? Kayıtlar tutuluyor mu? Standart gereksinimleri karşılanıyor mu? Sahada gözlem yaparak, doküman inceleyerek, sorular sorarak değerlendirme yapılıyor.

Uygunsuzluk tespiti kritik. Standarda uymayan durumları bulmak, kategorize etmek, raporlamak. Majör mü, minör mi? Kök neden ne?

Raporlama denetimin çıktısı. Bulgular yazılı hale getirilir, yönetime sunulur. Güçlü yönler, iyileştirme alanları, uygunsuzluklar.

Takip de işin parçası. Düzeltici faaliyetler uygulandı mı? Etkili oldu mu? Kapatma denetimi yapılabilir.

İç Denetçi Türleri

Farklı yönetim sistemleri için farklı iç denetçiler var.

ISO 9001 İç Denetçisi — Kalite yönetim sistemi denetimi. En yaygın tür. Hemen her sektörde geçerli.

ISO 14001 İç Denetçisi — Çevre yönetim sistemi denetimi. Çevresel uyum, atık yönetimi, emisyonlar.

ISO 45001 İç Denetçisi — İş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemi denetimi. Risk değerlendirmesi, tehlike kontrolü.

IATF 16949 İç Denetçisi — Otomotiv kalite yönetim sistemi. Daha spesifik, daha detaylı.

ISO 22000 İç Denetçisi — Gıda güvenliği yönetim sistemi. HACCP, tehlike analizi.

Birden fazla standart için yetkinlik kazanmak mümkün ve değerli.

Eğitim Süreci

İç denetçi olmak için belirli adımları takip etmeniz gerekiyor.

İç Denetçi Eğitimi

Temel iç denetçi eğitimi genellikle 2-3 gün sürüyor. Eğitimde şunları öğreniyorsunuz:

Standart gereksinimleri — denetleyeceğiniz standardı anlamak. ISO 9001 denetçisiyseniz ISO 9001'i bilmeniz lazım.

Denetim prensipleri — bağımsızlık, kanıta dayalı yaklaşım, gizlilik, dürüstlük.

Denetim teknikleri — soru sorma, gözlem yapma, doküman inceleme, numune alma.

Raporlama — bulguları yazma, uygunsuzluk tanımlama, denetim raporu hazırlama.

Eğitim sonunda sınav var. Geçenler sertifika alıyor.

Pratik Deneyim

Eğitim yeterli değil. Gerçek denetim yaparak öğreniyorsunuz.

İlk denetimlerde gözlemci olarak katılın. Deneyimli bir denetçiyle birlikte gidin, izleyin, öğrenin.

Sonra yardımcı denetçi olun. Deneyimli denetçinin gözetiminde bazı bölümleri denetleyin.

Yeterli deneyim kazandıktan sonra bağımsız denetçi olabilirsiniz.

Lead Auditor (Baş Denetçi)

İç denetçiliğin bir üst seviyesi lead auditor (baş denetçi) olmak.

Lead Auditor eğitimi 5 gün sürer ve daha kapsamlı. Denetim yönetimi, ekip liderliği, karmaşık durumları yönetme.

Lead Auditor sertifikası uluslararası geçerliliğe sahip. IRCA, Exemplar Global gibi kuruluşlar tarafından akredite edilen eğitimler tercih ediliyor.

Lead auditor hem iç denetim ekiplerini yönetebilir hem de üçüncü taraf denetim kuruluşlarında çalışabilir.

Gerekli Yetkinlikler

İyi bir denetçi olmak için bazı becerileri geliştirmelisiniz.

Analitik düşünme temel. Kanıtları değerlendirmek, bağlantıları görmek, sonuç çıkarmak.

İletişim becerisi kritik. Sorular sormak, dinlemek, anlaşılır raporlar yazmak. Zor durumları diplomatik yönetmek.

Detaylara dikkat şart. Bir dokümanın tarihini, bir kaydın imzasını, bir formun versiyonunu kontrol etmek.

Tarafsızlık ilke. Arkadaşınızın departmanını denetlerken de objektif kalabilmelisiniz.

Standart bilgisi olmazsa olmaz. Denetlediğiniz standardı derinlemesine bilmek zorundasınız.

Sektör bilgisi faydalı. Denetlediğiniz sektörü anlamak bulguların kalitesini artırır.

Çalışma Alanları

İç denetçiler farklı ortamlarda çalışabiliyor.

Şirket içi denetçi: Kendi şirketinizin yönetim sistemini denetliyorsunuz. Başka görevlerinizin yanı sıra denetim de yapıyorsunuz. Kalite mühendisi, kalite müdürü gibi pozisyonlarda iç denetim görevi de var.

Tam zamanlı iç denetçi: Büyük şirketlerde sadece denetimle ilgilenen pozisyonlar var. Holding yapılarında farklı şirketleri denetleyen ekipler mevcut.

Belgelendirme kuruluşu denetçisi: Üçüncü taraf denetim. Lead auditor sertifikası gerekiyor. Farklı şirketlere gidip sertifikasyon denetimi yapıyorsunuz.

Danışmanlık: Denetim hizmeti veren danışmanlık firmalarında çalışmak veya bağımsız danışman olmak.

Maaş ve Ücretler

Maaşlar pozisyona ve deneyime göre değişiyor.

Şirket içi kalite mühendisi olarak iç denetim de yapıyorsanız, kalite mühendisi maaşı alırsınız — yeni mezun 35.000-50.000 TL, deneyimli 60.000-90.000 TL.

Tam zamanlı iç denetçi veya denetim yöneticisi pozisyonlarında 70.000-120.000 TL aralığı görülebilir.

Belgelendirme kuruluşu denetçileri günlük ücret alır. Deneyimli lead auditor'lar günlük 3.000-6.000 TL kazanabilir. Ama süreklilik garantisi yok, denetim takvimne bağlı.

Kariyer Yolu

Tipik kariyer ilerlemesi şöyle görünüyor:

İç denetçi eğitimi alarak başlıyorsunuz. Kendi şirketinizde veya OSGB/danışmanlık firmalarında denetim deneyimi kazanıyorsunuz.

Lead auditor eğitimi alarak seviye atlıyorsunuz. Daha karmaşık denetimleri yönetebilir, ekip liderliği yapabilirsiniz.

Belgelendirme kuruluşlarında denetçi olabilirsiniz. Bu uluslararası kariyer fırsatları açıyor.

Kalite müdürü, uyum müdürü gibi yönetim pozisyonlarına geçiş mümkün. Denetim deneyimi bu roller için değerli.

Bağımsız danışman olarak kendi işinizi kurabilirsiniz. Denetim, eğitim, danışmanlık hizmetleri sunabilirsiniz.

Sertifikasyon Kuruluşları

Hangi kurumdan eğitim almalı?

IRCA (International Register of Certificated Auditors) uluslararası en tanınmış kurum. IRCA onaylı eğitimler dünya genelinde kabul görüyor.

Exemplar Global bir diğer uluslararası akreditasyon kuruluşu.

Türkiye'de TSE, TÜV, Bureau Veritas, SGS gibi kuruluşlar eğitim veriyor.

Eğitim seçerken akreditasyona dikkat edin. Tanınmış kuruluşların onayladığı eğitimler kariyer için daha değerli.

Sonuç

İç denetçilik, yönetim sistemlerinin sağlıklı işleyişini sağlayan önemli bir rol. Organizasyonlara ayna tutuyor, iyileştirme fırsatlarını gösteriyor.

Teknik bilgi gerektiriyor ama sosyal beceriler de önemli. Doğru soruları sormak, insanlarla iyi iletişim kurmak, diplomatik olmak — bunlar iyi bir denetçiyi vasat olandan ayırıyor.

Eğer sistemleri anlamaktan, standartları uygulamaktan, organizasyonları iyileştirmekten keyif alıyorsanız, iç denetçilik sizin için tatmin edici bir kariyer olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

İç denetçi olmak için üniversite diploması şart mı?

Şart değil ama avantaj. Mühendislik, işletme, fen bilimleri gibi alanlardan diploma faydalı. Ama asıl önemli olan iç denetçi eğitimi ve deneyim.

Hangi standart için denetçi olmalıyım?

Çalıştığınız veya çalışmak istediğiniz sektöre göre seçin. Genel sektörlerde ISO 9001, çevre odaklı işlerde ISO 14001, gıda sektöründe ISO 22000, otomotivde IATF 16949. Birden fazla standart için yetkinlik kazanmak değerinizi artırır.

İç denetçi eğitimi ne kadar sürer?

Temel iç denetçi eğitimi 2-3 gün. Lead auditor eğitimi 5 gün. Online veya yüz yüze olabilir.

Kendi departmanımı denetleyebilir miyim?

Hayır, bu bağımsızlık ilkesine aykırı. Kendi çalıştığınız alanı denetlemeniz uygun değil. Başka departmanları denetlemelisiniz.

Belgelendirme kuruluşunda çalışmak için ne gerekli?

Lead auditor sertifikası, ilgili sektörde deneyim ve iyi referanslar. Çoğu belgelendirme kuruluşu denetçileri sözleşmeli olarak çalıştırıyor, tam zamanlı kadro az.