EASA Part 21 Nedir? Tasarım ve Üretim Onayı

EASA Part 21, hava aracı, motor, pervane ve bunların parçalarının tasarımı ile üretimine ilişkin sertifikasyon gereksinimlerini düzenleyen EASA kuralıdır. Avrupa Birliği'nde Commission Regulation (EU) No 748/2012'nin Annex I (Ek I) bölümünde yer alır ve bir ürünün uçuşa elverişli kabul edilmesi için tasarım aşamasından seri üretime kadar geçen tüm süreci kapsar. Kısacası Part 21, "bir hava aracı parçası nasıl tasarlanır, onaylanır ve üretilir" sorusunun yasal cevabıdır.

Özetle: EASA Part 21, Commission Regulation (EU) No 748/2012'nin Annex I'i olarak yayımlanmıştır. İki temel onay türü içerir: tasarım kuruluşları için DOA (Design Organisation Approval) ve üretim kuruluşları için POA (Production Organisation Approval). Kapsam, ürünlerin hem tasarımını hem üretimini içerir. Amerika Birleşik Devletleri'ndeki muadili FAA Part 21'dir.

Part 21 Neyi Kapsar?

Havacılıkta bir ürünün piyasaya sürülmesi, sıradan bir endüstriyel üretimden çok daha katı kurallara bağlıdır. Bir cıvatanın, bir aviyonik kartın veya tüm bir gövdenin tasarımındaki en küçük hata bile uçuş güvenliğini doğrudan etkileyebilir. EASA Part 21 tam da bu nedenle, ürünün ortaya çıktığı ilk fikir aşamasından üretim hattından çıktığı ana kadar olan zinciri düzenler.

Part 21 kapsamı temel olarak iki büyük alana ayrılır:

Tasarım tarafı (Design): Bir hava aracı, motor, pervane ya da parçanın tasarımının havacılık otoritesi tarafından onaylanması. Bunun çıktısı genellikle bir tip sertifikası (Type Certificate) veya bunun türevleridir.
Üretim tarafı (Production): Onaylanmış bir tasarımın, tasarıma birebir uygun olarak, tekrarlanabilir kalitede ve kontrollü koşullarda seri olarak üretilmesi.

Bu ayrım, Part 21'in iki ana onay türünü doğurur: DOA ve POA.

DOA ve POA Arasındaki Fark

Part 21'i ilk kez incel5eyen birçok kişi, DOA ve POA kavramlarını karıştırır. Oysa bu ikisi farklı sorumlulukları temsil eder. DOA "tasarlama yetkisi" verirken, POA "üretme yetkisi" verir. Büyük üreticiler çoğu zaman her ikisine de sahiptir, ancak yalnızca tasarım yapan mühendislik kuruluşları veya yalnızca fason üretim yapan tesisler de mevcuttur.

Özellik	DOA (Tasarım Organizasyonu Onayı)	POA (Üretim Organizasyonu Onayı)
Açılım	Design Organisation Approval	Production Organisation Approval
Temel amaç	Ürün tasarımının sertifikasyonu	Onaylı tasarıma uygun seri üretim
Sorumluluk alanı	Tasarım, analiz, uçuş testi, değişiklik onayı	İmalat, kalite kontrol, izlenebilirlik
Tipik çıktı	Tip sertifikası, STC, tasarım değişiklikleri	Uçuşa elverişlilik / uygunluk beyanları
Odak	Mühendislik ve tasarım güvencesi	Üretim ve kalite yönetim sistemi
Örnek kuruluş	Hava aracı/aviyonik tasarım merkezi	Parça ve montaj üreticisi

İki onayın da temelinde, kuruluşun bağımsız bir denetim mekanizması kurması ve EASA'ya karşı tasarımın ya da üretimin uygunluğunu sürekli olarak güvence altına alması yatar.

Part 21 Kapsamındaki Sertifika ve Onay Türleri

Part 21, tek bir belgeyi değil, birbirini tamamlayan bir sertifika ailesini düzenler. Bir ürün, yaşam döngüsü boyunca bu belgelerden birkaçına aynı anda sahip olabilir.

Sertifika / Onay	İngilizce karşılığı	Ne işe yarar?
Tip Sertifikası	Type Certificate (TC)	Bir ürün tasarımının uçuşa elverişli olduğunu onaylar
Tamamlayıcı Tip Sertifikası	Supplemental Type Certificate (STC)	Mevcut bir tip tasarımındaki büyük değişiklikleri onaylar
Uçuşa Elverişlilik Sertifikası	Certificate of Airworthiness (CofA)	Tekil bir hava aracının uçabilir durumda olduğunu belgeler
Parça Onayı	ETSO Authorisation	Belirli parça ve donanımların standarda uygunluğunu onaylar
Uçuşa Elverişlilik Direktifi	Airworthiness Directive (AD)	Güvenlik sorunlarını gidermek için zorunlu eylemleri tanımlar

Bu yapı sayesinde bir tasarım bir kez onaylandıktan sonra (TC), o tasarımda yapılan ilave modifikasyonlar STC ile, üretilen her bir uçağın kullanıma hazırlığı ise CofA ile ayrı ayrı güvence altına alınır. Ortaya çıkan güvenlik açıkları ise uçuşa elverişlilik direktifleriyle (AD) tüm filoya yansıtılır.

Havacılık & Savunma

Uygulayarak Öğren, Analiz Ederek Ustalaş

AS9100, DO-178C, DO-254, NADCAP, AMS 2750 standartlarını gerçek vakalar üzerinde, interaktif araçlarla öğrenin.

Eğitimleri Keşfet

Core Tools & Araçlar

Onlarca toolkit ile standartları uygulamalı öğrenin

What-If Analizleri

Veri analizine dayalı senaryo simülasyonları

FOD Önleme Toolkit

Yabancı cisim hasarı önleme interaktif araçları

Gerçek Vaka Çalışmaları

Sektörden gerçek case study'lerle öğrenin

Part 21'in İlişkili Olduğu Standartlar

EASA Part 21 tek başına çalışmaz. Bir hava aracı üreticisi veya tedarikçisi, yasal Part 21 gereksinimlerini karşılarken aynı zamanda havacılık sektörünün kabul görmüş kalite ve mühendislik standartlarıyla da uyum sağlar. Tasarım organizasyonları ve üreticiler için bu standartlar, Part 21 uyumunu pratikte mümkün kılan altyapıyı oluşturur.

Standart	Alan	Part 21 ile ilişkisi
AS9100	Havacılık kalite yönetim sistemi	POA kapsamındaki üretim ve kalite süreçlerini destekler
DO-178C	Havacılık yazılımı geliştirme	Aviyonik yazılımın tasarım güvencesini sağlar
DO-254	Havacılık donanımı geliştirme	Karmaşık elektronik donanım tasarım güvencesini sağlar

Özellikle aviyonik (uçuş elektroniği) üreten kuruluşlar için bu üçlü kritik önemdedir: Part 21 yasal çerçeveyi, AS9100 kalite yönetimini, DO-178C ve DO-254 ise yazılım ve donanımın güvenli geliştirilmesini güvence altına alır. Bu bütünsel yaklaşım, hava aracı ve aviyonik üreticileri ile onların tedarik zincirleri için temel bir gerekliliktir.

Part 21 Kimleri İlgilendirir?

Part 21'in muhatabı yalnızca büyük uçak üreticileri değildir. Aşağıdaki tüm aktörler doğrudan ya da dolaylı olarak Part 21 çerçevesinde faaliyet gösterir:

Hava aracı üreticileri: Tip sertifikası ve üretim onayı almak zorundadır.
Aviyonik ve sistem üreticileri: Parça ve ekipman onayları (ETSO) ile bu çerçeveye girer.
Tedarikçiler ve fason üreticiler: POA sahibi ana üreticinin tedarik zincirinin parçası olarak uygunluk sağlamak zorundadır.
Tasarım ve mühendislik kuruluşları: DOA kapsamında tasarım ve modifikasyon yetkisi alır.

Bu nedenle Part 21, havacılık endüstrisine tedarikçi olmak isteyen Türkiye merkezli firmalar için de doğrudan ilgi alanıdır; çünkü Avrupa pazarına ürün ya da hizmet sağlamak çoğu zaman bu çerçeveye uyumu zorunlu kılar.

İlgili Konular

Sık Sorulan Sorular

Bu konuda en çok merak edilenler

Part 21, hava aracı ve parçalarının tasarımı ve üretimini düzenlerken, Part 145 uçuşa hazır hava araçlarının bakım ve onarımını düzenler. Yani Part 21 bir ürünü "var eder", Part 145 ise mevcut ürünün kullanım ömrü boyunca güvenli kalmasını sağlar. İkisi havacılık güvenliği zincirinin farklı halkalarıdır.

Evet. Büyük havacılık üreticileri çoğunlukla hem DOA hem POA sahibidir; yani bir ürünü hem tasarlama hem de üretme yetkisine sahiptirler. Ancak yalnızca tasarım yapan mühendislik şirketleri sadece DOA, yalnızca fason üretim yapan tesisler ise sadece POA ile faaliyet gösterebilir.

Part 21'in yasal dayanağı Commission Regulation (EU) No 748/2012'dir ve Part 21 bu düzenlemenin Annex I (Ek I) bölümünde yer alır. Bu regülasyon, AB genelinde hava aracı ürünlerinin tasarım ve üretim sertifikasyonunu yasal olarak bağlayıcı hale getirir.

Tip sertifikası, bir hava aracı, motor veya pervane tasarımının belirlenen uçuşa elverişlilik gereksinimlerini karşıladığını gösteren onaydır. Bir kez verildiğinde, o tasarıma uygun üretilen tüm ürünler aynı tip onayı temelinde değerlendirilir. Tasarımda yapılan büyük değişiklikler ise tamamlayıcı tip sertifikası (STC) ile onaylanır.

İkisi de aynı amaca, yani hava aracı tasarım ve üretiminin sertifikasyonuna hizmet eder ve büyük ölçüde benzer prensiplere dayanır. EASA Part 21 Avrupa'da, FAA Part 21 ise Amerika Birleşik Devletleri'nde geçerlidir. İki otorite arasında ikili anlaşmalarla karşılıklı tanıma mekanizmaları bulunsa da, belge ayrıntıları ve süreçleri birebir aynı değildir.

Part 21 yasal bir çerçeve olmakla birlikte, üretim tarafında (POA) genellikle AS9100 havacılık kalite yönetim sistemiyle birlikte uygulanır. Aviyonik yazılım ve donanım geliştiren kuruluşlar ise tasarım güvencesi için DO-178C (yazılım) ve DO-254 (donanım) standartlarına da uyum sağlar.