AQAP-2110 Nedir? NATO Kalite Güvence Standardı Rehberi
Bir savunma sanayi firması NATO ülkesine askeri malzeme tedarik edecek. İhale şartnamesinde "AQAP-2110 uyumu gereklidir" yazıyor. Bu ne anlama geliyor ve nasıl karşılanır?
AQAP-2110, NATO üyesi ülkelerin savunma tedariklerinde kalite güvencesi için kullandığı temel standarttır.
AQAP Ne Demek?
AQAP, "Allied Quality Assurance Publication" ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçe karşılığı **"Müttefik Kalite Güvence Yayını"**dır.
NATO Standardizasyon Ofisi (NSO) tarafından yayınlanan AQAP serisi, savunma tedariklerinde kalite güvence gereksinimlerini tanımlar.
AQAP-2110 Tanımı
AQAP-2110 tam adıyla "NATO Quality Assurance Requirements for Design, Development and Production" — Tasarım, Geliştirme ve Üretim için NATO Kalite Güvence Gereksinimleri.
Kapsam:
- Askeri ürün ve sistemlerin tasarımı
- Geliştirme süreçleri
- Üretim ve imalat
- Entegrasyon ve test
AQAP Serisi Standartlar
NATO kalite güvence sistemi, farklı tedarik türleri için çeşitli AQAP yayınları içerir:
| AQAP | İçerik |
|---|---|
| AQAP-2000 | NATO Kalite Güvence Politikası |
| AQAP-2070 | NATO Müttefik Kalite Güvence Prosedürleri |
| AQAP-2105 | NATO Kalite Güvence Gereksinimleri - Muayene için |
| AQAP-2110 | Tasarım, geliştirme ve üretim gereksinimleri |
| AQAP-2120 | Üretim gereksinimleri |
| AQAP-2130 | Muayene gereksinimleri |
| AQAP-2131 | Nihai muayene gereksinimleri |
| AQAP-2210 | Yazılım kalite güvence gereksinimleri |
| AQAP-2310 | Proje kalite yönetimi gereksinimleri |
Hangi AQAP Ne Zaman Kullanılır?
| Tedarik Türü | Önerilen AQAP |
|---|---|
| Yeni ürün tasarımı ve geliştirme | AQAP-2110 |
| Mevcut tasarıma göre üretim | AQAP-2120 |
| Basit muayene/test | AQAP-2130 veya 2131 |
| Yazılım geliştirme | AQAP-2210 |
| Büyük projeler | AQAP-2310 |
AQAP-2110 ve ISO 9001 İlişkisi
AQAP-2110, ISO 9001 kalite yönetim sistemini temel alır ve savunma sektörüne özgü ek gereksinimler ekler.
Yapı
AQAP-2110 yapısı:
- ISO 9001 gereksinimleri (aynen dahil edilir)
- AQAP ek gereksinimleri (ISO 9001'in üzerine)
Temel Farklar
| Alan | ISO 9001 | AQAP-2110 Ek Gereksinimleri |
|---|---|---|
| Konfigürasyon yönetimi | Genel | Detaylı CM gereksinimleri |
| Devlet temsilcisi | Yok | GQA (Devlet Kalite Güvencesi) |
| Muayene bildirimi | Yok | Muayene noktası bildirimi |
| Objektif kalite kanıtı | Genel | OQE gereksinimleri |
| Tedarikçi yönetimi | Genel | Alt yüklenici GQA bildirimi |
| FAI | Genel | İlk madde muayenesi zorunlu |
GQA - Devlet Kalite Güvencesi
AQAP sisteminin kritik bileşeni GQA (Government Quality Assurance) kavramıdır.
GQA Nedir?
GQA, müşteri hükümetin (alıcı ülke) tedarikçinin kalite sistemini ve ürünlerini denetlemesidir.
GQA aktiviteleri:
- Kalite sistemi denetimleri
- Üretim süreç izleme
- Muayene noktası katılımı
- Ürün kabul aktiviteleri
- Dokümantasyon gözden geçirme
GQAR - Devlet Kalite Güvence Temsilcisi
GQAR (Government Quality Assurance Representative) müşteri hükümet adına tedarikçide görev yapan yetkilidir.
Türkiye'de:
- Milli Savunma Bakanlığı (MSB) Kalite Yönetim Başkanlığı
- Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) koordinasyonu
GQAR yetkileri:
- Tesise erişim
- Kayıtları inceleme
- Muayenelere katılım
- Uygunsuzlukları raporlama
- Ürün kabulü/reddi
Uluslararası GQA
NATO ülkeleri arasında tedariklerde, GQA üretim ülkesinde gerçekleştirilir:
Örnek:
- Türk firması Almanya'ya malzeme satıyor
- GQA aktiviteleri Türkiye'de MSB tarafından yapılır
- Sonuçlar Almanya'ya SQAR ile raporlanır
AQAP-2110 Temel Gereksinimleri
Konfigürasyon Yönetimi
AQAP-2110, ISO 9001'in ötesinde detaylı konfigürasyon yönetimi gerektirir:
Konfigürasyon tanımlama:
- Konfigürasyon öğelerinin (CI) belirlenmesi
- Baseline tanımları
- Ürün yapısı dokümantasyonu
Konfigürasyon kontrolü:
- Değişiklik talebi süreci
- Etki analizi
- Onay mekanizması
- Uygulama doğrulama
Konfigürasyon durum muhasebesi:
- Değişiklik geçmişi
- Baseline durumu
- Sapma/izin kayıtları
Konfigürasyon doğrulama:
- Fonksiyonel konfigürasyon denetimi
- Fiziksel konfigürasyon denetimi
Objektif Kalite Kanıtı (OQE)
OQE (Objective Quality Evidence) ürün ve süreç uygunluğunun objektif kanıtıdır.
OQE örnekleri:
- Test raporları
- Muayene kayıtları
- Sertifikalar
- İzlenebilirlik kayıtları
- Kalibrasyon belgeleri
AQAP gereksinimleri:
- OQE'nin tanımlanması
- Saklama süreleri
- Erişilebilirlik
- GQAR'a sunulabilirlik
Muayene Bildirimi
Tedarikçi, belirli muayene noktalarını müşteriye/GQAR'a bildirmelidir:
Zorunlu bildirim noktaları:
- Kritik muayeneler
- Kabul testleri
- FAI (İlk Madde Muayenesi)
- Nihai muayene
Bildirim içeriği:
- Muayene tarihi ve yeri
- Muayene türü
- Ürün tanımı
- Katılım talebi (evet/hayır)
İlk Madde Muayenesi (FAI)
AQAP-2110, ilk üretim parçalarının tam doğrulamasını gerektirir.
FAI kapsamı:
- Tüm tasarım gereksinimleri
- Boyutsal doğrulama
- Fonksiyonel test
- Malzeme doğrulama
- Proses doğrulama
İlgili standart: AS9102 FAI standardı sıklıkla referans alınır.
Tedarikçi Yönetimi
Alt yüklenici bildirimi:
- GQA kapsamındaki alt yüklenicilerin bildirimi
- Alt yüklenici onayı (gerekirse)
- Alt yüklenici GQA koordinasyonu
Tedarik zinciri şeffaflığı:
- Kritik malzeme kaynakları
- Alt yüklenici kalite durumu
Özel Prosesler
Kaynak, ısıl işlem, kaplama gibi özel prosesler için:
- Proses kalifikasyonu
- Operatör sertifikasyonu
- Proses kontrol
- NADCAP veya eşdeğer akreditasyon (gerekiyorsa)
AQAP-2110 Sertifikasyonu
Doğrudan Sertifikasyon
AQAP-2110 için ayrı bir "sertifika" yoktur. Ancak:
- ISO 9001 sertifikası: Temel gereksinim
- AQAP ek uyumu: Denetimle doğrulanır
- GQA onayı: Müşteri/hükümet tarafından
Uyum Denetimi
Denetim türleri:
- Müşteri denetimi
- GQAR denetimi
- MSB kalite denetimi
- Üçüncü taraf denetimi (sözleşme gereksinimi)
Türkiye'de AQAP
MSB Kalite Yönetim Başkanlığı:
- AQAP uyum denetimleri
- Tedarikçi değerlendirmesi
- GQA hizmetleri
SSB Projeleri:
- AQAP gereksinimleri sözleşmede belirtilir
- Ana yüklenici sorumluluğu
- Alt yüklenici zincirine yayılım
Sektörel Uzmanlık için Profesyonel Eğitimler
AS9100, DO-178C, DO-254, NADCAP, AMS 2750 ve daha fazlası için sektör deneyimli uzman eğitmenlerden sertifikalı eğitim programları.
Eğitimleri KeşfetSertifikalı Eğitimler
Uluslararası geçerlilikte sertifikalar
Uzman Eğitmenler
Sektör deneyimli profesyoneller
Uygulamalı İçerik
Gerçek vaka çalışmaları
Esnek Programlar
Online ve yüz yüze seçenekler
AQAP-2110 Uygulama Adımları
Adım 1: ISO 9001 Temeli
- Mevcut ISO 9001 sisteminizi gözden geçirin
- Yoksa önce ISO 9001 sertifikasyonu alın
- ISO 9001 uyumunun tam olduğundan emin olun
Adım 2: GAP Analizi
AQAP-2110 ek gereksinimlerini ISO 9001 sisteminizle karşılaştırın:
Tipik GAP alanları:
- Konfigürasyon yönetimi prosedürleri
- OQE tanımları ve saklama
- GQAR erişim prosedürleri
- Muayene bildirim sistemi
- FAI prosedürü
Adım 3: Prosedür Geliştirme
Eksik prosedürleri oluşturun veya mevcutları güncelleyin:
- Konfigürasyon yönetimi prosedürü
- GQAR koordinasyon prosedürü
- Muayene bildirim prosedürü
- OQE yönetimi prosedürü
Adım 4: Uygulama ve Kayıt
- Prosedürleri hayata geçirin
- Personeli eğitin
- Kayıt sistemini kurun
- İç denetim yapın
Adım 5: GQAR Koordinasyonu
- MSB/GQAR ile iletişim kurun
- Tesis tanıtımı yapın
- Denetim taleplerini karşılayın
AQAP-2110 ve Diğer Standartlar
AQAP-2110 + AS9100
Havacılık savunma ürünleri için:
| Gereksinim | AQAP-2110 | AS9100 |
|---|---|---|
| ISO 9001 bazı | ✓ | ✓ |
| Konfigürasyon yönetimi | ✓ | ✓ |
| Risk yönetimi | Sınırlı | ✓ |
| FAI | ✓ | ✓ |
| GQA | ✓ | - |
| Özel prosesler | ✓ | ✓ |
Birçok havacılık savunma firması her iki standardı da uygular.
AQAP-2210 (Yazılım)
Yazılım içeren sistemlerde AQAP-2110 + AQAP-2210 birlikte uygulanır.
AQAP-2210 kapsamı:
- Yazılım yaşam döngüsü
- Yazılım kalite güvencesi
- DO-178C referansı (havacılık için)
Sözleşme Gereksinimleri
AQAP Referansı
NATO tedarik sözleşmelerinde AQAP şöyle referans verilir:
Tedarikçi, bu sözleşme kapsamındaki tüm tasarım, geliştirme
ve üretim faaliyetlerinde AQAP-2110 Edition x gereksinimlerini
karşılayacaktır.
Ek Sözleşme Maddeleri
Tipik maddeler:
- GQA erişimi
- Muayene bildirimi süreleri
- OQE saklama süreleri
- Alt yüklenici onayı
- Konfigürasyon baseline onayı
Maliyet Etkileri
AQAP uyumu ek maliyet getirir:
- Dokümantasyon artışı
- GQAR koordinasyonu
- Ek denetim ve muayene
- Konfigürasyon yönetimi sistemi
Bu maliyetler teklif aşamasında hesaba katılmalıdır.
Yaygın Zorluklar
Zorluk 1: Konfigürasyon Yönetimi Altyapısı
Sorun: Mevcut sistemler yetersiz.
Çözüm:
- PLM/PDM sistemi yatırımı
- Değişiklik kontrol prosedürü
- Baseline yönetimi eğitimi
Zorluk 2: OQE Yönetimi
Sorun: Hangi kayıtların OQE olduğu belirsiz.
Çözüm:
- OQE matriksi oluştur
- Saklama süreleri tanımla
- Arşiv sistemi kur
Zorluk 3: GQAR İletişimi
Sorun: GQAR süreçleri bilinmiyor.
Çözüm:
- MSB ile erken iletişim
- Prosedürleri öğren
- Bildirim takvimi oluştur
Zorluk 4: Alt Yüklenici Uyumu
Sorun: Alt yükleniciler AQAP'tan haberdar değil.
Çözüm:
- Alt yüklenici değerlendirmesi
- AQAP gereksinimlerini sözleşmeye yansıt
- Alt yüklenici GQA koordinasyonu
Sıkça Sorulan Sorular
AQAP-2110 sertifikası var mı?
Doğrudan AQAP-2110 sertifikası yoktur. ISO 9001 sertifikası temel gereksinimdir, AQAP uyumu denetimle doğrulanır ve GQA tarafından onaylanır.
AQAP zorunlu mu?
NATO ülkeleri savunma tedariklerinde sözleşme ile zorunlu tutulabilir. Sivil ürünlerde gerekli değildir.
AQAP ve ISO 9001 yeterli mi?
AQAP-2110 için ISO 9001 temel gereksinimdir. Ancak AQAP ek gereksinimleri (konfigürasyon yönetimi, GQA, vb.) ayrıca karşılanmalıdır.
Türkiye'de AQAP denetimi kim yapar?
MSB Kalite Yönetim Başkanlığı ve SSB koordinasyonunda ilgili birimler. Uluslararası tedariklerde GQAR aktiviteleri MSB tarafından yürütülür.
AQAP-2120 ne zaman yeterli?
Tasarım sorumluluğu müşteride ise ve tedarikçi sadece üretime odaklanıyorsa AQAP-2120 yeterli olabilir. Tasarım ve geliştirme varsa AQAP-2110 gerekir.
AQAP-2110, NATO savunma tedariklerinde kalite güvencesinin temelidir. ISO 9001 üzerine inşa edilen ek gereksinimler, savunma ürünlerinin güvenilirliğini ve izlenebilirliğini sağlar.
