API Standartları Nedir? Petrol ve Gaz Endüstrisi Standartları Rehberi

API (American Petroleum Institute – Amerikan Petrol Enstitüsü), 1919 yılında kurulan ve petrol, doğalgaz ve petrokimya endüstrisinin en önemli standart geliştirme kuruluşudur. API, 700'den fazla standart ve tavsiye edilen uygulama yayınlamış olup, bu standartlar dünya genelinde rafineri, petrokimya tesisi, boru hattı ve off-shore platformlarda referans olarak kullanılır.

API standartları, ekipman tasarımı, imalat, muayene, bakım ve emniyet konularını kapsayarak endüstride güvenlik ve güvenilirlik sağlar.

API Standart Kategorileri

API standartları dört ana gruba ayrılır:

Grup	Kapsam	Örnek Standartlar
Ekipman Tasarımı	Tank, pompa, kompresör, vana	API 650, 610, 617, 6D
Muayene ve Bakım	Servis muayenesi, bakım planlaması	API 570, 510, 653
Risk Yönetimi	Risk bazlı muayene, güvenilirlik	API 580, 581
Güvenlik ve Çevre	Proses güvenliği, emisyon	API 521, RP 752, RP 2001

Ekipman Tasarım Standartları

API 650 – Kaynaklı Çelik Tanklar

API 650, atmosferik basınçta veya düşük iç basınçta (≤2.5 psi) çalışan kaynaklı çelik depolama tanklarının tasarım, imalat, montaj ve test kurallarını belirler.

Kapsam:

Ham petrol, petrol ürünleri, kimyasallar ve su depolama tankları
Düz tabanlı, silindirik, dikey eksenli tanklar
Atmosferik ve düşük basınç tankları

Temel Özellikler:

Cidar kalınlığı hesabı (1-foot ve variable-design-point method)
Rüzgâr ve deprem yüklerine karşı stabilite analizi
Taban plakası, çatı ve nozul tasarım kuralları
Kaynak gereksinimleri ve NDT muayene planı
Hidrostatik test (su doldurma testi)

API 610 – Santrifüj Pompalar

API 610, petrol, petrokimya ve doğalgaz endüstrisi için santrifüj pompaların minimum gereksinimlerini tanımlar.

Kapsam:

Tip OH (Overhung), BB (Between Bearings), VS (Vertically Suspended)
11 farklı pompa konfigürasyonu
Tehlikeli ve yanıcı akışkanlar için tasarım gereksinimleri

API 617 – Eksenel ve Santrifüj Kompresörler

Petrokimya tesislerindeki kritik döner ekipmanlar için tasarım, malzeme, test ve muayene kurallarını belirler.

API 6D – Boru Hattı Vanaları

Boru hattı uygulamalarında kullanılan vanaların (ball, gate, plug, check) tasarım, malzeme, test ve işaretleme gereksinimlerini kapsar.

Muayene ve Bakım Standartları

API 510 – Basınçlı Kap Muayenesi

API 510, servis halindeki basınçlı kapların muayene, tamir, modifikasyon ve yeniden değerlendirme kurallarını belirler.

Temel Konular:

Korozyon hızı hesabı ve kalan ömür tahmini
Minimum cidar kalınlığı değerlendirmesi
Tamir ve modifikasyon prosedürleri
Muayene aralıkları ve planlaması
Sıcak çalışma (hot work) kuralları

API 570 – Boru Hattı Muayenesi

API 570, servis halindeki metalik boru hatlarının muayene, tamir, modifikasyon ve yeniden değerlendirme kurallarını kapsar.

Temel Konular:

Boru hattı korozyon değerlendirmesi
Minimum cidar kalınlığı hesabı
Küçük bağlantı (small bore) muayene gereksinimleri
Enjeksiyon noktaları ve dead-leg muayenesi
CUI (Corrosion Under Insulation) kontrol programı

API 653 – Tank Muayenesi

Servis halindeki depolama tanklarının muayene, tamir, modifikasyon ve yeniden inşa kurallarını belirler. API 650'ye göre üretilmiş tanklara uygulanır.

Risk Bazlı Muayene (RBI)

API 580 – Risk Bazlı Muayene (Genel)

API 580, Risk-Based Inspection (RBI) metodolojisinin temel prensiplerini ve uygulama çerçevesini tanımlar.

Temel Prensipler:

Risk = Olasılık × Sonuç
Hasar mekanizmalarının tanımlanması
Muayene etkinliğinin değerlendirilmesi
Risk bazlı muayene planlaması

API 581 – Risk Bazlı Muayene (Metodoloji)

API 581, RBI'ın nicel uygulamasını detaylandırır:

Arıza Olasılığı (POF): Hasar mekanizmalarına göre hesaplama
Arıza Sonucu (COF): Yanıcı/toksik sızıntı, finansal kayıp, çevresel etki
Risk Matrisi: POF ve COF'un birleştirilmesi
Muayene Planı: Risk seviyesine göre muayene yöntemi, kapsamı ve aralığı

RBI'ın Faydaları

Güvenlik Artışı: Yüksek riskli ekipmanlara odaklanma
Maliyet Optimizasyonu: Düşük riskli ekipmanlarda muayene azaltma
Planlı Bakım: Beklenmedik arızaların önlenmesi
Yasal Uyum: Düzenleyici otoritelerin RBI yaklaşımını kabul etmesi

Tıbbi Cihaz Sektörü

Tıbbi Cihaz Sektöründe Profesyonel Yetkinlik

ISO 13485, MDR/IVDR regülasyonları ve CE belgelendirme süreçlerini uygulamalı eğitimlerle öğrenin.

Eğitimleri Keşfet

ISO 13485

Tıbbi cihaz kalite yönetim sistemi

MDR/IVDR

AB tıbbi cihaz ve IVD regülasyonları

Risk Yönetimi

ISO 14971 risk analizi ve değerlendirmesi

CE Belgelendirme

Teknik dosya ve uygunluk değerlendirmesi

API Sertifikasyon Programları

API, mühendis ve teknisyenler için bireysel sertifikasyon programları sunar:

Sertifika	Kapsam
API 510	Basınçlı Kap Müfettişi
API 570	Boru Hattı Müfettişi
API 653	Tank Müfettişi
API 580	Risk Bazlı Muayene Uzmanı
API 571	Korozyon ve Malzeme Uzmanı
API 577	Kaynak Muayene ve Metalurji Uzmanı
API 936	Refrakter Muayene Uzmanı
API 1169	Boru Hattı İnşaat Müfettişi

Sertifika Sınavları

Format: Açık kitap (open book), çoktan seçmeli
Süre: Genellikle 7-8 saat
Geçerlilik: 3 yıl (yenileme sınavı veya PDH puanı ile)
Ön Koşul: İlgili alanda iş deneyimi (genellikle 2-5 yıl)
Dil: İngilizce

Sektörel Uygulama Alanları

Rafineri

API 650 (depolama tankları), API 510/570 (servis muayenesi)
API 580/581 (RBI), API 521 (basınç tahliye sistemleri)

Petrokimya

API 610 (pompalar), API 617 (kompresörler)
API 510/570 (muayene), API 571 (hasar mekanizmaları)

Doğalgaz ve Boru Hattı

API 6D (vanalar), API 1104 (boru hattı kaynağı)
API 1169 (boru hattı inşaat denetimi)

Off-shore

API 2A (sabit platform tasarımı), API RP 2SIM (yapısal bütünlük)

Kariyer ve İş Fırsatları

API Bilgisi Gerektiren Pozisyonlar

Statik Ekipman Mühendisi: API 510/570/653 muayene planlaması
Döner Ekipman Mühendisi: API 610/617 pompa ve kompresör
Korozyon Mühendisi: API 571 hasar mekanizmaları, API 580/581 RBI
Tank Mühendisi: API 650 tasarım, API 653 muayene
Boru Hattı Mühendisi: API 570 muayene, ASME B31.3 tasarım
Güvenilirlik Mühendisi: API 580/581 RBI, bakım stratejisi

Maaş ve Talep

API sertifikalı müfettişler ve mühendisler, özellikle Orta Doğu, Kuzey Afrika ve Güneydoğu Asya'da yüksek talep görmektedir. API 510 ve API 570 sertifikaları en çok aranan sertifikalar arasındadır.

Sıkça Sorulan Sorular

API standartları zorunlu mu?

API standartları kendi başlarına yasal zorunluluk değildir, ancak birçok ülkede düzenleyici otoriteler API standartlarına atıfta bulunur. Örneğin, ABD'de OSHA ve EPA düzenlemelerinde API standartlarına referans verilir. Rafineri ve petrokimya tesislerinde fiilen zorunlu kabul edilir.

API 510 ile ASME Section VIII arasındaki fark nedir?

ASME Section VIII yeni basınçlı kapların tasarım ve imalat kurallarını belirlerken, API 510 mevcut (servis halindeki) basınçlı kapların muayene, tamir ve değerlendirme kurallarını kapsar. Birisi imalat, diğeri servis dönemi standardıdır.

API sertifikası almak için ne kadar deneyim gerekir?

API sertifika programlarına göre değişir. API 510 ve API 570 için genellikle 5 yıl ilgili iş deneyimi istenir. Mühendislik diploması olan adaylar için bu süre 2-3 yıla düşebilir. API 580 için özel bir deneyim şartı bulunmamaktadır.

RBI (Risk Bazlı Muayene) neden önemlidir?

Geleneksel zaman bazlı muayene programları, tüm ekipmanlara aynı muayene aralığını uygular. RBI ise risk seviyesine göre kaynakları optimize eder: yüksek riskli ekipmanlar daha sık, düşük riskli ekipmanlar daha az muayene edilir. Bu yaklaşım güvenliği artırırken maliyetleri %25-50 azaltabilir.

Sonuç

API standartları, petrol, doğalgaz ve petrokimya endüstrisinin omurgasını oluşturur. API 650 depolama tankları, API 610 pompalar, API 570/510 servis muayenesi ve API 580/581 risk bazlı muayene konularında derin bilgi, bu sektörlerde kariyer yapan mühendisler için kritik öneme sahiptir.

Acadezone'un mühendislik sertifika programları ile API standartları, basınçlı ekipman muayenesi ve risk bazlı değerlendirme konularında uzmanlaşabilir, petrokimya ve enerji sektöründe kariyer fırsatlarınızı artırabilirsiniz.