Spagetti Diyagramı Nedir?

Spagetti diyagramı, bir kişinin, malzemenin veya dokümanın belirli bir süreç içinde izlediği fiziksel yolu, ölçekli bir yerleşim planı üzerine çizerek görselleştiren bir yalın üretim aracıdır. Ortaya çıkan karmaşık çizgiler bir tabak spagettiye benzediği için bu isimle anılır.

Yalın üretim araçları arasında en sade ve en hızlı sonuç veren tekniklerden biridir. Uygulamak için gelişmiş bir yazılıma ya da uzun bir eğitime ihtiyacınız yoktur; elinizde bir yerleşim planı ve bir kalem olması yeterlidir. Buna rağmen, ortaya koyduğu sonuçlar genellikle ekipleri şaşırtır: Bir operatörün tek bir vardiyada kilometrelerce gereksiz yürüyüş yaptığını görmek, iyileştirme motivasyonunu anında yükseltir.

Spagetti diyagramı, yalın üretim felsefesindeki yedi israftan biri olan gereksiz hareket (motion) israfını tespit etmek için kullanılan birincil araçlardan biridir. Aynı zamanda gereksiz taşıma (transport) israfının görselleştirilmesinde de oldukça etkilidir. Bir anlamda, veriye dayalı karar alma sürecinin en somut hali olarak düşünülebilir: Çizgiler ne kadar uzun ve karmaşıksa, süreçte o kadar çok iyileştirme fırsatı var demektir.

Spagetti Diyagramı Ne İşe Yarar?

Spagetti diyagramının temel kullanım alanlarını aşağıdaki tabloda özetleyebiliriz:

Kullanım Alanı	Açıklama
Hareket israfını görünür kılmak	Operatörün, malzemenin veya dokümanın gereksiz yere kat ettiği mesafeyi somutlaştırır
Yerleşim verimliliğini değerlendirmek	Mevcut makine, iş istasyonu ve depo düzeninin ne kadar verimli olduğunu ortaya koyar
İyileştirilmiş yerleşim tasarlamak	Mevcut durum haritasından yola çıkarak daha kısa yollu bir yerleşim planı oluşturmayı sağlar
5S çalışmalarına temel oluşturmak	5S uygulamalarının "Düzenleme (Seiton)" adımında referans veri sunar
Yürüme mesafesini somutlaştırmak	Operatörün bir parça üretmek veya bir iş emrini tamamlamak için ne kadar yürüdüğünü metre cinsinden gösterir
Önce/sonra karşılaştırması yapmak	Yerleşim değişikliğinin etkisini ölçülebilir biçimde kanıtlar

Spagetti diyagramının en güçlü yanlarından biri, teknik bilgisi olmayan kişilerin bile sonucu bir bakışta anlamasıdır. Bir iyileştirme sunumunda yöneticilere "toplam yürüme mesafesini %60 azalttık" demek yerine, iki diyagramı yan yana koymak çok daha ikna edicidir.

Spagetti Diyagramı Nasıl Çizilir? (Adım Adım)

Spagetti diyagramı çizmek için herhangi bir özel sertifika veya karmaşık araç gerekmez. Aşağıdaki yedi adımı takip etmeniz yeterlidir.

Adım 1: Ölçekli Yerleşim Planını Hazırlayın

İlk adım, analiz yapacağınız alanın ölçekli bir yerleşim planını elde etmektir. Bu plan; makine konumlarını, iş istasyonlarını, depo raflarını, ofis masalarını veya laboratuvar tezgahlarını içermelidir. Halihazırda bir AutoCAD çizimi varsa onun çıktısını alabilirsiniz. Yoksa, A3 boyutunda bir kağıda elle çizim yapmanız bile yeterlidir. Önemli olan, alanın genel oranlarının doğru yansıtılmasıdır.

Adım 2: İzlenecek Öğeyi Belirleyin

Neyi takip edeceksinize karar verin:

Kişi: Bir operatör, hemşire, depo görevlisi veya ofis çalışanı
Malzeme: Hammadde, yarı mamul veya bitmiş ürün
Doküman/Bilgi: Bir onay formu, iş emri veya numune

Her seferinde yalnızca bir öğeyi takip edin. Birden fazla öğeyi aynı anda izlemek, diyagramı okunmaz hale getirir.

Adım 3: Sahaya Gidin (Gemba)

Gemba yaklaşımını benimseyin: masanızdan kalıp sahaya inin. Spagetti diyagramı ofiste oturarak çizilemez. Gerçek süreci, gerçek koşullarda, gerçek zamanda gözlemlemeniz gerekir. Sürecin başlangıç noktasında konumlanın ve izlemeye başlayın.

Adım 4: Her Hareketi Çizin

Gözlemlediğiniz kişi veya malzeme her yer değiştirdiğinde, yerleşim planı üzerinde başlangıç noktasından hedef noktasına doğru bir çizgi çekin. Çizgiyi mümkün olduğunca gerçek rotaya uygun çizmeye çalışın. Kestirme yollar, merdiven inip çıkmalar, farklı katlara geçişler gibi detayları da dahil edin.

Pratik ipucu: Farklı renk kalemler kullanarak farklı hareket türlerini ayırt edebilirsiniz. Örneğin kırmızı kalem kişi hareketi, mavi kalem malzeme hareketi, yeşil kalem bilgi akışı için kullanılabilir.

Adım 5: Toplam Mesafeyi Ölçün

Gözlem tamamlandıktan sonra toplam yürüme veya taşıma mesafesini hesaplayın. Ölçekli plan üzerinde cetvel kullanarak metre cinsinden ölçüm yapabilirsiniz. Alternatif olarak, gözlem sırasında adım sayısı tutmak da kabul edilebilir bir yöntemdir (ortalama bir adım yaklaşık 0,7 metre kabul edilir). Bazı ekipler adımsayar (pedometre) kullanarak daha hassas sonuçlar elde eder.

Adım 6: Tekrarlanan ve Gereksiz Yolları İşaretleyin

Diyagramı incelediğinizde belirli bölgelerde çizgilerin yoğunlaştığını göreceksiniz. Bu yoğun bölgeler, tekrarlanan gereksiz hareketlerin göstergesidir. Bunları fosforlu kalemle işaretleyin ve şu soruları sorun:

Bu hareket neden yapılıyor?
Bu istasyon daha yakına taşınabilir mi?
Bu adım tamamen ortadan kaldırılabilir mi?
Bu iki iş birleştirilebilir mi?

Adım 7: İyileştirilmiş Yerleşimi Tasarlayın ve Karşılaştırın

Tespit ettiğiniz iyileştirme fırsatlarını değerlendirerek yeni bir yerleşim planı oluşturun. Bu yeni yerleşim üzerinde aynı süreci tekrar çizerek ikinci bir spagetti diyagramı elde edin. İki diyagramı yan yana koyduğunuzda iyileştirmenin boyutunu somut olarak görebilirsiniz.

Uygulama Örnekleri

Örnek 1: Üretim Hattında Operatör Hareketi

Bir metal işleme tesisinde CNC operatörünün vardiya boyunca izlediği güzergah incelenmiştir. Operatör, parça işleme sürecinde CNC tezgahı ile ölçüm odası, kontrol istasyonu, alet deposu ve hammadde rafı arasında sürekli gidip geliyordu. Spagetti diyagramı çizildiğinde ortaya çıkan sonuç çarpıcıydı: operatör tek bir vardiyada toplam 3,2 km yürüyordu.

Yapılan iyileştirmeler:

Ölçüm cihazı hat kenarına taşındı (ölçüm odası yürüyüşü ortadan kalktı)
Sık kullanılan takımlar tezgah yanına yerleştirildi
Hammadde besleme sistemi tezgaha yaklaştırıldı

Sonuç: Vardiya başına yürüme mesafesi 1,1 km'ye düştü. Yüzde 66'lık bir azalma sağlanırken, operatörün tezgah başında geçirdiği süre belirgin biçimde arttı ve günlük üretim adedi yükseldi.

Örnek 2: Ofis ve İdari Süreçlerde

Bir üretim firmasının satın alma departmanında, bir satın alma onay formunun fiziksel akışı izlenmiştir. Form; talep eden departmandan satın alma birimine, oradan bütçe kontrole, sonra müdürlük onayına, tekrar satın almaya ve son olarak muhasebe birimine gidiyordu. Doküman, farklı katlardaki beş farklı birim arasında toplam 480 metre yol kat ediyordu ve ortalama onay süresi 3 iş günüydü.

Yapılan iyileştirme: Onay süreci dijitalleştirildi, elektronik onay akışına geçildi.

Sonuç: Fiziksel hareket sıfıra indi, onay süresi 4 saate düştü.

Örnek 3: Hastane ve Laboratuvar Ortamı

Bir devlet hastanesinin dahiliye servisinde, hemşirenin bir ilaç uygulama döngüsündeki hareketi izlenmiştir. Hemşire; hasta başından ilaç hazırlama odasına, oradan bilgisayar terminaline (ilaç kaydı için), tekrar hasta başına gidiyordu. Her hasta için bu döngü tekrarlandığında, 10 hastalık bir turda toplam 1,8 km yürüyüş ortaya çıkıyordu.

Yapılan iyileştirmeler:

Mobil ilaç arabası sistemi devreye alındı
Koridora ek kayıt terminali yerleştirildi
İlaç hazırlama istasyonu servis merkezine taşındı

Sonuç: Aynı tur 0,6 km'ye düştü, hemşirenin hasta başında geçirdiği süre arttı.

Spagetti Diyagramı ve 7 İsraf

Yalın üretim felsefesinin temelinde yatan kavramlardan biri, Japonca'da muda olarak adlandırılan yedi israf türüdür:

İsraf Türü (Muda)	Açıklama	Spagetti Diyagramı ile İlişkisi
Taşıma (Transport)	Malzemenin gereksiz yere taşınması	Doğrudan görselleştirir
Stok (Inventory)	Fazla envanter tutma	Dolaylı etki
Hareket (Motion)	Kişinin gereksiz hareketi	Doğrudan görselleştirir
Bekleme (Waiting)	Süreçteki bekleme süreleri	Dolaylı etki
Aşırı İşleme (Overprocessing)	Gereksiz ek işlem	Dolaylı etki
Aşırı Üretim (Overproduction)	İhtiyaçtan fazla üretim	Dolaylı etki
Hata (Defects)	Kalite hataları ve yeniden işleme	Dolaylı etki

Spagetti diyagramı, bu yedi israf arasından özellikle hareket (motion) ve taşıma (transport) israflarını doğrudan görselleştiren bir araçtır. Diyagram üzerindeki her çizgi, potansiyel bir israfı temsil eder. Çizgilerin kısalması ve sadeleşmesi, israfın azaldığının somut kanıtıdır.

Değer akışı perspektifinden bakıldığında, spagetti diyagramı VSM (Değer Akış Haritalama) çalışmalarının tamamlayıcı bir aracı olarak da değerlendirilebilir. VSM sürecin zaman boyutunu haritalandırırken, spagetti diyagramı mekan boyutunu haritalandırır.

Size Uygun Eğitimi Bulun

Bireysel mi yoksa kurumsal mı eğitim arıyorsunuz?

Dijital ve Kağıt Üzerinde Spagetti Diyagramı

Spagetti diyagramı iki farklı yaklaşımla oluşturulabilir:

Kriter	Kağıt Üzerinde (Geleneksel)	Dijital
Araç	Yerleşim planı çıktısı + renkli kalemler	Yazılım veya IoT sensörleri
Hız	Anında başlanabilir	Kurulum süresi gerektirir
Maliyet	Neredeyse sıfır	Yazılım lisansı veya sensör yatırımı
Doğruluk	Gözlemcinin dikkatine bağlı	Sensörlerle yüksek doğruluk
Ekip katılımı	Yüksek (herkes sahada birlikte çalışır)	Düşük (veri ekranda görülür)
Sürekli izleme	Uygun değil	Gerçek zamanlı takip mümkün

Geleneksel kağıt-kalem yöntemi, çoğu uygulama için fazlasıyla yeterlidir. Özellikle Kaizen etkinliklerinde ve ekip çalışmalarında, herkesin sahada birlikte gözlem yapması ve çizgi çizmesi, hem katılımı hem de sahiplenmeyi artırır. Dijital araçlar ise sürekli izleme gereken büyük tesislerde veya veri analitiğinin kritik olduğu ortamlarda tercih edilebilir.

Pratikte en sık karşılaşılan yaklaşım şudur: Önce kağıt üzerinde hızlı bir spagetti diyagramı çizilir, iyileştirme fırsatları tespit edilir ve uygulama yapılır. Sonrasında gerekirse dijital araçlara geçiş değerlendirilir.

Spagetti Diyagramı İçin Pratik İpuçları

Sahada uygulama yaparken aşağıdaki ipuçları işinizi kolaylaştıracaktır:

1. Gerçek gözlem yapın, varsaymayın. En deneyimli süreç mühendisleri bile sahaya indiğinde sürprizlerle karşılaşır. Operatörün "normalde ne yaptığını" sormak yerine, gerçekte ne yaptığını izleyin. Bu, Gemba yaklaşımının temelidir.

2. Farklı renk kalemler kullanın. Kişi hareketi, malzeme akışı ve bilgi akışı için ayrı renkler kullanmak, diyagramın okunabilirliğini önemli ölçüde artırır. Örneğin: kırmızı = operatör, mavi = malzeme, yeşil = doküman.

3. Bir vardiya boyunca izleyin. Kısa süreli gözlemler yanıltıcı olabilir. Sabah ile öğleden sonra arasında, ya da vardiya başlangıcı ile bitişi arasında önemli farklılıklar olabilir. Mümkünse tam bir vardiya boyunca gözlem yapın.

4. Ekipçe yapın. Kaizen etkinliklerinde spagetti diyagramını ekip olarak çizmek, hem farklı bakış açıları kazandırır hem de iyileştirme önerilerinin sahiplenilmesini sağlar. Operatörlerin kendi hareketlerini görmesi, değişime olan direnci önemli ölçüde azaltır.

5. Mesafe hedefi koyun. "Toplam yürüme mesafesini %50 azaltmak" gibi somut bir hedef belirlemek, ekibi odaklar ve başarıyı ölçülebilir kılar.

6. Fotoğraf ve video desteği alın. Gözlem sırasında fotoğraf veya kısa video kayıtları almak, daha sonra diyagramı detaylandırırken ve sunuma hazırlarken büyük kolaylık sağlar.

7. Mevcut durum ve gelecek durum diyagramlarını mutlaka yan yana sunun. İyileştirmenin etkisini görsel olarak kanıtlamak, yönetim desteğini ve ekip motivasyonunu artırmanın en etkili yoludur.

İlgili Konular

Sık Sorulan Sorular

Spagetti diyagramı sektör bağımsız bir araçtır. Üretim tesisleri, hastaneler, laboratuvarlar, depolar, ofisler, perakende mağazaları ve hatta mutfaklar dahil fiziksel hareketin olduğu her ortamda uygulanabilir. Yalın üretim prensipleri üretim sektöründe doğmuş olsa da, spagetti diyagramı hizmet sektöründe de son derece etkili sonuçlar vermektedir.

Hazırlık dahil genellikle 2 ile 4 saat arasında sürer. Yerleşim planı hazırsa, doğrudan sahaya inip 1 vardiya boyunca gözlem yapabilirsiniz. Kısa bir pilot çalışma için 30 dakikalık bir gözlem bile anlamlı sonuçlar verebilir, ancak kapsamlı bir analiz için tam vardiya gözlemi önerilir.

[Akış diyagramı](/blog/akis-diyagrami-nedir), bir sürecin mantıksal adımlarını sıralı olarak gösterir; hangi adımdan sonra hangisinin geldiğini ifade eder. Spagetti diyagramı ise fiziksel hareketi ve mekansal akışı görselleştirir. Akış diyagramında bir adımın "uzak" veya "yakın" olması görülmez; spagetti diyagramında ise tam olarak bu mesafe ve yol bilgisi ön plandadır. İki araç birbirini tamamlar: biri sürecin mantığını, diğeri sürecin fiziğini ortaya koyar.

Spagetti diyagramı güçlü bir araçtır ancak tek başına bütüncül bir analiz sağlamaz. Zaman boyutunu eklemek için [VSM](/blog/vsm-nedir) ile birlikte kullanılması, düzen ve disiplin için [5S](/blog/5s-nedir) ile entegre edilmesi, kök neden analizleri için balık kılçığı diyagramı ve [Pareto analizi](/blog/pareto-analizi-nedir) gibi araçlarla desteklenmesi daha kapsamlı sonuçlar verir.