Otomasyon Mühendisi Nasıl Olunur?

Bir fabrikaya girdiğinizi düşünün. Robotlar kaynak yapıyor. Konveyörler malzeme taşıyor. Sensörler sürekli veri okuyor. Ekranlar proses değerlerini gösteriyor. Her şey otomatik.

Peki bu karmaşık sistemleri kim tasarlıyor? Kim programlıyor? Kim devreye alıyor?

Otomasyon mühendisleri.

Otomasyon Mühendisliği Nedir?

Otomasyon mühendisliği, üretim ve endüstriyel süreçlerin otomatikleştirilmesiyle ilgilenen mühendislik disiplinidir. Kontrol sistemleri tasarlamak, programlamak ve entegre etmek ana görevler.

Disiplin elektrik, elektronik, makine ve bilgisayar mühendisliğinin kesişiminde duruyor. Çoklu beceri gerektiren, interdisipliner bir alan.

Endüstri 4.0 kavramıyla birlikte önem daha da arttı. Akıllı fabrikalar, dijital dönüşüm, nesnelerin interneti... Bu trendlerin hepsi otomasyon altyapısına dayanıyor.

Türkiye'de de dünyada da talep yüksek. Otomotiv, gıda, ilaç, enerji, su arıtma, petrokimya... Her sektör otomasyon mühendisi arıyor.

Eğitim Gereksinimleri

Otomasyon mühendisi olmak için üniversite eğitimi şart.

Doğrudan otomasyon programları var mı? Evet. İTÜ ve YTÜ'de Kontrol ve Otomasyon Mühendisliği bölümü bulunuyor. Bu bölümler doğrudan bu alana odaklanıyor.

Diğer mühendislik bölümlerinden geçiş mümkün mü? Kesinlikle. Elektrik-Elektronik Mühendisliği en yaygın geçiş yolu. Makine Mühendisliği ve Mekatronik Mühendisliği de uygun. Bilgisayar Mühendisliği ve Endüstri Mühendisliği mezunları da bu alanda çalışabiliyor.

Bölüm adından çok, aldığınız dersler ve geliştirdiğiniz beceriler önemli.

Lisansüstü eğitim zorunlu değil ama kariyer için avantaj sağlıyor. Otomasyon, mekatronik veya Endüstri 4.0 yüksek lisans programları mevcut.

Temel Teknik Beceriler

Otomasyon mühendisi olmak için belirli teknik becerilere sahip olmak gerekiyor.

PLC Programlama

PLC (Programmable Logic Controller) endüstriyel otomasyonun kalbi. Fabrikalardaki makineleri kontrol eden bilgisayarlar.

Farklı markalar farklı programlama ortamları kullanıyor. Siemens TIA Portal ve STEP 7, Allen-Bradley RSLogix ve Studio 5000, Mitsubishi GX Works, ABB Automation Builder, Schneider Unity Pro ve EcoStruxure, Omron CX-Programmer, Beckhoff TwinCAT...

En az bir veya iki markada yetkinlik bekleniyor. Siemens ve Allen-Bradley dünyada en yaygın olanları. Türkiye'de Siemens özellikle baskın.

PLC programlama dilleri IEC 61131-3 standardıyla tanımlanmış. Ladder Diagram (merdiven diyagramı) en yaygını. Function Block Diagram (FBD), Structured Text (ST), Instruction List (IL) ve Sequential Function Chart (SFC) diğer seçenekler.

SCADA ve HMI

SCADA (Supervisory Control and Data Acquisition) tüm sistemi izleme ve kontrol platformu. HMI (Human Machine Interface) operatör arayüzü.

Operatörler ekrandan proses değerlerini görüyor, alarm alıyor, parametreleri değiştiriyor.

Siemens WinCC, Rockwell FactoryTalk, AVEVA (eski adıyla Wonderware), Schneider Citect, Inductive Automation Ignition yaygın platformlar.

SCADA projesi geliştirmek grafik tasarım becerisi de gerektiriyor. Ekran tasarımı, animasyonlar, trend grafikleri...

Endüstriyel Haberleşme

Modern otomasyon sistemleri ağlarla birbirine bağlı. PLC, sensörler, sürücüler, HMI hepsi haberleşiyor.

PROFINET Siemens ekosisteminde standart. EtherNet/IP Rockwell dünyasında yaygın. Modbus TCP genel amaçlı ve neredeyse evrensel. OPC UA Endüstri 4.0 için tercih edilen açık standart.

Eski sistemlerde PROFIBUS ve Modbus RTU hâlâ var. EtherCAT yüksek hızlı uygulamalarda tercih ediliyor. IO-Link sensör seviyesinde iletişim için yükselişte.

Bu protokollerin temellerini bilmek zorunlu.

Elektrik Temelleri

Otomasyon mühendisi mutlaka elektrik temeli olmalı.

AC/DC devreleri, motor sürücüleri, sensör tipleri, akım döngüleri, topraklama... Bu konuları anlamadan pano tasarımı veya sorun giderme yapamazsınız.

Elektrik şemaları okuyabilmek şart. AutoCAD Electrical veya EPLAN gibi araçlarla çalışabilmek avantaj.

İleri Teknik Beceriler

Temel becerilerin ötesine geçmek istiyorsanız uzmanlaşma alanları var.

Robotik

Endüstriyel robotlar otomasyonun önemli parçası. Kaynak robotları, paletleme robotları, montaj robotları...

Her marka kendi programlama dilini kullanıyor. KUKA KRL, ABB RAPID, Fanuc KAREL, Yaskawa INFORM, Universal Robots URScript...

Collaborative robot (cobot) kullanımı yaygınlaşıyor. Bu robotlar insanlarla yan yana çalışabiliyor.

Robotik uzmanlığı farklı bir kariyer dalı açıyor.

Görüntü İşleme

Machine vision sistemleri kalite kontrol ve robot yönlendirmede kullanılıyor. Kamera, ışık, yazılım kombinasyonu.

Cognex VisionPro endüstride lider. Keyence kolay kurulumla tanınıyor. Halcon ileri analiz için tercih ediliyor. OpenCV açık kaynak seçenek.

Motion Control

Hassas pozisyonlama gerektiren uygulamalar için servo motor kontrolü.

CNC makineler, paketleme makineleri, tekstil makineleri... Hepsinde motion control var.

Servo motor, encoder, sürücü (drive), interpolasyon kavramları bu alana dahil.

Endüstri 4.0 Teknolojileri

Endüstri 4.0 otomasyon mühendisliğini dönüştürüyor.

IIoT (Endüstriyel Nesnelerin İnterneti) sahadan buluta veri akışı sağlıyor. Dijital ikiz (Digital Twin) fiziksel sistemlerin sanal modellerini yaratıyor. Edge computing saha seviyesinde veri işlemeyi mümkün kılıyor. Yapay zeka ve makine öğrenimi tahminsel bakım ve optimizasyon için kullanılıyor.

Bu alanlara yatkınlık geleceğin otomasyon mühendisi için avantaj.

Yazılım Becerileri

PLC ve SCADA ötesinde genel programlama becerisi de önemli.

Python veri analizi, otomasyon scriptleri ve makine öğrenimi için giderek daha fazla kullanılıyor.

C/C++ gömülü sistemlerde ve düşük seviye kontrolde hâlâ geçerli.

C# Windows tabanlı HMI uygulamaları ve SCADA entegrasyonları için yaygın.

JavaScript web tabanlı HMI ve dashboard geliştirmede kullanılıyor.

SQL veritabanı sorguları ve veri raporlama için temel.

Git versiyon kontrolü profesyonel yazılım geliştirme için standart.

Sertifikalar

Resmi sertifikalar kariyer için avantaj sağlıyor.

Vendor Sertifikaları

Siemens sertifikaları kademeli yapıda: SIMATIC S7 Basic, Service, Professional, Expert. TIA Portal sertifikaları da mevcut.

Rockwell Automation sertifikaları: PCDC (ControlLogix), PCSD (Studio 5000).

Bu sertifikalar ilgili marka projelerinde çalışmak için tercih nedeni oluyor.

Fonksiyonel Güvenlik

CFSE (Certified Functional Safety Engineer) TÜV tarafından veriliyor. Fonksiyonel güvenlik uygulamaları için.

Özellikle ilaç, gıda ve kimya sektörlerinde güvenlik sistemleri kritik.

Siber Güvenlik

ISA/IEC 62443 endüstriyel siber güvenlik standardı. OT (Operasyonel Teknoloji) güvenliği giderek önem kazanıyor.

Siber güvenlik sertifikaları farklılaşma sağlıyor.

Kariyer Yolu

Otomasyon mühendisliğinde kariyer nasıl ilerliyor?

Giriş seviyesi (0-2 yıl). Junior Otomasyon Mühendisi veya Otomasyon Teknisyeni pozisyonları. Saha çalışması, basit programlama, dokümantasyon. Deneyimli mühendislerin yanında öğrenme dönemi.

Orta seviye (2-5 yıl). Otomasyon Mühendisi. Bağımsız proje yürütme. PLC programlama, SCADA tasarımı, devreye alma. Müşteri iletişimi.

Kıdemli seviye (5-8 yıl). Senior Otomasyon Mühendisi. Karmaşık projeler. Teknik liderlik. Genç mühendislere mentorluk.

Uzman seviyesi (8+ yıl). Otomasyon Uzmanı veya Teknik Müdür. Proje yönetimi. Teknik strateji. İş geliştirme.

Farklı kariyer dalları da mümkün. Proje mühendisliği sistem tasarımına odaklanıyor. Saha mühendisliği devreye alma ve servis işleriyle ilgileniyor. Yazılım mühendisliği PLC ve SCADA programlamaya yoğunlaşıyor. Satış mühendisliği teknik satış yapıyor. Sistem entegratörlüğü çözüm danışmanlığı sunuyor.

Çalışma Alanları

Otomasyon mühendisleri farklı ortamlarda çalışabiliyor.

OEM'ler. Siemens, ABB, Rockwell gibi otomasyon ürünü geliştiren firmalar. Ürün geliştirme, uygulama mühendisliği, teknik destek.

Sistem entegratörleri. Proje bazlı çalışan mühendislik firmaları. Tasarım, programlama, devreye alma projeleri.

Son kullanıcılar. Fabrikalar, üretim tesisleri. Kendi otomasyon sistemlerini yöneten firmalar. Bakım, iyileştirme, yeni projeler.

Danışmanlık firmaları. Mühendislik danışmanlığı. Fizibilite, tasarım, denetim.

Sektörler

Otomotiv sektörü en büyük istihdam alanlarından biri. Üretim hatları, robotik kaynak, boya sistemleri.

Gıda ve içecek sektöründe paketleme, dolum, proses kontrol yaygın.

İlaç sektöründe GMP uyumlu sistemler, validasyon gereksinimleri farklı bir uzmanlık gerektiriyor.

Enerji sektöründe santral otomasyonu, trafo merkezleri, yenilenebilir enerji sistemleri.

Su ve atık su arıtma tesisleri proses kontrolü için otomasyon kullanıyor.

Petrokimya sektöründe proses otomasyonu kritik.

Madencilik ve lojistik sektörleri de büyüyen alanlar.

Günlük İş Hayatı

Otomasyon mühendisinin günlük işleri ne?

Programlama. PLC kodu yazma, SCADA ekranları tasarlama. Ofiste veya sahada.

Devreye alma. Yeni sistemlerin çalışır hale getirilmesi. Saha çalışması, test, optimizasyon.

Sorun giderme. Arıza durumlarında müdahale. Analiz, tanı, çözüm.

Dokümantasyon. Teknik doküman hazırlama. Elektrik şemaları, yazılım açıklamaları, kullanıcı kılavuzları.

Proje yönetimi. Planlama, koordinasyon, takip.

Müşteri iletişimi. Toplantılar, sunumlar, gereksinim analizi.

Saha çalışması bu mesleğin önemli parçası. Farklı şehirlere, hatta ülkelere seyahat gerekebiliyor. Devreye alma dönemlerinde mesai saatleri uzayabiliyor.

Gerekli Soft Skills

Teknik beceriler yetmiyor. Yumuşak beceriler de önemli.

Problem çözme. Her proje farklı zorluklar çıkarıyor. Analitik düşünce şart.

İletişim. Teknik konuları teknik olmayan kişilere anlatabilmek gerekiyor. Müşteriler, operatörler, yöneticiler...

Takım çalışması. Projeler ekip işi. Elektrikçiler, mekanikçiler, yazılımcılar birlikte çalışıyor.

Stres yönetimi. Devreye almalar gergin olabilir. Tesis durmuş, herkes bekliyor. Baskı altında çalışabilmek önemli.

Esneklik. Seyahat, mesai, değişen öncelikler... Bu meslek düzenli 9-5 işi değil.

Sürekli öğrenme. Teknoloji hızla değişiyor. Yeni ürünler, yeni protokoller, yeni yazılımlar. Öğrenmeyi sevmek gerekiyor.

Nasıl Başlamalı?

Otomasyon mühendisi olmak istiyorsanız nereden başlamalısınız?

Eğitim seçimi. Elektrik-Elektronik veya Kontrol-Otomasyon Mühendisliği programları ideal. Mekatronik de iyi bir seçenek.

Staj. Üniversite döneminde mutlaka otomasyon firmasında veya fabrikada staj yapın. Gerçek saha deneyimi çok değerli.

Kendi projeleriniz. Arduino veya Raspberry Pi ile küçük otomasyon projeleri yapın. PLC simülatörleri deneyin. Siemens ve birçok firma ücretsiz eğitim kaynakları sunuyor.

Sertifika. Başlangıç seviyesi vendor sertifikaları alın. Siemens TIA Portal temel sertifikası iyi bir başlangıç.

Networking. LinkedIn profilinizi oluşturun. Otomasyon gruplarına katılın. Etkinliklere gidin. İş fırsatları ağlar üzerinden geliyor.

Sonuç

Otomasyon mühendisliği talep gören, dinamik ve ödüllendirici bir kariyer yolu. Endüstri 4.0 dönüşümüyle önemi daha da artıyor.

Teknik derinlik gerektiriyor. PLC, SCADA, robotik, haberleşme protokolleri... Öğrenilecek çok şey var.

Ama karşılığında ilginç projeler, farklı sektörler, sürekli gelişim fırsatları sunuyor.

Eğer teknolojiyi seviyorsanız, problem çözmekten zevk alıyorsanız, sahada çalışmaktan kaçınmıyorsanız, otomasyon mühendisliği sizin için doğru tercih olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Otomasyon mühendisi olmak için hangi bölümü okumalıyım?

Elektrik-Elektronik Mühendisliği en yaygın tercih. Kontrol ve Otomasyon Mühendisliği doğrudan alana odaklanıyor ama az sayıda üniversitede var. Mekatronik, Makine, hatta Bilgisayar Mühendisliği de geçerli yollar.

İngilizce şart mı?

Teknik dokümanlar genellikle İngilizce. Yazılım arayüzleri İngilizce. Uluslararası projeler İngilizce. Yani evet, iş İngilizcesi gerekiyor.

Hangi PLC markasını öğrenmeliyim?

Siemens Türkiye'de ve dünyada yaygın. İyi bir başlangıç noktası. Allen-Bradley özellikle Amerika pazarında güçlü. İkisini de bilmek avantaj. Prensipleri anlarsanız markalar arası geçiş zor değil.

Maaşlar nasıl?

Deneyime, sektöre ve firmaya göre değişiyor. Giriş seviyesi piyasa ortalamasının biraz üzerinde. Deneyimle birlikte artış hızlı olabiliyor. Özellikle proje bazlı çalışan veya yurt dışı projelere giden mühendisler iyi kazanabiliyor.

Saha çalışması çok mu?

Pozisyona bağlı. Devreye alma mühendisleri sürekli sahada. Ofis bazlı pozisyonlar da var ama saha deneyimi olmadan ilerleme zor. İlk yıllarda saha çalışmasına hazırlıklı olmak gerekiyor.

---

Kaynaklar: RealPars - Automation Engineering Careers, Second Talent - Automation Engineer Skills, CAD CAM Guru - Career Opportunities in Industrial Automation