MIL-STD-31000 Nedir? Teknik Veri Paketi Standardı Rehberi

Savunma sanayinde bir silah sistemi, askeri araç veya elektronik platform üretildiğinde ortaya çıkan en kritik sorulardan biri şudur: Bu ürünü gelecekte kim üretebilir, bakımını kim yapabilir ve tasarım bilgisi nerede saklanır? İşte MIL-STD-31000, bu soruların cevabını sistematik olarak organize eden standarttır.

MIL-STD-31000, ABD Savunma Bakanlığı (DoD) tarafından yayımlanan Teknik Veri Paketi (TDP — Technical Data Package) standardıdır. Bir savunma ürününün tasarımını, üretimini, muayenesini, bakımını ve lojistik desteğini tanımlayan tüm teknik verilerin hazırlanması, sunulması ve yönetilmesi için gereksinimleri belirler.

Teknik Veri Paketi (TDP) Nedir?

Teknik Veri Paketi, bir ürünün yaşam döngüsü boyunca ihtiyaç duyulan tüm teknik bilgilerin toplandığı kapsamlı doküman setidir. TDP şunları içerir:

Mühendislik çizimleri (2D/3D CAD modelleri)
Malzeme ve süreç spesifikasyonları
Performans gereksinimleri
Test ve muayene prosedürleri
Üretim talimatları
Kalite güvence gereksinimleri
Paketleme ve markalama bilgileri
Yazılım dokümantasyonu (varsa)

TDP'nin Önemi

Savunma sanayinde TDP kritik bir role sahiptir:

Rekabetçi tedarik: Bir ürünün farklı üreticiler tarafından üretilmesini sağlar. DoD, tek kaynağa bağımlılığı azaltmak için yeterli TDP'ye sahip olmayı hedefler.
Lojistik destek: Ürünün ömür boyu bakım ve onarımı için gerekli teknik bilgiyi sağlar.
Konfigürasyon kontrolü: Ürün değişikliklerinin takibi ve yönetimi için temel referans noktasıdır.
Teknoloji transferi: Üretimin bir tesisten diğerine aktarılmasını mümkün kılar.

MIL-STD-31000 Standart Yapısı

MIL-STD-31000, TDP'nin nasıl hazırlanacağını, hangi verilerin dahil edileceğini ve hangi formatta sunulacağını tanımlar.

Temel Bölümler

Bölüm	İçerik
Kapsam	Standardın amacı ve uygulama alanı
Referans Dokümanlar	İlişkili MIL-STD, ASME, IEEE standartları
Tanımlar	TDP, CI, baseline ve diğer terimler
Genel Gereksinimler	TDP hazırlama ve sunma kuralları
Detaylı Gereksinimler	Veri seviyeleri, içerik gereksinimleri
Notlar	Ek açıklamalar ve rehberlik

TDP Veri Seviyeleri

MIL-STD-31000, TDP'yi içerik detayına göre farklı seviyelerde tanımlar. Seviye, projenin aşamasına ve amaca bağlı olarak belirlenir.

Seviye	Adı	Açıklama	Kullanım Amacı
Seviye 1	Temel Tasarım	Kavramsal tasarım verileri, blok diyagramlar	Fizibilite ve ön değerlendirme
Seviye 2	Gelişmiş Tasarım	Detaylandırılmış tasarım, arayüz bilgileri	Mühendislik geliştirme
Seviye 3	Detay Tasarım	Üretim için yeterli teknik veri, toleranslar, malzeme listesi	Sınırlı üretim, form-fit-function değişiklikler
Seviye 4	Tam Üretim	Tam kapsamlı üretim verileri, süreç detayları	Rekabetçi ihale, alternatif üretici
Seviye 5	Sürekli Üretim	Seviye 4 + üretim süreç bilgileri, takımlama	Tam teknoloji transferi

Seviye seçimi kritik bir karardır. Düşük seviye yeterli bilgi sağlamaz; yüksek seviye ise gereksiz maliyet ve zaman kaybına yol açar. Proje yöneticisi, edinim stratejisine göre uygun seviyeyi belirler.

TDP İçerik Gereksinimleri

Mühendislik Çizimleri

MIL-STD-31000, mühendislik çizimlerinin ASME Y14 serisi standartlarına uygun olmasını gerektirir:

Standart	Konu
ASME Y14.5	Geometrik Boyutlandırma ve Toleranslama (GD&T)
ASME Y14.24	Çizim türleri ve uygulamaları
ASME Y14.34	İlişkili listeler (parça listeleri)
ASME Y14.35	Revizyon uygulamaları
ASME Y14.41	3D Model bazlı tanımlama (MBD)
ASME Y14.100	Mühendislik çizim uygulamaları

3D Model Bazlı Tanımlama (MBD)

MIL-STD-31000'in güncel revizyonları, geleneksel 2D çizimler yerine 3D model bazlı tanımlamayı (MBD) destekler ve teşvik eder. MBD yaklaşımında:

3D CAD modeli tek yetkili veri kaynağıdır (single source of truth)
GD&T bilgileri doğrudan modele gömülür
Malzeme, yüzey işlem ve notlar model üzerinde tanımlanır
2D çizim ihtiyacı azalır veya ortadan kalkar

MBD, dijital dönüşümün savunma sanayindeki en önemli uygulamalarından biridir ve MIL-STD-31000 bu geçişin temelini oluşturur.

Malzeme ve Süreç Spesifikasyonları

TDP'de kullanılan malzemeler ve üretim süreçleri açıkça tanımlanmalıdır:

Malzeme spesifikasyonları (AMS, ASTM, MIL-SPEC referansları)
Özel süreç gereksinimleri (kaynak, ısıl işlem, kaplama)
Muayene ve test yöntemleri
Kabul kriterleri

Veri Hakları ve Lisanslama

MIL-STD-31000, teknik verilerin sahipliği ve kullanım haklarıyla doğrudan ilişkilidir. DoD edinim sürecinde veri hakları kritik bir konudur.

Veri Hakları Kategorileri (DFARS 252.227-7013)

Hak Türü	Tanım	Devlet Kullanımı
Unlimited Rights	Devlet tarafından sınırsız kullanım	Her amaç için kullanılabilir, dağıtılabilir
Government Purpose Rights	Devlet amaçlı kullanım (5 yıl)	Devlet işleri için kullanılabilir, 5 yıl sonra unlimited olur
Limited Rights	Sınırlı kullanım	Sadece değerlendirme amaçlı, dağıtılamaz
Restricted Rights	Yazılım için kısıtlı haklar	Belirli bilgisayarlarda, yedekleme için kullanılabilir
SBIR Data Rights	Küçük işletme AR-GE verileri	20 yıl koruma süresi

Veri hakları neden önemlidir?

Bir savunma yüklenicisi geliştirdiği tasarımın TDP'sini teslim ettiğinde, devlet bu verileri başka bir yükleniciye vererek rekabetçi üretim yaptırabilir. Bu nedenle veri hakları müzakeresi, savunma sözleşmelerinin en kritik kalemlerinden biridir.

Havacılık & Savunma

Uygulayarak Öğren, Analiz Ederek Ustalaş

AS9100, DO-178C, DO-254, NADCAP, AMS 2750 standartlarını gerçek vakalar üzerinde, interaktif araçlarla öğrenin.

Eğitimleri Keşfet

Core Tools & Araçlar

Onlarca toolkit ile standartları uygulamalı öğrenin

What-If Analizleri

Veri analizine dayalı senaryo simülasyonları

FOD Önleme Toolkit

Yabancı cisim hasarı önleme interaktif araçları

Gerçek Vaka Çalışmaları

Sektörden gerçek case study'lerle öğrenin

İlişkili Standartlar

MIL-STD-31000, tek başına çalışmaz. Diğer savunma ve endüstri standartlarıyla birlikte uygulanır.

Konfigürasyon Yönetimi Standartları

Standart	İlişki
EIA-649	Konfigürasyon yönetimi — TDP'deki değişikliklerin kontrolü
ISO 10007	Konfigürasyon yönetimi kılavuzu — TDP baseline yönetimi
MIL-STD-973	EIA-649'un öncüsü, eski projelerde hâlâ referans gösterilir
MIL-HDBK-61B	Konfigürasyon yönetimi el kitabı

Kalite ve Üretim Standartları

Standart	İlişki
AS9100	Havacılık kalite yönetimi — TDP gereksinimlerinin kalite çerçevesinde uygulanması
AS9102	İlk Madde Muayenesi (FAI) — TDP'ye uygunluk doğrulaması
ISO 9001	Kalite yönetim sistemi — temel çerçeve
MIL-STD-1916	Test ve muayene — TDP'deki kabul kriterlerinin uygulanması

Teknik Çizim ve Modelleme

Standart	İlişki
ASME Y14 serisi	Mühendislik çizim standartları
STEP (ISO 10303)	3D model veri değişim formatı
MIL-STD-100	Mühendislik çizim uygulamaları (artık ASME Y14.100'e yönlendirilir)

MIL-STD-31000 ve Konfigürasyon Yönetimi

Konfigürasyon yönetimi, TDP'nin yaşam döngüsü boyunca tutarlılığını sağlayan temel süreçtir. İkisi arasındaki ilişki şu şekilde işler:

Baseline ve TDP İlişkisi

Baseline Türü	TDP İçeriği	Aşama
Fonksiyonel Baseline (FBL)	Performans gereksinimleri, sistem spesifikasyonları	Konsept/ön tasarım
Tahsis Edilmiş Baseline (ABL)	Alt sistem spesifikasyonları, arayüz dokümanları	Detay tasarım
Ürün Baseline (PBL)	Tam üretim verileri, test prosedürleri, as-built dokümanlar	Üretim/kabul

Değişiklik Yönetimi Süreci

TDP üzerinde yapılacak her değişiklik, EIA-649 kapsamında kontrol edilir:

Mühendislik Değişiklik Talebi (ECR): Değişiklik ihtiyacının tanımlanması
Etki Analizi: Maliyet, takvim, performans ve lojistik etki değerlendirmesi
CCB Değerlendirmesi: Konfigürasyon Kontrol Kurulu onayı
Mühendislik Değişiklik Emri (ECO): Onaylanan değişikliğin uygulanması
TDP Güncelleme: İlgili çizim, spesifikasyon ve modellerin revize edilmesi
Baseline Güncelleme: Yeni baseline'ın oluşturulması

Savunma Sanayinde Uygulama

Türk Savunma Sanayinde TDP

Türkiye'nin savunma sanayii büyüdükçe yerli tasarım ve üretim projeleri artmaktadır. Bu durum TDP yönetimini doğrudan etkiler:

Yerli tasarım projeleri: ALTAY, HÜRJET, ATAK-II gibi projelerde TDP tamamen Türk mühendisleri tarafından oluşturulur
Lisanslı üretim: Yabancı tasarımlı ürünlerin Türkiye'de üretilmesinde TDP transferi kritik rol oynar
Offset anlaşmaları: Teknoloji transferi kapsamında TDP teslimi sözleşme maddesidir
NATO uyumluluğu: STANAG gereksinimleri ile MIL-STD-31000 uyumu sağlanmalıdır

FMS (Foreign Military Sales) ve TDP

ABD'den yapılan savunma alımlarında (FMS programı) TDP erişimi kritik bir konudur:

Bakım ve onarım için minimum TDP seviyeleri müzakere edilir
Modifikasyon hakları veri hakları kategorisine bağlıdır
Yerli üretim için daha yüksek TDP seviyeleri talep edilir

Dijital Dönüşüm: Model Bazlı Tanımlama

MIL-STD-31000'in en önemli güncel gelişmesi, geleneksel çizim bazlı TDP'den dijital, model bazlı TDP'ye geçiştir.

Geleneksel TDP vs Dijital TDP

Özellik	Geleneksel TDP	Dijital TDP (MBD)
Ana veri kaynağı	2D çizimler (PDF/TIFF)	3D CAD modeli
GD&T bilgisi	Çizim üzerinde	Model içine gömülü (PMI)
Veri formatı	Kağıt/PDF	STEP AP242, JT, 3D PDF
Versiyon kontrolü	Manuel	PLM sistemi entegrasyonu
Üretim entegrasyonu	Operatör çizimi okur	CNC/CMM doğrudan model kullanır
Hata riski	Çizim yorumlama hataları	Model-üretim doğrudan bağlantı

DoD Dijital Mühendislik Stratejisi

ABD Savunma Bakanlığı'nın Dijital Mühendislik Stratejisi (2018), tüm yeni edinim programlarında dijital TDP kullanımını teşvik etmektedir. Bu kapsamda:

STEP AP242 formatı yetkili 3D veri değişim standardı olarak benimsenmiştir
Product Manufacturing Information (PMI) verilerinin modele gömülmesi zorunlu hale gelmektedir
Dijital İplik (Digital Thread) konsepti ile TDP verileri tasarımdan üretime kesintisiz akış sağlar