ISO 26000 Nedir?

Bir kuruluşu sadece ürettiği ürün ya da hizmetle değerlendirmek artık yeterli değil. Topluma ne katıyor? Çevreye nasıl davranıyor? Çalışanlarına nasıl yaklaşıyor? İşte bu soruların sistematik cevabını veren bir rehber var: ISO 26000.

ISO 26000 Ne Demek?

ISO 26000, 2010 yılında ISO tarafından yayınlanan sosyal sorumluluk rehber standardıdır. Burada kritik bir ayrımı hemen yapalım: ISO 26000 bir yönetim sistemi standardı değildir. Yani ISO 9001 veya ISO 14001 gibi belgelendirme yapılmaz. Üçüncü taraf sertifikasyon söz konusu değildir.

Peki neden önemli? Çünkü kuruluşlara sosyal sorumluluk konusunda yol gösterir. Ne yapmalısınız, nasıl yapmalısınız, nelere dikkat etmelisiniz sorularına kapsamlı cevaplar sunar.

ISO 26000, her türlü kuruluşa yöneliktir. Büyük şirketler, KOBİ'ler, kamu kurumları, sivil toplum kuruluşları -- hepsi bu rehberden faydalanabilir. Coğrafi sınır da yoktur; dünyanın her yerinde geçerli bir çerçeve sunar.

ISO 26000'in 7 İlkesi

Standart, sosyal sorumluluğun temelini oluşturan yedi ilke belirler:

1. Hesap Verebilirlik

Kuruluşlar aldıkları kararların ve gerçekleştirdikleri faaliyetlerin toplum ve çevre üzerindeki etkilerinden sorumludur. Bu sorumluluğu kabul etmek ve açıklamak hesap verebilirliğin özüdür.

2. Şeffaflık

Toplumu ve çevreyi etkileyen kararlar ve faaliyetler açık olmalıdır. Bilgi zamanında, dengeli ve doğru şekilde paylaşılmalıdır.

3. Etik Davranış

Dürüstlük, adalet ve doğruluk temel alınmalıdır. Kuruluşun davranış kuralları belirlenmeli ve tüm seviyelerde uygulanmalıdır.

4. Paydaş Çıkarlarına Saygı

Kuruluşun faaliyetlerinden etkilenen tüm tarafların çıkarları tanımlanmalı ve gözetilmelidir.

5. Hukukun Üstünlüğü

Hiçbir kuruluş hukukun üzerinde değildir. Yasal gerekliliklere uyum, sosyal sorumluluğun asgari koşuludur.

6. Uluslararası Davranış Normlarına Saygı

Ulusal mevzuatın yetersiz kaldığı durumlarda bile uluslararası normlar dikkate alınmalıdır.

7. İnsan Haklarına Saygı

İnsan hakları evrensel ve bölünmezdir. Kuruluşlar insan haklarına saygıyı her faaliyetinde göz önünde bulundurmalıdır.

7 Temel Konu Alanı

ISO 26000'in kalbi burasıdır. Standart, sosyal sorumluluğu yedi temel konu alanında ele alır:

1. Kurumsal Yönetişim

Her şeyin başlangıç noktası. Karar alma mekanizmaları, hesap verebilirlik yapıları, iç kontrol sistemleri. Bir kuruluşun sosyal sorumluluk performansı, yönetişim yapısının kalitesiyle doğrudan ilişkilidir.

İyi yönetişim ne demek? Kararların şeffaf alınması, paydaş katılımının sağlanması, etik standartların belirlenmesi ve uygulanması.

2. İnsan Hakları

Kuruluşların insan hakları konusunda iki temel sorumluluğu vardır: kendi faaliyetlerinde insan haklarını ihlal etmemek ve etki alanlarındaki ihlallere ortak olmamak.

Bu alan durum tespiti (due diligence), ayrımcılığın önlenmesi, sivil ve siyasi haklar, ekonomik ve sosyal haklar gibi konuları kapsar.

3. Çalışma Uygulamaları

İstihdam ilişkileri, çalışma koşulları, sosyal diyalog, iş sağlığı ve güvenliği, işyerinde insan kaynakları geliştirme. Çalışanlarınıza nasıl davrandığınız, sosyal sorumluluk performansınızın en görünür göstergelerinden biridir.

4. Çevre

Kirliliğin önlenmesi, sürdürülebilir kaynak kullanımı, iklim değişikliğiyle mücadele, biyoçeşitlilik ve doğal yaşam alanlarının korunması. Çevresel sorumluluk artık seçimlik değil, zorunlu bir gündem maddesi.

Yaşam döngüsü yaklaşımı burada kilit kavramdır. Ürünün hammaddeden bertarafa kadar tüm çevresel etkilerini değerlendirmek gerekir.

5. Adil Faaliyet Uygulamaları

Yolsuzlukla mücadele, sorumlu siyasi katılım, adil rekabet, değer zincirinde sosyal sorumluluğu teşvik etme, mülkiyet haklarına saygı.

Bu alan özellikle tedarik zinciri yönetiminde önemlidir. Sadece kendi faaliyetleriniz değil, iş ortaklarınızın uygulamaları da sizin sorumluluğunuz kapsamındadır.

6. Tüketici Konuları

Adil pazarlama, bilgilendirme, sürdürülebilir tüketim, tüketici verilerinin korunması, şikayet mekanizmaları, satış sonrası hizmet. Tüketicilere karşı sorumluluk, ürün ya da hizmet teslimiyle bitmez.

7. Toplum Katılımı ve Gelişimi

Toplum katılımı, eğitim ve kültür, istihdam yaratma, teknoloji geliştirme, sağlık, yatırım. Kuruluşlar faaliyet gösterdikleri toplulukların kalkınmasına katkı sağlamalıdır.

Paydaş Katılımı Yaklaşımı

ISO 26000'in en güçlü yönlerinden biri paydaş katılımı vurgusudur. Standart, kuruluşların paydaşlarını tanımlamasını, önceliklendirmesini ve karar alma süreçlerine dahil etmesini ister.

Paydaş kimdir? Kuruluşun kararlarından ve faaliyetlerinden etkilenen veya bunları etkileyebilecek herkes. Çalışanlar, müşteriler, tedarikçiler, yerel topluluklar, düzenleyici kurumlar, sivil toplum.

Paydaş katılımı tek seferlik bir faaliyet değildir. Sürekli diyalog, geri bildirim toplama, beklentileri anlama ve karşılıklı güven inşa etme sürecidir.

ISO 26000 Nasıl Uygulanır?

ISO 26000 bir yönetim sistemi standardı olmadığından PDCA (Planla-Uygula-Kontrol Et-Önlem Al) döngüsü gibi resmi bir yapı önermez. Bunun yerine iki aşamalı bir yaklaşım sunar:

Birinci Aşama: Anlama ve Tanımlama

Kuruluşun sosyal sorumluluk kapsamını belirlemek. 7 temel konunun hangilerinin kuruluşla ilgili olduğunu tanımlamak. Paydaş beklentilerini anlamak. Öncelikleri belirlemek.

İkinci Aşama: Entegrasyon ve Uygulama

Sosyal sorumluluk ilkelerini mevcut strateji, politika ve prosedürlere entegre etmek. Kapasite oluşturmak. İç ve dış iletişimi yönetmek. Performansı izlemek ve iyileştirmek.

Önemli bir nokta: ISO 26000 mevcut yönetim sistemlerinizin yerine geçmez, onları tamamlar. ISO 9001 kalite yönetim sisteminiz varsa, sosyal sorumluluk boyutunu bu sisteme entegre edebilirsiniz.

Çevre & Geri Dönüşüm

Çevre Yönetiminde Sürdürülebilir Gelecek

ISO 14001, atık yönetimi ve çevresel sürdürülebilirlik konularını uygulamalı eğitimlerle öğrenin. Çevre mevzuatına uyum süreçlerinde uzmanlaşın.

Eğitimleri Keşfet

ISO 14001

Çevre yönetim sistemi

Atık Yönetimi

Atık azaltma ve geri dönüşüm

Karbon Ayak İzi

Sera gazı emisyon hesaplama

Çevre Etki Değerlendirmesi

ÇED raporu ve süreç yönetimi

ISO 9001 ve ISO 14001 ile Entegrasyon

ISO 26000'i tek başına uygulamak yerine mevcut standartlarla birlikte düşünmek çok daha etkili bir yaklaşımdır.

ISO 9001 ile ilişki: ISO 9001'in müşteri odaklılık, liderlik ve ilişki yönetimi prensipleri ISO 26000'in paydaş yaklaşımıyla örtüşür. Kalite yönetim sisteminize sosyal sorumluluk perspektifini eklemek, müşteri memnuniyetinin ötesine geçerek toplumsal değer yaratmanızı sağlar.

ISO 14001 ile ilişki: Çevre yönetim sistemi, ISO 26000'in çevre konusu alanıyla doğal bir uyum içindedir. ISO 14001 zaten çevre etkilerinin yönetilmesini gerektirir. ISO 26000 bu perspektifi genişleterek sosyal boyutu da ekler.

Entegre yaklaşım hem kaynak verimliliği sağlar hem de tutarlı bir sosyal sorumluluk performansı ortaya koyar.

ESG Bağlantısı

Son yıllarda yatırımcı dünyasında ESG (Environmental, Social, Governance - Çevresel, Sosyal, Yönetişim) kriterleri büyük önem kazandı. ISO 26000 aslında ESG çerçevesinin temellerini çok önce atmış bir standarttır.

ISO 26000'in 7 temel konusu ESG kategorileriyle doğrudan eşlenir:

Environmental (Çevresel): Çevre konusu alanı
Social (Sosyal): İnsan hakları, çalışma uygulamaları, tüketici konuları, toplum katılımı
Governance (Yönetişim): Kurumsal yönetişim, adil faaliyet uygulamaları

ESG raporlaması yapan kuruluşlar için ISO 26000 mükemmel bir çerçeve sunar. Neyi raporlayacağınızı, nasıl yapılandıracağınızı ve hangi konulara öncelik vereceğinizi belirlerken bu standart yol gösterici olur.

Neden Kuruluşlar ISO 26000'i Benimsiyor?

Belgelendirme yapılmamasına rağmen ISO 26000'i kullanan kuruluş sayısı artmaya devam ediyor. Bunun birkaç temel nedeni var:

İtibar yönetimi: Sosyal sorumluluk konusunda sistematik bir yaklaşım, kurumsal itibar için güçlü bir temeldir. Tüketiciler ve iş ortakları, toplumsal konulara duyarlı kuruluşları tercih ediyor.

Tedarik zinciri gereksinimleri: Büyük alıcılar tedarikçilerinden sosyal sorumluluk performansı talep ediyor. ISO 26000 bu taleplere yanıt vermek için yapılandırılmış bir çerçeve sunar.

Yatırımcı baskısı: ESG odaklı yatırımcılar, kuruluşların sosyal sorumluluk performansını değerlendiriyor. ISO 26000'e dayanan bir yaklaşım, yatırımcı güvenini artırır.

Risk yönetimi: Sosyal ve çevresel riskler, finansal riskler kadar önemlidir. ISO 26000, bu risklerin tanımlanması ve yönetilmesi için sistematik bir çerçeve sunar.

Rekabet avantajı: Sosyal sorumluluk performansı, rakiplerden farklılaşma aracı olarak kullanılabilir.

ISO 26000, SA 8000 ve BM Küresel İlkeler Sözleşmesi Karşılaştırması

Bu üç çerçeve birbirinden farklı yaklaşımlar sunar:

ISO 26000 geniş kapsamlı bir rehber standarttır. 7 temel konu alanıyla sosyal sorumluluğun tamamını kapsar. Belgelendirme yoktur. Tüm kuruluşlara yöneliktir.

SA 8000 çalışma koşullarına odaklanan, belgelendirilebilir bir standarttır. Çocuk işçiliği, zorla çalıştırma, sağlık ve güvenlik, örgütlenme özgürlüğü gibi konularda spesifik gereksinimler içerir. Üçüncü taraf denetimiyle sertifika verilir.

BM Küresel İlkeler Sözleşmesi 10 ilke etrafında yapılanmış gönüllü bir inisiyatiftir. İnsan hakları, çalışma standartları, çevre ve yolsuzlukla mücadele alanlarında taahhüt gerektirir. Yıllık ilerleme raporu sunulmalıdır.

Hangisini seçmeli? Kapsamlı bir rehber istiyorsanız ISO 26000, çalışma koşullarında belgelendirme istiyorsanız SA 8000, küresel taahhüt göstermek istiyorsanız BM Küresel İlkeler Sözleşmesi. Tabii ki birden fazlasını birlikte de kullanabilirsiniz.

Acadezone ile ISO 26000 Yetkinliği

Sosyal sorumluluk konusunda bilgi ve yetkinlik kazanmak isteyenler için Acadezone kapsamlı eğitim programları sunmaktadır. ISO 26000'in temel ilkeleri, 7 konu alanı, paydaş katılımı ve entegrasyon konularında pratik bilgi edinmek mümkündür.

Sıkça Sorulan Sorular

ISO 26000 sertifikası alınabilir mi?

Hayır. ISO 26000 bir rehber standarttır (guidance standard), yönetim sistemi standardı değildir. Üçüncü taraf belgelendirme yapılmaz. Bu, standardın en önemli özelliklerinden biridir. Amaç sertifika vermek değil, kuruluşlara yol göstermektir.

ISO 26000 zorunlu mu?

Yasal bir zorunluluk yoktur. Tamamen gönüllü bir rehberdir. Ancak tedarik zinciri gereksinimleri, yatırımcı beklentileri ve toplumsal baskılar nedeniyle birçok kuruluş bu rehberi benimsemektedir.

ISO 26000 sadece büyük şirketler için mi?

Kesinlikle hayır. Standart her büyüklükteki kuruluş için tasarlanmıştır. Hatta KOBİ'ler için de son derece faydalıdır. Küçük bir işletme bile toplum ve çevre üzerindeki etkilerini yönetmeli. ISO 26000 bunu yapılandırmak için pratik bir çerçeve sunar.

ISO 26000 ile ISO 14001 arasındaki fark nedir?

ISO 14001 çevre yönetim sistemine odaklanan, belgelendirilebilir bir standarttır. ISO 26000 ise sosyal sorumluluğun tamamını (çevre dahil) kapsayan bir rehberdir. ISO 14001 çevre konusunda derin gereksinimler sunarken, ISO 26000 daha geniş bir perspektif sunar.

ISO 26000 ESG raporlamasında kullanılabilir mi?

Evet ve çok etkili bir şekilde. ISO 26000'in 7 temel konusu ESG kategorileriyle doğal bir uyum içindedir. ESG raporlaması yapılandırırken ISO 26000'i çerçeve olarak kullanmak, kapsamlı ve tutarlı bir raporlama sağlar.

ISO 26000 ne zaman güncellenir?

ISO 26000 2010'da yayınlandı ve henüz revize edilmedi. ISO standartları genellikle 5 yılda bir gözden geçirilir. Standart hala güncel kabul edilmektedir ve geniş bir kullanım alanına sahiptir.